Πέντε χρόνια χωρίς τη Φώφη Γεννηματά: Η πολιτικός πίσω από τη γενναία μάχη με τον καρκίνο

Στις 25 Οκτω­βρίου 2021, η Ελλάδα απο­χαι­ρέ­τησε τη Φώφη Γεν­νη­ματά. Η είδηση του θανάτου της, σε ηλικία μόλις 57 ετών από καρκίνο, προ­κά­λεσε συγκί­νηση πολύ πέρα από τα όρια της παρά­τα­ξης στην οποία αφιέ­ρωσε το μεγα­λύ­τερο μέρος της πολι­τι­κής της ζωής.

Πέντε χρόνια μετά, η ανθρώ­πινη διά­σταση της απώ­λειας της Φώφης Γεν­νη­ματά παρα­μέ­νει ισχυρή. Δεν αρκεί, όμως, για να απο­τι­μή­σει μια πολι­τική δια­δρομή που εξε­λί­χθηκε σε μια από τις δυσκο­λό­τε­ρες περιό­δους για το ΠΑΣΟΚ και συνο­λικά για την Κεντρο­α­ρι­στερά. Γιατί η Φώφη Γεν­νη­ματά δεν ήταν μόνο η γυναίκα που έδωσε με γεν­ναιό­τητα τη μάχη με τον καρκίνο. Ήταν η πολι­τι­κός που ανέλαβε το 2015 την ηγεσία ενός κόμ­μα­τος σε βαθιά κρίση, επι­χεί­ρησε να ανα­συ­γκρο­τή­σει τον κατα­κερ­μα­τι­σμένο χώρο της δημο­κρα­τι­κής παρά­τα­ξης και επέ­μεινε στην πολι­τική αυτο­νο­μία του, όταν ισχυρές δυνά­μεις διεκ­δι­κού­σαν την εκλο­γική και πολι­τική του επιρροή.

Από την πολι­τική κλη­ρο­νο­μιά του πατέρα της στη δική της δια­δρομή

Η Φώφη Γεν­νη­ματά γεν­νή­θηκε στην Αθήνα το 1964, σε μια οικο­γέ­νεια στενά συν­δε­δε­μένη με την πολι­τική και την ιστορία του ΠΑΣΟΚ. Ο πατέρας της, Γιώργος Γεν­νη­μα­τάς, υπήρξε ιστο­ρικό – και ιδιαί­τερα αγαπητό – στέ­λε­χος του Κινή­μα­τος, με σημα­ντική παρου­σία στη δια­μόρ­φωση του κοι­νω­νι­κού κράτους. Η μητέρα της, Κάκια Βέργου, είχε επίσης ενεργή κοι­νω­νική δράση, μεταξύ άλλων μέσα από την Ένωση Γυναι­κών Ελλάδας.

Η πολι­τική κλη­ρο­νο­μιά της οικο­γέ­νειάς της ήταν ταυ­τό­χρονα εφόδιο και βάρος. Η ίδια ακο­λού­θησε στα­διακά τη δική της πορεία. Σπού­δασε Πολι­τι­κές Επι­στή­μες στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών, συμ­με­τείχε στο φοι­τη­τικό κίνημα και εντά­χθηκε στην ΠΑΣΠ. Το 1987 άρχισε να εργά­ζε­ται στην Εθνική Τράπεζα, ενώ παράλ­ληλα ασχο­λή­θηκε με την πολι­τική.

Η εκλογή της το 2000 ως βου­λευτή Α’ Αθήνας με το ΠΑΣΟΚ απο­τέ­λεσε ένα σημα­ντικό βήμα στην προ­σω­πική της πολι­τική δια­δρομή. Ακο­λού­θησε η θητεία της ως υπερ­νο­μάρχη Αθηνών-Πειραιώς, αξίωμα στο οποίο εξελέγη το 2002 και επα­νε­ξε­λέγη το 2006. Το 2003 ανέλαβε την προ­ε­δρία της Ένωσης Νομαρ­χια­κών Αυτο­διοι­κή­σεων Ελλάδας, απο­κτώ­ντας εμπει­ρία στη διοί­κηση και στην αυτο­διοι­κη­τική πολι­τική.

Στη συνέ­χεια υπη­ρέ­τησε ως υφυ­πουρ­γός Υγείας και Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης στην κυβέρ­νηση του Γιώργου Παπαν­δρέου, ενώ το 2013 ανέλαβε καθή­κο­ντα ανα­πλη­ρώ­τριας υπουρ­γού Εθνικής Άμυνας.

Το δύσκολο εγχεί­ρημα του ΚΙΝΑΛ

Τον Ιούνιο του 2015, η Φώφη Γεν­νη­ματά εξελέγη πρό­ε­δρος του ΠΑΣΟΚ – η πρώτη γυναίκα – και δια­δε­χό­ταν τον Ευάγ­γελο Βενι­ζέλο σε μια ιδιαί­τερα δύσκολη περίοδο για τον χώρο της Κεντρο­α­ρι­στε­ράς. Το κόμμα βρι­σκό­ταν αντι­μέ­τωπο με τις συνέ­πειες της οικο­νο­μι­κής κρίσης, τη μεγάλη εκλο­γική του υπο­χώ­ρηση και τη μετα­κί­νηση σημα­ντι­κού μέρους της παρα­δο­σια­κής εκλο­γι­κής του βάσης προς τον ΣΥΡΙΖΑ.

Δεν ανέλαβε την ηγεσία ενός κόμ­μα­τος που διεκ­δι­κούσε την εξουσία από θέση ισχύος. Ανέλαβε την ευθύνη να κρα­τή­σει ενεργό έναν πολι­τικό χώρο που είχε χάσει μεγάλο μέρος της κοι­νω­νι­κής του επιρ­ροής, ανα­ζη­τούσε ξανά τον ρόλο του και επω­μί­στηκε το δύσκολο έργο της ανά­καμ­ψής του.

Την ίδια περίοδο, ο ΣΥΡΙΖΑ κυριαρ­χούσε στο πολι­τικό σκηνικό, διεκ­δι­κώ­ντας την εκπρο­σώ­πηση ευρύ­τε­ρων προ­ο­δευ­τι­κών και κεντρο­α­ρι­στε­ρών ακρο­α­τη­ρίων και λίγο αργό­τερα, η Νέα Δημο­κρα­τία θα επι­χει­ρούσε να προ­σελ­κύ­σει σημα­ντικό τμήμα των μετριο­πα­θών κεντρώων.

Η Φώφη βρέθηκε, έτσι, ανάμεσα σε δύο ισχυ­ρούς πολι­τι­κούς πόλους, με δια­φο­ρε­τική ιδε­ο­λο­γική αφε­τη­ρία, οι οποίοι διεκ­δι­κού­σαν μέρος του χώρου που το ΠΑΣΟΚ είχε εκπρο­σω­πή­σει επί δεκα­ε­τίες.

Η ίδια ήθελε να δημιουρ­γή­σει έναν ευρύ­τερο πολι­τικό φορέα, ικανό να συγκε­ντρώ­σει δυνά­μεις που είχαν απο­μα­κρυν­θεί από το ΠΑΣΟΚ ή ακο­λου­θού­σαν δια­φο­ρε­τι­κές δια­δρο­μές.

Το πρώτο βήμα έγινε το 2015, με τη συγκρό­τηση της Δημο­κρα­τι­κής Συμπα­ρά­τα­ξης, σε συνερ­γα­σία με τη ΔΗΜΑΡ. Το εγχεί­ρημα συνε­χί­στηκε το 2017, όταν η ίδια ανα­κοί­νωσε την πρω­το­βου­λία για τη δημιουρ­γία ενός νέου φορέα της Κεντρο­α­ρι­στε­ράς, με ανοιχτή δια­δι­κα­σία εκλογής ηγεσίας.

Η απόφαση είχε ρίσκο. Η ανοιχτή εκλο­γική δια­δι­κα­σία σήμαινε ότι η ίδια θα έθετε την ηγεσία της στην κρίση των πολιτών που θα συμ­με­τεί­χαν, χωρίς το απο­τέ­λε­σμα να είναι δεδο­μένο.

Στις εκλογές του Νοεμ­βρίου του 2017 συμ­με­τεί­χαν αρχικά εννέα υπο­ψή­φιοι. Η Φώφη Γεν­νη­ματά πέρασε στον δεύτερο γύρο με αντί­παλο τον Νίκο Ανδρου­λάκη και τελικά εξελέγη επι­κε­φα­λής του νέου φορέα με 56,75% των ψήφων, σε μια δια­δι­κα­σία στην οποία συμ­με­τεί­χαν περισ­σό­τε­ροι από 150.000 πολίτες στον δεύτερο γύρο.

Λίγες ημέρες αργό­τερα ανα­κοι­νώ­θηκε το όνομα «Κίνημα Αλλαγής». Το ΚΙΝΑΛ απο­τέ­λεσε για την ίδια και ένα μεγάλο προ­σω­πικό στοί­χημα, συμ­βο­λί­ζο­ντας το εγχεί­ρημα όχι μόνο της διεύ­ρυν­σης, αλλά και της μετε­ξέ­λι­ξης του ΠΑΣΟΚ.

Η πρω­το­βου­λία αυτή δεν εξα­φά­νισε τα προ­βλή­ματα του χώρου, ούτε τις εσω­τε­ρι­κές δια­φω­νίες. Επα­νέ­φερε, όμως, στο επί­κε­ντρο την προ­σπά­θεια για μια κοινή πολι­τική έκφραση της Κεντρο­α­ρι­στε­ράς και έδωσε τη δυνα­τό­τητα σε δια­φο­ρε­τι­κές πολι­τι­κές δυνά­μεις να συμ­με­τά­σχουν σε έναν ενιαίο φορέα.

Η Φώφη φυσικά και γνώριζε ότι η επιλογή της ενό­τη­τας είχε κόστος. Σε όλη αυτή την πορεία, δέχθηκε εσω­κομ­μα­τική κριτική, ωστόσο η επιμονή της στην ανα­συ­γκρό­τηση της παρά­τα­ξης απο­τέ­λεσε βασικό χαρα­κτη­ρι­στικό της ηγεσίας της.

Το δεύτερο μεγάλο στοί­χημα της Γεν­νη­ματά ήταν η πολι­τική αυτο­νο­μία του χώρου της, σε μια περίοδο κατά την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ διεκ­δι­κούσε το σύνολο της προ­ο­δευ­τι­κής παρά­τα­ξης, έχοντας απορ­ρο­φή­σει σημα­ντικό μέρος της εκλο­γι­κής επιρ­ροής του ΠΑΣΟΚ.

Απέ­να­ντι στον Αλέξη Τσίπρα, επέ­μεινε ότι η ιστο­ρική δια­δρομή και η πολι­τική ταυ­τό­τητα της δημο­κρα­τι­κής παρά­τα­ξης δεν μπο­ρού­σαν να θεω­ρού­νται αυτο­νό­ητα δια­θέ­σι­μες για άλλους πολι­τι­κούς σχη­μα­τι­σμούς. Η συνερ­γα­σία δεν απο­τε­λούσε για εκείνη προ­ϋ­πό­θεση της πολι­τι­κής επι­βί­ω­σης του χώρου.

Ανάλογη ήταν η επιμονή της απέ­να­ντι στη Νέα Δημο­κρα­τία. Τον Ιανουά­ριο του 2016, αμέσως μετά την εκλογή του Κυριά­κου Μητσο­τάκη στην ηγεσία της ΝΔ, η Φώφη Γεν­νη­ματά τον συνε­χάρη, αλλά ταυ­τό­χρονα δήλωσε: «Με τις απόψεις του κ. Μητσο­τάκη μας χωρίζει άβυσσος».

Η Γεν­νη­ματά επέ­μεινε στην αυτο­τελή παρου­σία του Κινή­μα­τος Αλλαγής.

 

Ο καρ­κί­νος

Παράλ­ληλα με τις πολι­τι­κές ευθύνες, η Φώφη Γεν­νη­ματά είχε να δια­χει­ρι­στεί μια βαθιά προ­σω­πική δοκι­μα­σία. Η σχέση της οικο­γέ­νειάς της με τον καρκίνο είχε ξεκι­νή­σει πολύ πριν από τη δική της διά­γνωση.

Η μητέρα της, Κάκια Βέργου, και ο πατέρας της, Γιώργος Γεν­νη­μα­τάς, πέθαναν από την ίδια ασθέ­νεια με διαφορά μόλις επτά μηνών, το 1993 και το 1994 αντί­στοιχα.

Η ίδια είχε μιλήσει για το βάρος αυτής της εμπει­ρίας και για τον φόβο που τη συνό­δευε επί χρόνια. Το 2008 δια­γνώ­στηκε με καρκίνο του μαστού και υπο­βλή­θηκε σε θερα­πεία, συνε­χί­ζο­ντας στη συνέ­χεια την επαγ­γελ­μα­τική και πολι­τική της δρα­στη­ριό­τητα.

Σε συνέ­ντευξή της στον Alpha, τον Ιούνιο του 2020, είχε περι­γρά­ψει με συγκλο­νι­στική ειλι­κρί­νεια την αγωνία της ως μητέρας: «Είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο να σκέ­φτε­σαι ότι τα παιδιά σου μπορεί να μεγα­λώ­σουν χωρίς εσένα».

