Δεκατρία μικρά περιφερειακά δημογραφικά σχέδια

Αντι­μέ­τωπη με την κρίση του δημο­γρα­φι­κού ζητή­μα­τος, η κυβέρ­νηση, ετοι­μά­ζει ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την ενί­σχυση της οικο­γέ­νειας και την αντι­στροφή των αρνη­τι­κών τάσεων βασι­σμένο σε 13 μικρά περι­φε­ρειακά δημο­γρα­φικά σχέδια. Στη συνέ­ντευξη που παρα­χώ­ρησε στο CityHub η υπουρ­γός Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας, Σοφία Ζαχα­ράκη, παρου­σιά­ζο­νται οι στρα­τη­γι­κοί άξονες του σχεδίου, όπως η στήριξη των νέων γονέων, η ενδυ­νά­μωση του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού και η αντι­με­τώ­πιση των δημο­γρα­φι­κών ανι­σο­τή­των.

Βλέ­πο­ντας το αρνη­τικό ισο­ζύ­γιο γεν­νή­σεων έναντι των θανάτων, την ερήμωση της περι­φέ­ρειας, το κλεί­σιμο σχο­λείων, την «απώλεια» ολό­κλη­ρων πόλεων όπως δεί­χνουν τα στοι­χεία  κατα­νο­ούμε στην πράξη τι σημαί­νει δημο­γρα­φικό πρό­βλημα; Που βρι­σκό­μα­στε με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης που προ­ε­τοι­μά­ζετε;

Βρι­σκό­μα­στε στη δεύτερη φάση επε­ξερ­γα­σίας του Σχεδίου. Αρχικά, ως Υπουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας δια­βου­λευ­τή­καμε εκτενώς με την Τοπική Αυτο­διοί­κηση, τους επι­στη­μο­νι­κούς φορείς, τα πολι­τικά κόμματα, τους κοι­νω­νι­κούς εταί­ρους, την εκκλη­σία, την Κοι­νω­νία των Πολιτών. Κατα­γρά­ψαμε και επε­ξερ­γα­στή­καμε προ­τά­σεις και πολι­τι­κές που μας υπο­βλή­θη­καν. Το πρώτο σχέδιο παρα­δό­θηκε στον πρω­θυ­πουργό και τώρα με βάση τις κατευ­θύν­σεις του, προ­χω­ράμε μαζί με τους συνα­δέλ­φους υπουρ­γούς στην τελική εξει­δί­κευση συγκε­κρι­μέ­νων μέτρων. Οι επι­μέ­ρους παρά­με­τροι του προ­βλή­μα­τος – καθώς δημο­γρα­φικό δεν είναι μόνο η μείωση των γεν­νή­σεων – μας υπα­γο­ρεύ­ουν και τις ενδε­δειγ­μέ­νες παρεμ­βά­σεις σε πέντε μεγά­λους άξονες. Στήριξη της οικο­γέ­νειας, ενί­σχυση του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού, δια­χεί­ριση της γήραν­σης, βελ­τί­ωση της ποιό­τη­τας ζωής.

Αντι­λαμ­βά­νε­στε πως όλες οι πολι­τι­κές, έχουν αναφορά και αντα­να­κλώ­νται ευθέως στο δημο­γρα­φικό. Ενα καλό ολο­ή­μερο σχολείο στη γει­το­νιά, ένα άρτιο περι­φε­ρειακό νοσο­κο­μείο, η δυνα­τό­τητα μιας οικο­γέ­νειας να βρει φύλαξη για το μωρό πριν την ηλικία που θα πάει στο βρε­φο­νη­πιακό σταθμό, είναι συν­θή­κες που θα οδη­γή­σουν ένα νέο ζευγάρι να σκεφτεί ευκο­λό­τερα να κάνει παιδί. Η ενδυ­νά­μωση και η διευ­κό­λυνση της οικο­νο­μι­κής ανε­ξαρ­τη­σίας των νέων ανθρώ­πων είναι επίσης ένα σημα­ντικό κομμάτι. Βρι­σκό­μα­στε σε στενή συνερ­γα­σία με την Κομι­σιόν η οποία μας παρέχει τεχνική βοήθεια και θέλω να σας πως ότι μόλις χθες ξεκί­νη­σαν επι­σή­μως και οι δια­δι­κα­σίες για την κατάρ­τιση σχε­τι­κής ειδικής μελέτης. Ταυ­τό­χρονα όσο το προσ­δό­κιμο ζωής μεγα­λώ­νει καλού­μα­στε να φρο­ντί­σουμε ως πολι­τεία για την υγιή και ενεργό γήρανση του πλη­θυ­σμού.

Οι άνθρω­ποι της τρίτης ηλικίας είναι πολύ­τι­μος «πόρος» για την κοι­νω­νία μας. Οφεί­λουμε να τους παρέ­χουμε όλες τις δυνα­τό­τη­τες να παρα­μέ­νουν σωμα­τικά και ψυχικά υγιείς, να συμ­βά­λουν με τη σωρευ­μένη εμπει­ρία και τις μεγάλες αντοχές τους, στην κοι­νω­νική και οικο­νο­μική ζωή. Αλλη­λε­πι­δρώ­ντας με τους νέους ανθρώ­πους να  δημιουρ­γούν μια σπου­δαία εθνική ομάδα.

Aνάσχεση της δημο­γρα­φι­κής κατάρ­ρευ­σης

Γνω­ρί­ζετε βεβαίως πως δεν έχουμε μια κοινή δημο­γρα­φική εικόνα σε όλη τη χώρα. Άλλη είναι η εικόνα στην Αθήνα και άλλη στον Εβρο ή στην ορεινή ηπει­ρω­τική χώρα; Θα πάτε με μια συνταγή παντού;

Έχετε δίκιο. Οι συν­θή­κες και οι ανάγκες δεν είναι όμοιες σε όλη τη χώρα. Παρα­τη­ρούμε ότι στο Νότιο Αιγαίο έχουμε οριακά περισ­σό­τε­ρες γεν­νή­σεις από θανά­τους. Αντι­θέ­τως στη Δυτική Μακε­δο­νία η ανα­λο­γία είναι απο­καρ­διω­τική, σχεδόν 2,4 θάνατοι ανά γέννηση. Ξέρουμε τις αιτίες της σημα­ντι­κής από­κλι­σης πχ ανάμεσα στους του­ρι­στι­κούς και τους ορει­νούς δήμους, ανάμεσα στα μεγάλα αστικά κέντρα και στις ορεινές περιο­χές.

Παράλ­ληλα με την ορι­ζό­ντια δημο­γρα­φική πολι­τική,  ουσια­στικά στο­χεύ­ουμε σε  13 μικρά περι­φε­ρειακά δημο­γρα­φικά σχέδια. Είμαι όμως υπο­χρε­ω­μένη να επι­ση­μαίνω ότι η ανά­σχεση της δημο­γρα­φι­κής κατάρ­ρευ­σης, δεν μπορεί να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη. Απαι­τού­νται αρκετά χρόνια, συνέ­πεια, και επιμονή για να απο­δώ­σουν οι πολι­τι­κές. Στο πλαίσιο αυτό, με χρη­μα­το­δό­τηση από το ΕΣΠΑ προ­χω­ράμε στη δημιουρ­γία Παρα­τη­ρη­τη­ρίου για το Δημο­γρα­φικό, προ­κει­μέ­νου να ελέγ­χουμε τα απο­τε­λέ­σματα των πολι­τι­κών. Επα­να­λαμ­βάνω ότι δεν υπάρ­χουν μαγικές συντα­γές γιατί αν υπήρχαν θα τις είχαν εφαρ­μό­σει άλλοι και εμείς θα μπο­ρού­σαμε να πατή­σουμε πάνω στα χνάρια τους. Αντι­θέ­τως βλέ­πουμε ότι χώρες με στι­βα­ρές οικο­νο­μίες, κοι­νω­νικό κράτος και ολι­στική πολι­τική για την οικο­γέ­νεια έχουν τα ίδια προ­βλή­ματα με εμάς. Δείτε πχ την Ιαπωνία, τη Νότιο Κορέα ή και χώρες όπως η Νορ­βη­γία και η Σουηδία.

Εμείς δεν ξεκι­νάμε λίγο αργά;

Ως χώρα; Ναι η αλήθεια είναι ότι αργή­σαμε να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε το μέγεθος της απειλής. Όμως θα προ­σθέσω ότι την τελευ­ταία 15ετία  παλεύ­αμε πρώτα να μη χρε­ο­κο­πή­σουμε στη συνέ­χεια να ορθο­πο­δή­σουμε.  Ως κυβέρ­νηση όμως, κατη­γο­ρη­μα­τικά λέω πως όχι μόνο δεν αργή­σαμε αλλά από την πρώτη στιγμή ο ίδιος πρω­θυ­πουρ­γός όρισε το δημο­γρα­φικό ως εθνικό κίνδυνο και ανα­λά­βαμε δράση.

Η στήριξη της οικο­γέ­νειας είναι βεβαίως βασικός άξονας του Εθνικού Σχεδίου, όμως ήδη από το 2019 εμείς προ­χω­ρή­σαμε σε στο­χευ­μέ­νες παροχές, επι­δό­ματα και κάθε είδους βοήθεια στη νέα μητέρα και στα νέα ζευ­γά­ρια. Το αυξη­μένο επίδομα γέννας, η επέ­κταση της άδειας μητρό­τη­τας, οι γονεϊ­κές άδειες, η κάλυψη όλων των αιτή­σεων για βρε­φο­νη­πια­κούς σταθ­μούς και τα Κέντρα Δημιουρ­γι­κής Απα­σχό­λη­σης, τα ολο­ή­μερα σχολεία, η ανα­βάθ­μιση των προ­γραμ­μά­των στα νηπια­γω­γεία, οι αλλαγές στο πλαίσιο της υπο­βοη­θού­με­νης ανα­πα­ρα­γω­γής, τα στε­γα­στικά μας προ­γράμ­ματα είναι ορι­σμέ­νες από τις παρεμ­βά­σεις μας.

Η μείωση της ανερ­γίας, η αύξηση των μισθών, η δημιουρ­γία αισθή­μα­τος ασφά­λειας και προ­ο­πτι­κής συνο­λικά για τη χώρα, ακόμη και η απο­κλι­μά­κωση της έντασης με την Τουρκία δημιουρ­γούν ένα περι­βάλ­λον που μπορεί κάποιος να σκεφτεί την οικο­γέ­νεια. Οι 400 χιλιά­δες άνθρω­ποι που βγήκαν από την ανεργία, εν δυνάμει μπορούν να δουν με άλλους όρους τη ζωή τους και την προ­ο­πτική της οικο­γέ­νειας.  Θα είμαι η τελευ­ταία που θα υπο­στη­ρί­ξει ότι αυτά αρκούν, όμως παλεύ­ουμε σκληρά και συντο­νι­σμένα για  να δημιουρ­γή­σουμε το πλαίσιο, ώστε όποιος επι­θυ­μεί, να μπορεί να προ­χω­ρή­σει προς τον κόσμο της γονεϊ­κό­τη­τας. Που προ­σφέ­ρει και πολλή αγάπη και πλη­ρό­τητα. Και δεν πρέπει να το ξεχνάμε.

Οι περισ­σό­τε­ροι πολίτες επι­κα­λού­νται το οικο­νο­μικό ως ανα­σχε­τικό παρά­γο­ντα για τη δημιουρ­γία οικο­γέ­νειας, πως θα αντι­με­τω­πι­στεί αυτή η αντι­κει­με­νική δυσκο­λία;

Στη διάρ­κεια κατάρ­τι­σης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για να ξέρουμε που πατάμε, κάναμε μια σειρά από έρευνες και αντλή­σαμε πολλά δεδο­μένα από προη­γού­με­νες υπάρ­χου­σες. Το οικο­νο­μικό προ­βάλ­λε­ται πράγ­ματι  σε πρώτο επίπεδο, όμως όταν σκάβεις βαθύ­τερα, οι απα­ντή­σεις οδηγούν αλλού. Για το λόγο αυτό λέμε ότι το δημο­γρα­φικό είναι ένα πρό­βλημα των σύγ­χρο­νων κοι­νω­νιών που η αντι­με­τώ­πισή του δεν εξαρ­τά­ται απο­κλει­στικά από τη διάθεση πακτω­λού χρη­μά­των. Δεν μπορεί να παρα­γνω­ρί­ζουμε πως οι αλλαγές στο μοντέλο ζωής, ο ατο­μι­σμός, η ανα­σφά­λεια που δεν συν­δέ­ε­ται απο­κλει­στικά με το εισό­δημα αλλά μπορεί να πηγάζει από την κλι­μα­τική κατάρ­ρευση ή το φόβο μιας νέας παν­δη­μίας, απο­θαρ­ρύ­νουν πολλούς νέους ανθρώ­πους από τη δέσμευση μιας οικο­γέ­νειας.

Που θα ρίξετε το κύριο βάρος; Οι πολύ­τε­κνες οικο­γέ­νειες ζητούν περισ­σό­τερη στήριξη και οι τρί­τε­κνες επι­διώ­κουν χρόνια να χαρα­κτη­ρι­στούν ως πολύ­τε­κνες;

Πρέπει και κινού­μα­στε παράλ­ληλα σε δυο κατευ­θύν­σεις.

Η πρώτη κατεύ­θυνση είναι η μεγα­λύ­τερη φρο­ντίδα στη στήριξη των πολύ­τε­κνων οικο­γε­νειών, και η περαι­τέρω ενί­σχυση των τρι­τέ­κνων . Έχοντας πει αυτό όμως να επι­ση­μάνω πως για την τρι­τε­κνία και την πολυ­τε­κνία υπάρχει ήδη ένα πολύ ισχυρό πλαίσιο προ­στα­σίας, δικαιω­μά­των και κοι­νω­νι­κών παροχών. Η δεύτερη κατεύ­θυνση είναι η ουσια­στική ενθάρ­ρυνση των οικο­γε­νειών με ένα παιδί να προ­χω­ρή­σουν σε ένα δεύτερο και από το δεύτερο στο τρίτο.  Μια μεγάλη έρευνα που διε­νήρ­γησε η Metron Analysis με την πολύ­τιμη συν­δρομή της Eurobank μας έδειξε ότι σημα­ντική συμβολή στο στόχο αύξησης των γεν­νή­σεων θα έχει να δοθούν κίνητρα στα ζευ­γά­ρια με ένα παιδί να προ­χω­ρή­σουν σε ένα δεύτερο.

Εκεί θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε τα περισ­σό­τερα όπλα μας. Έχουμε πλήρη επί­γνωση ότι η φορο­λο­γική επι­βά­ρυνση των οικο­γε­νειών με παιδιά στην Ελλάδα είναι σημα­ντική και είναι κάτι που μελε­τάμε με ιδιαί­τερη προσοχή για να δούμε τι μπορεί να γίνει καλύ­τερο.

*Συνέ­ντευξη στον Από­στολο Τσοράκη

Ειδή­σεις Σήμερα: