Κωνσταντίνος Στεφανίδης: «Το δημογραφικό είναι ένα πάρα πολύ σύνθετο πρόβλημα και αποσπασματικά μέτρα δεν πρόκειται να δώσουν καμία λύση»

Τον τε­λευ­ταίο καιρό, το δη­μο­γρα­φι­κό πρό­βλη­μα στη χώρα μας, έχει βρε­θεί στο επί­κε­ντρο της επι­και­ρό­τη­τας. Ο ίδιος ο πρω­θυ­πουρ­γός, κ. Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης, έθεσε τον προ­βλη­μα­τι­σμό με τη δη­μό­σια το­πο­θέ­τη­σή του, όπου ανέ­φε­ρε με­τα­ξύ άλλων ότι η Πο­λι­τεία αντι­με­τώ­πι­σε το πρό­βλη­μα θε­σμι­κά, συ­στή­νο­ντας το Υπουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Συ­νο­χής και Οι­κο­γέ­νειας και χα­ρά­ζο­ντας αμέ­σως το Εθνι­κό Σχέ­διο για το Δη­μο­γρα­φι­κό, μία στρα­τη­γι­κή με ορί­ζο­ντα δε­κα­ε­τί­ας, διαρ­θρω­μέ­νη σε τέσ­σε­ρις βα­σι­κούς άξο­νες με δρά­σεις που ήδη έχουν δρο­μο­λο­γη­θεί. α. Ο πρώ­τος είναι η στή­ρι­ξη της οι­κο­γέ­νειας, με μέτρα όπως το επί­δο­μα γέν­νη­σης που κα­θιε­ρώ­σα­με και το επί­δο­μα τέ­κνων που αυ­ξή­σα­με. Και ακόμα, με πιο πολ­λές θέ­σεις σε παι­δι­κούς σταθ­μούς, με φο­ρο­λο­γι­κές ελα­φρύν­σεις όσων τε­κνο­ποιούν, ευ­νοϊ­κές ρυθ­μί­σεις για τρί­τε­κνους και με τις πο­λι­τι­κές μας για τη στέγη που αγ­γί­ζουν τα 7 δισ. ευρώ. β. Δεύ­τε­ρος πυ­λώ­νας του σχε­δί­ου είναι η ενί­σχυ­ση της απα­σχό­λη­σης, κάτι το οποίο υπη­ρε­τεί­ται τόσο με τη συ­νε­χή δη­μιουρ­γία νέων θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας όσο και με τη διευ­κό­λυν­ση των ερ­γα­ζό­με­νων γο­νέ­ων, με πρό­σθε­τα κί­νη­τρα και με πε­ρισ­σό­τε­ρες γο­νι­κές άδειες. γ. Τρίτη βα­σι­κή κα­τεύ­θυν­ση απο­τε­λεί η γό­νι­μη αξιο­ποί­η­ση της τρί­της ηλι­κί­ας, ώστε το αυ­ξα­νό­με­νο προσ­δό­κι­μο ζωής, μία τόσο θε­τι­κή εξέ­λι­ξη, να γίνει από αδυ­να­μία, κοι­νω­νι­κό και οι­κο­νο­μι­κό πλε­ο­νέ­κτη­μα. δ. Και τέ­ταρ­τη προ­τε­ραιό­τη­τα είναι η πε­ρι­φε­ρεια­κή ανά­πτυ­ξη, με άλλα λόγια η δια­μόρ­φω­ση ευ­και­ριών για προ­κο­πή και δη­μιουρ­γία οι­κο­γέ­νειας σε κάθε γωνιά της επι­κρά­τειας.