Δεν μιλούσε μόνο ως δημόσιο πρόσωπο που αντι­με­τώ­πιζε μια σοβαρή ασθέ­νεια. Μιλούσε ως γυναίκα που είχε χάσει τους γονείς της σε σχετικά νεαρή ηλικία και γνώριζε από πρώτο χέρι τι σημαί­νει να μεγα­λώ­νεις χωρίς εκεί­νους.

Η ίδια είχε περι­γρά­ψει και την ταχύ­τητα με την οποία επέ­στρεψε στις πολι­τι­κές της υπο­χρε­ώ­σεις μετά την πρώτη διά­γνωση: όπως είχε πει, το Σάββατο δια­πί­στωσε το πρό­βλημα, τη Δευτέρα χει­ρουρ­γή­θηκε και το επόμενο Σάββατο βρι­σκό­ταν σε συνέ­δριο, μιλώ­ντας από το βήμα.

Τον Οκτώ­βριο του 2021, η κατά­σταση της υγείας της επι­δει­νώ­θηκε και εισήχθη στο νοσο­κο­μείο «Ευαγ­γε­λι­σμός». Στις 12:04 το μεση­μέρι της 25ης Οκτω­βρίου άφησε την τελευ­ταία της πνοή, προ­κα­λώ­ντας ένα κύμα συγκί­νη­σης σε ολό­κληρη τη χώρα.

Λίγες ώρες πριν από τον θάνατό της, είχε γιορ­τά­σει στο νοσο­κο­μείο τα 17α γενέ­θλια του γιου της. Γιατί πίσω από την πολι­τικό, υπήρχε μια μητέρα με τις ίδιες αγωνίες και την ίδια επι­θυ­μία να βρί­σκε­ται κοντά στα τρία παιδιά της, την Αιμιλία, την Κατε­ρίνα και τον Γιώργο.

Η στάση της δεν χρειά­ζε­ται να μετα­τρα­πεί σε έναν μύθο αδιά­κο­πης δύναμης. Η ασθέ­νεια δεν παύει να είναι μια δύσκολη ανθρώ­πινη εμπει­ρία επειδή κάποιος επι­λέ­γει να συνε­χί­σει να εργά­ζε­ται.

Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι η Γεν­νη­ματά δεν επέ­τρεψε στην προ­σω­πική της περι­πέ­τεια να ακυ­ρώ­σει τη δημόσια παρου­σία της και, όταν απο­φά­σισε να μιλήσει γι’ αυτήν, το έκανε με ειλι­κρί­νεια, θέλο­ντας ταυ­τό­χρονα να τονίσει τη σημασία της πρό­λη­ψης και την ανάγκη έγκαι­ρης διά­γνω­σης.

Δύο ημέρες μετά τον θάνατό της, στις 27 Οκτω­βρίου 2021, ανα­κοι­νώ­θηκε η πρόθεση της Πολι­τείας να τιμήσει τη μνήμη της με ένα πρό­γραμμα πρό­λη­ψης του καρ­κί­νου του μαστού που θα έφερε το όνομά της. Το 2022 παρου­σιά­στηκε το εθνικό πρό­γραμμα «Φώφη Γεν­νη­ματά», με δωρεάν προ­λη­πτικό έλεγχο για γυναί­κες.

Η πολι­τι­κός που δεν πρόλαβε…

Δεν γνω­ρί­ζουμε – και δεν θα μάθουμε ποτέ – πώς θα εξε­λισ­σό­ταν το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής υπό την ηγεσία της Φώφης Γεν­νη­ματά. Ούτε πώς θα δια­μορ­φώ­νο­νταν οι πολι­τι­κοί συσχε­τι­σμοί κι ενώ είμαστε λίγους μήνες πριν τις εκλογές.

Η πολι­τική της δια­δρομή είχε αντι­φά­σεις, δυσκο­λίες και απο­τε­λέ­σματα που μπορούν να συζη­τη­θούν και να αξιο­λο­γη­θούν δια­φο­ρε­τικά.

Πέντε χρόνια μετά τον θάνατό της, το ζητού­μενο είναι να κρα­τή­σουμε μαζί όλες τις πλευρές της προ­σω­πι­κό­τη­τάς της, χωρίς η μία να σβήνει την άλλη.

Γιατί πίσω από τη Φώφη που συγκί­νησε την Ελλάδα, υπήρχε και η πολι­τι­κός Γεν­νη­ματά που διεκ­δί­κησε και κρίθηκε για τις δικές της πολι­τι­κές επι­λο­γές, τις δικές της μάχες και τη δική της προ­σφορά. Και αυτή η πλευρά της αξίζει να παρα­μεί­νει ζωντανή στη δημόσια μνήμη.

Φωτο­γρα­φίες Eurokininsi

Πηγή: newsit.gr