Φρένο ΣτΕ στη δόμηση στα νησιά

Οι επε­κτά­σεις των οικι­σμών στην Πάρο δεν μπορούν να βασί­ζο­νται ούτε στις οικι­στι­κές πιέσεις ούτε στη ζήτηση για παρα­θε­ρι­στική κατοι­κία, αλλά πρέπει να λαμ­βά­νουν υπόψη τη φέρουσα ικα­νό­τητα του νησιού. Αυτό απο­φά­σισε το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, ακυ­ρώ­νο­ντας όλες τις επε­κτά­σεις που προ­έ­βλεπε το γενικό πολε­ο­δο­μικό σχέδιο του νησιού δέκα χρόνια μετά την έγκρισή του. Προη­γή­θηκε η απόρ­ριψη μεγάλου του­ρι­στι­κού επεν­δυ­τι­κού σχεδίου στη Μύκονο, που προ­έ­βλεπε διπλά­σιες κλίνες από αυτές που επι­τρέ­πο­νται στη συγκε­κρι­μένη περιοχή, πάλι με την επί­κληση της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας του νησιού. Οι δύο απο­φά­σεις έχουν κρίσιμη σημασία τη στιγμή που ανα­τί­θε­νται τα πρώτα ειδικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια για Σαντο­ρίνη και Μύκονο και έπεται συνέ­χεια.

Ας ξεκι­νή­σουμε από την Πάρο. Η απόφαση του Ε΄ Τμή­μα­τος (164/2022, ειση­γη­τής Θαν. Αρα­βά­νης) έρχεται έπειτα από αίτηση 9 πολιτών για ακύρωση του γενικού πολε­ο­δο­μι­κού σχεδίου του νησιού που εγκρί­θηκε το 2012. Να σημειω­θεί ότι η προ­σφυγή ασκή­θηκε το 2012, όμως εκδι­κά­στηκε μόλις το 2019 και απόφαση εκδό­θηκε προ ημερών. Παρά τη σημε­ρινή, άναρχη οικι­στική εικόνα του νησιού, το φυσικό και ανθρω­πο­γε­νές τοπίο της Πάρου προ­στα­τεύ­ε­ται με δια­δο­χι­κές ρυθ­μί­σεις εδώ και δεκα­ε­τίες. Η πρώτη εκδό­θηκε το 1969 «χάριν της δια­τη­ρή­σεως του φυσικού κάλλους του τοπίου και της προ­στα­σίας του παλιού γρα­φι­κού οικι­σμού της Ναούσης εκ των ανε­λέγ­κτως ανε­γει­ρο­μέ­νων ακα­λαί­σθη­των οικο­δο­μών» (ΦΕΚ Δ86). Ακο­λού­θησε το 1975 ο χαρα­κτη­ρι­σμός όλου του νησιού ως τόπου ιδιαί­τε­ρου φυσικού κάλλους, η κήρυξη το 1978 και το 1985 ως παρα­δο­σια­κών πλήθους οικι­σμών του, ενώ το 1988 καθο­ρί­στηκε ζώνη οικι­στι­κού ελέγχου στην περιοχή Κολυ­μπή­θρες Νάουσας.

«Δεν συνι­στούν ζωτική ανάγκη που να δικαιο­λο­γεί τη δημιουρ­γία νέων οικι­σμών οι “πιέσεις οικι­στι­κής ανά­πτυ­ξης”».

Χωρο­τα­ξική μελέτη

Το 1995-2002 εκπο­νή­θηκε με πρω­το­βου­λία τού τότε ΥΠΕΧΩΔΕ και με χρη­μα­το­δό­τηση από το κοι­νο­τικό πρό­γραμμα Envireg ειδική χωρο­τα­ξική μελέτη για την Πάρο και την Αντί­παρο, η οποία –διόλου ασυ­νή­θι­στα– δεν θεσμο­θε­τή­θηκε ποτέ. Τη μελέτη αυτή όμως εξέτασε το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, μαζί με τις μελέτες που εκπο­νή­θη­καν στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 2000 στο πλαίσιο του γενικού πολε­ο­δο­μι­κού σχεδίου, από τις οποίες προ­κύ­πτει η αλμα­τώ­δης αύξηση του του­ρι­σμού και της εξο­χι­κής κατοι­κίας στην Πάρο από τη δεκα­ε­τία του ’80 (ενδει­κτικά, μέσα στη δεκα­ε­τία 1990-2000 το δομη­μένο περι­βάλ­λον του νησιού διπλα­σιά­στηκε). Η Πάρος δεν γλίτωσε από τις περί­φη­μες απο­φά­σεις νομαρ­χών του 1985, με τις οποίες 24 οικι­σμοί επε­κτά­θη­καν πέραν των πραγ­μα­τι­κών ορίων τους. Επίσης, με τα χρόνια δημιουρ­γή­θη­καν ακόμα 31 «άτυποι» οικι­σμοί με βάση τις δια­τά­ξεις περί εκτός σχεδίου δόμησης.

Παρά την υπερ­βο­λική, για το μέγεθος του νησιού, οικι­στική και του­ρι­στική ανά­πτυξή του, το ΓΠΣ του 2012 προ­έ­βλεψε νέες επε­κτά­σεις οικι­σμών καθώς και την οριο­θέ­τηση εκείνων που δεν είχαν οριο­θε­τη­θεί (δηλαδή και των άτυπων, κάτι που συνε­πά­γε­ται την πολε­ο­δό­μησή τους). «Η ανάγκη δημιουρ­γίας νέων οικι­σμών με την επέ­κταση υφι­στά­με­νων και την ένταξη σε σχέδιο νέων δεν τεκ­μη­ριώ­νε­ται νομίμως από την άποψη της ανά­λυ­σης της υπάρ­χου­σας κατά­στα­σης του φυσικού και δομη­μέ­νου περι­βάλ­λο­ντος, των ανα­με­νό­με­νων πλη­θυ­σμια­κών μεγεθών και της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας του νησιού», σημειώ­νει η απόφαση του ΣτΕ. «Κατ’ αρχάς, δεν ανα­λύ­ε­ται στη μελέτη (σ.σ. του ΓΠΣ) η σημασία του φυσικού και του ανθρω­πο­γε­νούς περι­βάλ­λο­ντος της Πάρου», ανα­φέ­ρει η απόφαση, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας το πλέγμα προ­στα­τευ­τι­κών δια­τά­ξεων για τους οικι­σμούς και το τοπίο του νησιού. «Περαι­τέρω, τεκ­μη­ριώ­νε­ται ανε­παρ­κώς ο υπέ­ρο­γκος αριθμός των επο­χι­κών κατοί­κων που απο­τε­λεί βασικό λόγο της επι­χει­ρού­με­νης επέ­κτα­σης, ιδίως ο αριθμός των παρα­θε­ρι­στών/χρηστών β΄ κατοι­κίας, ο οποίος παρου­σιά­ζει αύξηση 62,5%. Η εν λόγω αύξηση απο­δί­δε­ται στην “ανα­με­νό­μενη” ανέ­γερση νέων παρα­θε­ρι­στι­κών κατοι­κιών, πλην οι επι­πτώ­σεις της εκθε­τι­κής αυτής αύξησης των παρα­θε­ρι­στι­κών κατοι­κιών στο φυσικό και στο ανθρω­πο­γε­νές περι­βάλ­λον δεν αξιο­λο­γού­νται στη μελέτη όπως έπρεπε και αντι­στρα­τεύ­ε­ται τον στόχο της ανά­σχε­σης της δόμησης», κατα­λή­γο­ντας ότι: «Δεν συνι­στούν ζωτική ανάγκη που να δικαιο­λο­γεί τη δημιουρ­γία νέων οικι­σμών οι “πιέσεις οικι­στι­κής ανά­πτυ­ξης”ενδια­φε­ρο­μέ­νων για την οικο­δο­μική εκμε­τάλ­λευση νέων εκτά­σεων εντός και εκτός οικι­σμών, διότι ιδιω­τικά συμ­φέ­ρο­ντα μόνο επι­κου­ρι­κώς λαμ­βά­νο­νται υπόψη κατά τη θέσπιση χωρο­τα­ξι­κών και πολε­ο­δο­μι­κών ρυθ­μί­σεων». Η απόφαση ακυ­ρώ­νει το πολε­ο­δο­μικό σχέδιο της Πάρου στο μέρος που αφορά την επέ­κταση των οικι­σμών της Παροι­κιάς, της Νάουσας και των Λευκών/Κώστου και την ένταξη σε σχέδιο νέων οικι­σμών.