Όλα τα πα­ρα­πά­νω, είναι προς τη θε­τι­κή κα­τεύ­θυν­ση εάν και εφό­σον εφαρ­μο­στούν. Η ση­με­ρι­νή ει­κό­να στη χώρα μας, όμως, είναι απο­θαρ­ρυ­ντι­κή. Τα στοι­χεία μαρ­τυ­ρούν ότι οι γεν­νή­σεις πέ­φτουν συ­νε­χώς, ενώ οι Ελ­λη­νί­δες (και μά­λι­στα όσες βρί­σκο­νται σε ανα­πα­ρα­γω­γι­κή –ηλι­κια­κά- πε­ρί­ο­δο) ολο­έ­να και δι­στά­ζουν να κά­νουν παι­διά.

Μι­λώ­ντας απο­κλει­στι­κά στη “δη­μο­κρα­τι­κή” ο Ρό­διος κα­θη­γη­τής Μαιευ­τι­κής – Γυ­ναι­κο­λο­γί­ας, Ανα­πα­ρα­γω­γι­κής και Ανα­γεν­νη­τι­κής Ια­τρι­κής Σχο­λής Αθη­νών, κ. Κων­στα­ντί­νος Στε­φα­νί­δης (στην α’ μαιευ­τι­κή γυ­ναι­κο­λο­γι­κή κλι­νι­κή ΕΚΠΑ) διευ­κρι­νί­ζει τους λό­γους για τους οποί­ους εμ­φα­νί­ζε­ται το φαι­νό­με­νο της υπο­γεν­νη­τι­κό­τη­τας στην Ελ­λά­δα, με ση­μείο αιχ­μής το οι­κο­νο­μι­κό, προ­τεί­νο­ντας να υπάρ­ξει μια σο­βα­ρή αντι­με­τώ­πι­ση από την πο­λι­τεία για να αντι­με­τω­πι­στεί το δη­μο­γρα­φι­κό.

• Κύριε κα­θη­γη­τά, τον τε­λευ­ταίο καιρό απα­σχο­λεί τον δη­μό­σιο διά­λο­γο το δη­μο­γρα­φι­κό –ύστε­ρα και από την το­πο­θέ­τη­ση του πρω­θυ­πουρ­γού. Ποια ει­κό­να έχετε εσείς, ως επι­στή­μο­νας; Θα ήθελα το σχό­λιό σας.

Κατ’ αρχήν πρέ­πει να ση­μειώ­σου­με ότι το δη­μο­γρα­φι­κό είναι ένα πάρα πολύ σύν­θε­το πρό­βλη­μα και απο­σπα­σμα­τι­κά μέτρα δεν πρό­κει­ται να δώ­σουν καμία λύση. Θα πρέ­πει να υπάρ­ξει μια συ­νο­λι­κή πο­λι­τι­κή, η οποία θα μπο­ρεί να δρα σε πολλά επί­πε­δα και να ασκεί­ται από κά­ποιο εκτε­λε­στι­κό όρ­γα­νο που να είναι ανε­ξάρ­τη­το από κόμ­μα­τα –καθώς ο στό­χος απο­τε­λεί ένα εθνι­κό ζή­τη­μα. Θα έλεγα να είναι κάτι σαν ανε­ξάρ­τη­τη αρχή που να λο­γο­δο­τεί απ’ ευ­θεί­ας στη Βουλή και να απο­τε­λεί­ται από επι­στή­μο­νες και τε­χνο­κρά­τες δια­φο­ρε­τι­κών ει­δι­κο­τή­των. Κι αυτό γιατί εάν λη­φθούν μέτρα, υπάρ­χουν πολ­λές επι­πτώ­σεις και πα­ρε­νέρ­γειες οπότε θα πρέ­πει να μπο­ρεί να προ­βλε­φθεί η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τά τους. Επι­πλέ­ον, η πο­λι­τεία δεν έχει δια­θέ­σει πό­ρους για να αντι­με­τω­πί­σει το πρό­βλη­μα. Το αντί­θε­το, μά­λι­στα και γι’ αυτό δεν υπάρ­χει καμία ανά­καμ­ψη μέχρι σή­με­ρα. Επι­πρό­σθε­τα, όσον αφορά στη δική μου επι­στή­μη, βλέ­που­με ότι οι γυ­ναί­κες έχουν με­τα­το­πί­σει κατά πολύ τον μέσο όρο τε­κνο­ποι­ί­ας του πρώ­του παι­διού. Όταν μι­λά­με για δη­μο­γρα­φι­κό, θα πρέ­πει μια γυ­ναί­κα να μπο­ρεί να γεν­νή­σει το πρώτο της παιδί από 25-30 ετών -που θε­ω­ρεί­ται ότι είναι η κα­λύ­τε­ρη ανα­πα­ρα­γω­γι­κή ηλι­κία. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, η ηλι­κία έχει με­τα­το­πι­στεί και οι Ελ­λη­νί­δες γεν­νούν το πρώτο τους παιδί μετά τα 35 έτη –μέχρι και τα 40-45 έτη με απο­τέ­λε­σμα να μην υπάρ­χει δυ­να­τό­τη­τα από­κτη­σης δεύ­τε­ρου παι­διού.

• Αυτό, όμως, τι ση­μαί­νει για μια γυ­ναί­κα που ανε­βά­ζει τον μέσο όρο ηλι­κί­ας για από­κτη­ση παι­διού;

Αυτό ση­μαί­νει ότι αφε­νός δεν θα υπάρ­χει δυ­να­τό­τη­τα για δεύ­τε­ρο παιδί, ενώ το πρώτο παιδί θα έρθει με δυ­σκο­λί­ες, ξο­δεύ­ο­ντας πολλά χρή­μα­τα σε θε­ρα­πεί­ες κ.λπ. Οι προ­σπά­θειες αυτές είναι δα­πα­νη­ρές, ψυ­χο­φθό­ρες και ένα απο­τέ­λε­σμα, το οποίο (στα­τι­στι­κά) δεν μπο­ρεί να έχει πολ­λές πι­θα­νό­τη­τες για επι­τυ­χία.

• Το θέμα ωστό­σο της υπο­γεν­νη­τι­κό­τη­τας είναι πο­λυ­σύν­θε­το και έχει κοι­νω­νι­κές δια­στά­σεις. Κι εδώ στη δική μας πε­ριο­χή που είναι νη­σιω­τι­κή, ενώ υπάρ­χει ένας κα­λύ­τε­ρος μέσος όρος δια­βί­ω­σης, το πρό­βλη­μα είναι υπαρ­κτό.

Κοι­τάξ­τε, το πρό­βλη­μα είναι πο­λυ­σύν­θε­το, αλλά ο βα­σι­κός πα­ρά­γο­ντας πα­ρα­μέ­νει ο οι­κο­νο­μι­κός. Στη Ρόδο π.χ. που θε­ω­ρεί­ται μια ευ­νο­μού­με­νη πε­ριο­χή (όπως και οι άλλες νη­σιω­τι­κές του­ρι­στι­κές πε­ριο­χές) αντί να δί­νουν κί­νη­τρα, τα μειώ­νουν. Πα­ρά­δειγ­μα, ο μειω­μέ­νος ΦΠΑ που, ενώ θα έπρε­πε να εφαρ­μό­ζε­ται σαν μέτρο το οποίο δι­καιού­ται η Ρόδος, το αφαί­ρε­σαν και δεν το έχουν δώσει πίσω –όπως και άλλα. Όλα αυτά είναι αλ­λη­λέν­δε­τα και οι επι­πτώ­σεις είναι μα­κρο­χρό­νιες για το δη­μο­γρα­φι­κό.

• Κατά την άποψή σας, ποια κί­νη­τρα θα μπο­ρού­σαν να δο­θούν στις νέες γυ­ναί­κες για να κά­νουν παι­διά;

Όλα έχουν τη ση­μα­σία τους. Το οι­κο­νο­μι­κό είναι το πρώτο σο­βα­ρό πρό­βλη­μα που επι­κα­λού­νται, όμως υπάρ­χουν και άλλα όπως η επαρ­κής ια­τρι­κή κά­λυ­ψη, η λει­τουρ­γία των παι­δι­κών σταθ­μών, η στα­θε­ρή ερ­γα­σία κ.ο.κ.

Επι­γραμ­μα­τι­κά, θα σας έλεγα ότι απαι­τεί­ται σωστή δια­χεί­ρι­ση του προ­βλή­μα­τος. Να υπάρ­χει δη­λα­δή ένα εκτε­λε­στι­κό όρ­γα­νο που να είναι ανε­ξάρ­τη­το από κόμ­μα­τα, να έχει τη δυ­να­τό­τη­τα και το πε­ρι­θώ­ριο να επι­βά­λει κά­ποια μέτρα (και όχι μόνον να προ­τεί­νει) ώστε να έχει το πε­ρι­θώ­ριο να με­τρή­σει την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τά τους. Επί­σης, θα πρέ­πει να δο­θούν κί­νη­τρα στην Ελ­λη­νί­δα γυ­ναί­κα να κάνει το πρώτο της παιδί σε νεαρή ηλι­κία ώστε να μπαί­νει σε μια δια­δι­κα­σία με ια­τρι­κή πε­ρί­θαλ­ψη και αμοι­βές που φτά­νουν στον κα­τώ­τα­το μισθό για τρία χρό­νια. Εάν θε­λή­σει να κάνει και δεύ­τε­ρο παιδί, να πα­ρα­τεί­νε­ται το μέτρο για ακόμη πέντε χρό­νια. Είναι μία πρό­τα­ση που θα δώσει ισχυ­ρό κί­νη­τρο στις νέες γυ­ναί­κες να κά­νουν παι­διά και να μπο­ρέ­σουν. Θέλει ρι­ζι­κές λύ­σεις και πο­λι­τι­κή βού­λη­ση.

• Εσείς ως επι­στή­μο­νας, ποια ει­κό­να έχετε;

Δυ­στυ­χώς, τα πο­σο­στά της υπο­γεν­νη­τι­κό­τη­τας ανε­βαί­νουν συ­νε­χώς τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Ο αριθ­μός των γεν­νή­σε­ων στα με­γα­λύ­τε­ρα νο­σο­κο­μεία ολο­έ­να και λι­γο­στεύ­ει. Ει­δι­κά στις Ελ­λη­νί­δες που βρί­σκο­νται σε νεαρή ηλι­κία και ανα­πα­ρα­γω­γι­κή πε­ρί­ο­δο, τα νού­με­ρα είναι πολύ χα­μη­λά.

• Η κα­τά­ψυ­ξη των ωα­ρί­ων είναι μια λύση;

Ναι, είναι, αλλά θα πρέ­πει να γί­νε­ται στην ηλι­κία έως και 35 ετών το πολύ. Διότι τότε έχει το κα­λύ­τε­ρο βιο­λο­γι­κό δυ­να­μι­κό το ωάριο για να μπο­ρέ­σει να γο­νι­μο­ποι­η­θεί, αρ­γό­τε­ρα. Δη­λα­δή, για να έχου­με μια επι­τυ­χη­μέ­νη κα­τά­ψυ­ξη θα πρέ­πει να έχου­με πάνω από οχτώ ωάρια που θα είναι σε πολύ καλή κα­τά­στα­ση. Εάν μια γυ­ναί­κα είναι πάνω από 35 ετών θα μπο­ρεί να δώσει ωάρια, αλλά χρειά­ζο­νται πολ­λα­πλές προ­σπά­θειες και δεν είναι σί­γου­ρο ότι θα μπο­ρέ­σει να συ­γκε­ντρώ­σει πάνω από οχτώ ωάρια για να έχει μια καλή πι­θα­νό­τη­τα όταν στα 40 – 45 έτη θα απο­φα­σί­σει να κάνει παιδί με επι­τυ­χία.