Η απόρ­ριψη σχεδίου Π.Δ. για τη Μύκονο

Το ζήτημα της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας των μικρών νησιών επα­νήλθε και τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο για τη Μύκονο. Το ΣτΕ απέρ­ριψε (αρ. 196/2021) το σχέδιο προ­ε­δρι­κού δια­τάγ­μα­τος με το οποίο θα εγκρι­νό­ταν το Ειδικό Σχέδιο Χωρικής Ανά­πτυ­ξης Στρα­τη­γι­κής Επέν­δυ­σης (ΕΣΧΑΣΕ, ένα πολε­ο­δο­μικό εργα­λείο για την πολε­ο­δό­μηση μεγάλων επεν­δύ­σεων σε ιδιω­τική γη) με την ονο­μα­σία Project Blue στην Ανω Μερά της Μυκόνου. Το επεν­δυ­τικό σχέδιο προ­έ­βλεπε τη δημιουρ­γία του­ρι­στι­κής εγκα­τά­στα­σης 340 κλινών σε έκταση 92,5 στρεμ­μά­των, σε από­σταση 400 μέτρων από την παραλία Καλό Λιβάδι. Το μεγα­λύ­τερο τμήμα του Project Blue βρί­σκε­ται σε ζώνη οικι­στι­κού ελέγχου και σύμφωνα με τις δια­τά­ξεις της θα έπρεπε να έχει κατ’ ανώτατο 150 (και όχι 340) κλίνες. Ο επεν­δυ­τής, στο σχέδιό του υπο­στή­ριξε ότι ο περιο­ρι­σμός αυτός, που είχε ως σκοπό να μειώσει τη δια­σπορά μικρών του­ρι­στι­κών μονάδων, είναι σήμερα ανε­πί­και­ρος καθώς καθιστά μονάδες υψη­λό­τε­ρων προ­δια­γρα­φών μη οικο­νο­μικά βιώ­σι­μες. Και ότι η επιλογή που θα υπήρχε, να επι­τύ­χει τον ίδιο αριθμό κλινών μέσω κατα­τμή­σεων της έκτασής του, θα ήταν προ­βλη­μα­τική γιατί δεν θα εξα­σφά­λιζε την ενιαία θεώρηση του χώρου. Σημειώ­νε­ται ότι τον Ιούνιο του 2020 εγκρί­θηκε άλλο ΕΣΧΑΣΕ στη θέση Καρα­πέ­της στην Ανω Μερά, που αφορά τη δημιουρ­γία του­ρι­στι­κής εγκα­τά­στα­σης 192 κλινών με κατα­φύ­γιο του­ρι­στι­κών σκαφών σε έκταση 60,3 στρεμ­μά­των.

Το ΣτΕ από την πλευρά του έκρινε ότι η νομο­θε­σία επι­τρέ­πει μεν απο­κλί­σεις από τα όσα ορίζει μια ζώνη οικι­στι­κού ελέγχου, «όμως οι απο­κλί­σεις δεν θα πρέπει να ανα­τρέ­πουν εντελώς τον σχε­δια­σμό της περιο­χής», όπως εν προ­κει­μένω τον διπλα­σια­σμό των κλινών. Επίσης, σημειώ­νει ότι δεν έχει ληφθεί υπόψη για τον καθο­ρι­σμό των πολε­ο­δο­μι­κών μεγεθών το άλλο ΕΣΧΑΣΕ, που ήδη εγκρί­θηκε σε γει­το­νική περιοχή, ενώ η δια­μόρ­φωση «ιδιω­τι­κής οδού σεβα­στών δια­στά­σεων στην εκτός σχεδίου περιοχή δεν μπορεί να θεω­ρη­θεί ότι στη­ρί­ζε­ται σε επαρκή (σ.σ. ευρύ­τερο) σχε­δια­σμό δικτύου».

Απορ­ρί­πτο­ντας το σχέδιο προ­ε­δρι­κού δια­τάγ­μα­τος για την έγκριση της επέν­δυ­σης, το ανώτατο ακυ­ρω­τικό δικα­στή­ριο επι­ση­μαί­νει στη διοί­κηση «ενόψει του συνταγ­μα­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος για την προ­στα­σία των μικρών νησιών» ότι οφείλει να προ­χω­ρή­σει γρήγορα στη θέσπιση νέου περι­φε­ρεια­κού χωρο­τα­ξι­κού για το Νότιο Αιγαίο (βρί­σκε­ται στα τελικά στάδια σχεδόν μετά… από δέκα χρόνια) και νέου ειδικού χωρο­τα­ξι­κού για τον του­ρι­σμό.

Οι δύο απο­φά­σεις του ΣτΕ έχουν μεγάλη σημασία, καθώς την περίοδο αυτή ξεκι­νούν στα­διακά τα νέα πολε­ο­δο­μικά (ειδικά ή τοπικά) πλαίσια για τα νησιά. Χθες, η διοι­κούσα του ΤΕΕ επι­κύ­ρωσε το απο­τέ­λε­σμα των δια­γω­νι­σμών για τα ειδικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια Μυκόνου και Θήρας και μέσα στις επό­με­νες ημέρες θα υπο­γρα­φούν οι σχε­τι­κές συμ­βά­σεις, ενώ ήδη έχει ανα­τε­θεί αντί­στοιχο για την Ελα­φό­νησο Λακω­νίας και έπεται συνέ­χεια. Το ερώτημα είναι κατά πόσον μέσω των ΕΠΣ των δύο του­ρι­στι­κών νησιών η Πολι­τεία θα λάβει έστω και σήμερα δρα­στι­κές απο­φά­σεις για την προ­στα­σία τους, ή απλά θα απο­τε­λέ­σουν ακόμα μια επι­κύ­ρωση της υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης και μάλιστα με συνο­πτι­κές δια­δι­κα­σίες.

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος