«Η γαστρονομία είναι ο τρόπος να δείξουμε στον κόσμο τι μπορούν να πετύχουν τα νησιά μας»

Μια όμορφη συζή­τηση με τον Περι­φε­ρειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιώργο Χατζη­μάρκο, για τη σύνδεση της παρά­δο­σης με το αύριο, τη στήριξη των ανθρώ­πων της παρα­γω­γής και τη φιλο­δο­ξία το Νότιο Αιγαίο να απο­τε­λέ­σει διεθνές παρά­δειγμα βιώ­σι­μης νησιω­τι­κής ανά­πτυ­ξης.

Δώρα Μάστορα

Λίγους μήνες πριν η διεθνής επι­τροπή αξιο­λό­γη­σης επι­σκε­φθεί τα νησιά για να κρίνει την υπο­ψη­φιό­τητα του Νοτίου Αιγαίου ως Παγκό­σμιας Περι­φέ­ρειας Γαστρο­νο­μίας 2028, η πρώτη Περι­φέ­ρεια της χώρας που διεκ­δι­κεί τον διεθνή αυτό τίτλο ανοίγει έναν νέο κύκλο εξω­στρέ­φειας για τη γαστρο­νο­μική της ταυ­τό­τητα. Ο Περι­φε­ρειάρ­χης Γιώργος Χατζη­μάρ­κος μιλά για ένα στοί­χημα που ξεπερνά την προβολή ενός προ­ο­ρι­σμού.

Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου διεκ­δι­κεί τον τίτλο της Παγκό­σμιας Περι­φέ­ρειας Γαστρο­νο­μίας 2028. Τι σημαί­νει για εσάς προ­σω­πικά αυτή η υπο­ψη­φιό­τητα;

Δεν είναι μια ακόμη διά­κριση στον κατά­λογο των επι­τυ­χιών μας. Είναι εργα­λείο στρα­τη­γι­κής ανά­πτυ­ξης και, ταυ­τό­χρονα, ευκαι­ρία να δεί­ξουμε αυτό που εμείς γνω­ρί­ζουμε καλά εδώ και χρόνια: ότι τα νησιά μας δεν είναι απλώς όμορφοι προ­ο­ρι­σμοί, αλλά ζωντα­νές κοι­νω­νίες με ιστορία, γνώση και δημιουρ­γι­κό­τητα.

Το Νότιο Αιγαίο έμαθε να μετα­τρέ­πει τις προ­κλή­σεις σε δύναμη. Η νησιω­τι­κό­τητα, η μικρή κλίμακα, η από­σταση από τα μεγάλα κέντρα —όσα μέχρι και την προη­γού­μενη δεκα­ε­τία αντι­με­τω­πί­ζο­νταν μόνο ως μειο­νε­κτή­ματα— σήμερα απο­τε­λούν πεδίο και­νο­το­μίας. Περά­σαμε από αλλε­πάλ­λη­λες κρίσεις κι απο­δεί­ξαμε πως ξέρουμε να προ­σαρ­μο­ζό­μα­στε, να πρω­το­πο­ρούμε, να χαρά­ζουμε δικό μας δρόμο.

Από την πρώτη στιγμή επεν­δύ­σαμε σε ένα ενιαίο οικο­σύ­στημα που συνδέει το περι­βάλ­λον, τον πολι­τι­σμό, τη γαστρο­νο­μία και τον του­ρι­σμό. Γιατί η γαστρο­νο­μία δεν σταματά στο τραπέζι· είναι η σχέση μας με τη γη και τη θάλασσα, η φιλο­ξε­νία μας, τελικά η ταυ­τό­τητά μας. Το Νότιο Αιγαίο ήταν η πρώτη Περι­φέ­ρεια στην Ελλάδα που οργά­νωσε ένα ολο­κλη­ρω­μένο σύστημα ανά­δει­ξης της τοπικής γαστρο­νο­μίας μέσα από το Aegean Cuisine, και η πρώτη Ευρω­παϊκή Περι­φέ­ρεια Γαστρο­νο­μίας το 2019. Σήμερα κάνουμε ένα βήμα παρα­πέρα: δεν κοιτάμε μόνο από πού ερχό­μα­στε, κοιτάμε κυρίως προς τα πού πάμε.

Ο Περι­φε­ρειάρ­χης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζη­μάρ­κος κατά την ομιλία του στο Rhodes Forum.

Το 2019 είχατε ήδη ανα­κη­ρυ­χθεί Ευρω­παϊκή Περι­φέ­ρεια Γαστρο­νο­μίας. Τι άλλαξε από τότε και τι κάνει τη σημε­ρινή υπο­ψη­φιό­τητα πιο ώριμη;

Το 2019 ήταν μια στιγμή ανα­γνώ­ρι­σης, η στιγμή που το Νότιο Αιγαίο κοίταξε τον εαυτό του στον καθρέ­φτη και συνει­δη­το­ποί­ησε τον πλούτο που κρα­τούσε. Ανα­δεί­ξαμε προ­ϊ­ό­ντα, ιστο­ρίες, ανθρώ­πους που για γενιές κρα­τού­σαν ζωντανή μια μονα­δική σχέση με τον τόπο τους.

Η μεγα­λύ­τερη κλη­ρο­νο­μιά, όμως, δεν ήταν ο τίτλος. Ήταν η κουλ­τούρα συνερ­γα­σίας που γεν­νή­θηκε τότε: παρα­γω­γοί, επι­χει­ρη­μα­τίες της φιλο­ξε­νίας, σεφ, εκπαι­δευ­τι­κοί, φορείς κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και άρχισαν να σχε­διά­ζουν μαζί. Αυτό ίσως είναι το πιο σημα­ντικό μάθημα για το μέλλον: κανείς δεν προχωρά μόνος του σε αυτό το εγχεί­ρημα.

Η νέα υπο­ψη­φιό­τητα δεν αφορά μόνο την ανά­δειξη της κλη­ρο­νο­μιάς μας· αφορά τη δημιουρ­γία της επό­με­νης ημέρας. Στο Bid Book που κατα­θέ­σαμε για να αξιο­λο­γη­θούμε, το απο­τυ­πώ­νουμε ξεκά­θαρα: περνάμε από το «Ancient Pride» στο «Future Legacy». Από την υπε­ρη­φά­νεια για ό,τι κλη­ρο­νο­μή­σαμε, στη δημιουρ­γία μιας παρα­κα­τα­θή­κης για τις επό­με­νες γενιές. Φιλο­δο­ξία μας είναι το Νότιο Αιγαίο να γίνει σημείο ανα­φο­ράς για κάθε νησιω­τική περιοχή στον κόσμο και η από­δειξη πως τα νησιά δεν χρειά­ζο­νται εξαι­ρέ­σεις, χρειά­ζο­νται τις κατάλ­λη­λες πολι­τι­κές για να ευη­με­ρούν και να προ­ο­δεύ­ουν.

Οι παρα­γω­γοί των νησιών παλεύ­ουν με το κόστος παρα­γω­γής και την κλι­μα­τική κρίση. Πώς δια­σφα­λί­ζετε τη συνέ­χεια του πρω­το­γε­νούς τομέα, ώστε η νέα γενιά να τον δει ως ελκυ­στική επιλογή;

Η μεγα­λύ­τερη πρό­κληση δεν είναι μόνο οικο­νο­μική· είναι βαθιά κοι­νω­νική. Είναι να κρα­τή­σουμε τους ανθρώ­πους στη γη, στη θάλασσα, στο χωράφι, και να πεί­σουμε τη νέα γενιά ότι αυτά τα επαγ­γέλ­ματα δεν ανήκουν στο παρελ­θόν αλλά στο μέλλον της.

Οι παρα­γω­γοί μας νιώθουν τις ίδιες πιέσεις με ολό­κληρη την κοι­νω­νία —ενερ­γειακό κόστος, πλη­θω­ρι­σμό, συνέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλλαγής— μόνο που στα νησιά όλα αυτά βαραί­νουν περισ­σό­τερο λόγω κλί­μα­κας και γεω­γρα­φίας. Η δική μας απά­ντηση είναι να ξανα­γί­νει ελκυ­στι­κός ο πρω­το­γε­νής τομέας μέσα από γνώση, εκπαί­δευση, νέες δεξιό­τη­τες, σύνδεση με την αγορά.

Μέσα από προ­γράμ­ματα όπως το Aegean Skills και το South Aegean Open Farms οργα­νώ­νουμε σεμι­νά­ρια μάρ­κε­τινγκ για παρα­γω­γούς που θέλουν να ανοί­ξουν τις μονάδες τους σε επι­σκέ­πτες. Στόχος δεν είναι μόνο να παράγει κανείς ένα εξαι­ρε­τικό προϊόν, αλλά να ξέρει να αφη­γη­θεί την ιστορία του, να χτίσει μια εμπει­ρία γύρω από αυτό, να συν­δε­θεί με τον επι­σκέ­πτη. Παράλ­ληλα ετοι­μά­ζουμε το Aegean Youth Lab, μια νέα πρω­το­βου­λία που φέρνει τη νέα γενιά πιο κοντά στις δυνα­τό­τη­τες του τόπου τους, μέσα από εκπαί­δευση και ενθάρ­ρυνση της και­νο­το­μίας στην αγρο­δια­τροφή, τη γαστρο­νο­μία, τη βιώσιμη ανά­πτυξη.

Θέλουμε τα παιδιά μας να ξέρουν ότι η γαστρο­νο­μία ξεκινά πολύ πριν από την κουζίνα —στο χωράφι, στο αμπέλι, στη θάλασσα. Εκεί βρί­σκε­ται η πραγ­μα­τική μας δύναμη. Η επι­τυ­χία μιας νησιω­τι­κής Περι­φέ­ρειας δεν μετριέ­ται μόνο από τους επι­σκέ­πτες που προ­σελ­κύει, αλλά και από τους νέους ανθρώ­πους που κατα­φέρ­νει να κρα­τή­σει κοντά της.

Οι κηπου­ροί του Αιγαίου με τον Περι­φε­ρειάρχη. Εκπαι­δευ­τικό πρό­γραμμα της Περι­φέ­ρειας και του Περι­φε­ρεια­κού Φυτω­ρίου Νοτίου Αιγαίου.

Η βιω­σι­μό­τητα είναι κεντρι­κός άξονας της υπο­ψη­φιό­τη­τας. Πώς γίνεται το Νότιο Αιγαίο πρότυπο μιας γαστρο­νο­μίας που σέβεται το περι­βάλ­λον;

Η βιω­σι­μό­τητα δεν είναι για εμάς νέα τάση· είναι τρόπος ζωής που τα νησιά μας γνω­ρί­ζουν εδώ και αιώνες. Οι άνθρω­ποι του Αιγαίου έμαθαν να ζουν με το μέτρο, να αξιο­ποιούν κάθε πόρο, να δημιουρ­γούν με ό,τι τους δίνει ο τόπος, με τα «βρι­σκού­μενα».

Σήμερα, αυτή η παρα­δο­σιακή σοφία συναντά τη σύγ­χρονη και­νο­το­μία. Το Νότιο Αιγαίο έχει γίνει εργα­στήρι εφαρ­μο­γής πολι­τι­κών βιω­σι­μό­τη­τας, από την κυκλική οικο­νο­μία και την οικιακή κομπο­στο­ποί­ηση μέχρι εμβλη­μα­τι­κές πρω­το­βου­λίες όπως το Tilos Just Go Zero. Απο­δει­κνύ­ουμε ότι ακόμη και μικρές νησιω­τι­κές κοι­νω­νίες μπορούν να προ­τεί­νουν λύσεις με παγκό­σμιο ενδια­φέ­ρον. Αυτό είναι το πλε­ο­νέ­κτημα των νησιών: επειδή λει­τουρ­γούν σε μικρή κλίμακα, δοκι­μά­ζουν, και­νο­το­μούν, προ­σαρ­μό­ζο­νται γρήγορα. Είναι τα φυσικά εργα­στή­ρια του μέλ­λο­ντος.

Δεν υπάρχει ποιο­τικό προϊόν χωρίς υγιή γη και θάλασσα, ούτε πολι­τι­σμός χωρίς σεβασμό στους φυσι­κούς πόρους. Γι’ αυτό η δική μας πρόταση συνδέει άρρηκτα τη γαστρο­νο­μία με την πράσινη μετά­βαση και την ανθε­κτι­κό­τητα.

Κάθε χρόνο, η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου στη­ρί­ζει πάνω από σαράντα γαστρο­νο­μι­κές εκδη­λώ­σεις και φεστι­βάλ.

Το Bid Book απο­τυ­πώ­νει το όραμα της Περι­φέ­ρειας. Ποια στοι­χεία θεω­ρείτε ότι δεί­χνουν καλύ­τερα τη μονα­δι­κό­τητα του Νοτίου Αιγαίου;

Το Bid Book δεν είναι απλώς φάκελος υπο­ψη­φιό­τη­τας· είναι η κατα­γραφή μιας δια­δρο­μής και συνάμα οδικός χάρτης για το μέλλον. Η μονα­δι­κό­τητά μας βρί­σκε­ται σε κάτι βαθύ­τερο από τα ίδια τα προ­ϊ­ό­ντα. Βρί­σκε­ται στη σχέση του ανθρώ­που με τον τόπο.

Η κουζίνα του Αιγαίου είναι η ανάγκη που έγινε σοφία: η σοφία του μέτρου του Κλε­ό­βου­λου, η αντί­ληψη του Ιππο­κράτη πως η τροφή είναι φάρμακο. Είναι το άνυδρο έδαφος που, αντί να περιο­ρί­σει την παρα­γωγή, γέννησε προ­ϊ­ό­ντα με ξεχω­ρι­στή ένταση και ταυ­τό­τητα. Είναι κι η ποι­κι­λο­μορ­φία ενός ολό­κλη­ρου αρχι­πε­λά­γους —το «Αρχι­πέ­λα­γος 50» δεν είναι ένας αριθμός, είναι πενήντα δια­φο­ρε­τι­κές ιστο­ρίες, πενήντα τοπία, πενήντα εκφρά­σεις του ίδιου πολι­τι­σμού. Αυτή είναι η δύναμή μας: η ενότητα μέσα από τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα, η συμ­φω­νία του Αιγαίου.

Μέρος της πρό­τα­σης είναι κι ένα αρχείο γαστρο­νο­μι­κής κλη­ρο­νο­μιάς. Πόσο σημα­ντική είναι η κατα­γραφή αυτής της γνώσης πριν χαθεί; Και πώς βλέπετε τον ρόλο του Νοτίου Αιγαίου σε ένα διεθνές δίκτυο νησιω­τι­κών περι­φε­ρειών;

Κάθε τόπος έχει μνήμη, κι η γαστρο­νο­μία είναι από τους πιο ζωντα­νούς τρόπους με τους οποίους αυτή περνά από γενιά σε γενιά. Έχουμε χρέος να κατα­γρά­ψουμε αυτόν τον πλούτο —όχι για να τον κλεί­σουμε στο παρελ­θόν, αλλά για να τον δώσουμε στους νεό­τε­ρους ως βάση για να δημιουρ­γή­σουν. Σε μια εποχή που η εικόνα και η πλη­ρο­φο­ρία κυκλο­φο­ρούν με πρω­το­φανή ταχύ­τητα, οι νέοι χρειά­ζο­νται περισ­σό­τερο από ποτέ τις ρίζες τους για να χτίσουν το και­νούρ­γιο. Το αρχείο θα είναι γέφυρα ανάμεσα στη μνήμη και στο μέλλον. Θα σώσει ιστο­ρίες, τεχνι­κές, γεύσεις που αλλιώς θα χάνο­νταν. Γιατί ένας τόπος χωρίς μνήμη δεν μπορεί να σχε­διά­σει με αυτο­πε­ποί­θηση το αύριό του.

Όσο για το διεθνές δίκτυο, η φιλο­δο­ξία μας είναι ξεκά­θαρη: το Νότιο Αιγαίο να μη συμ­με­τέ­χει απλώς στη συζή­τηση για τη νησιω­τι­κό­τητα, αλλά να τη δια­μορ­φώ­νει. Οι νησιω­τι­κές περιο­χές παγκο­σμίως μοι­ρά­ζο­νται τις ίδιες προ­κλή­σεις —κλι­μα­τική κρίση, δια­χεί­ριση πόρων, δημο­γρα­φική πίεση, κόστος μετα­φο­ρών— κι εμείς τις ζούμε καθη­με­ρινά, όχι θεω­ρη­τικά. Γι’ αυτό επεν­δύ­σαμε σε ένα μοντέλο που μετα­τρέ­πει την πρό­κληση σε πεδίο και­νο­το­μίας. Η Δια­κή­ρυξη της Ρόδου, που υιο­θε­τή­θηκε από σημα­ντι­κούς ευρω­παϊ­κούς φορείς του του­ρι­σμού, απέ­δειξε ήδη ότι το Νότιο Αιγαίο μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως πλατ­φόρμα δια­λό­γου για το μέλλον των νησιω­τι­κών κοι­νω­νιών. Πιστεύω πως η γαστρο­νο­μία είναι ένας από τους πιο δυνα­τούς τρόπους να συν­δε­θούν άνθρω­ποι, πολι­τι­σμοί, τόποι.

Για τον Περι­φε­ρειάρχη, στο επί­κε­ντρο της υπο­ψη­φιό­τη­τας Νοτίου Αιγαίου ως Παγκό­σμιας Πρω­τεύ­ου­σας Γαστρο­νο­μίας 2028 μπαί­νουν οι άνθρω­ποι. Παρα­γω­γοί και ψαράδες που εξε­λίσ­σουν την παρά­δοση των νησιών.

Η διεθνής επι­τροπή αξιο­λό­γη­σης θα επι­σκε­φθεί το φθι­νό­πωρο τα νησιά. Αν μπο­ρού­σατε να τη συνο­δεύ­σετε προ­σω­πικά σε μία μόνο δια­δρομή, τι θα δια­λέ­γατε να της δείξετε;

Δεν θα διάλεγα έναν προ­ο­ρι­σμό. Θα διάλεγα ανθρώ­πους. Θα ξεκι­νού­σαμε πριν ξημε­ρώ­σει, με έναν ψαρά που γυρίζει από τη θάλασσα. Ύστερα θα πηγαί­ναμε σε έναν παρα­γωγό που δου­λεύει ένα άνυδρο κομμάτι γης κι ωστόσο βγάζει προ­ϊ­ό­ντα με μονα­δική ταυ­τό­τητα· ανθρώ­πους που δεν βλέπουν την παρά­δοση σαν κάτι στατικό, αλλά σαν γνώση που συνεχώς εξε­λίσ­σε­ται. Και το βράδυ θα καθό­μα­σταν όλοι μαζί σε ένα τραπέζι, με μια γιαγιά που κρατά ζωντανή μια συνταγή γενεών κι έναν νέο σεφ που τη μετα­φρά­ζει με σημε­ρινό βλέμμα.

Γιατί αυτό είναι το Νότιο Αιγαίο. Όχι μόνο οι γεύσεις του —οι άνθρω­ποί του. Η συνέ­χεια ανάμεσα στο χθες και στο αύριο. Όποιος κατα­λά­βει αυτή την αλυσίδα, τη φύση, τον άνθρωπο, την παρα­γωγή, τη μνήμη, τη δημιουρ­γία, έχει κατα­λά­βει πραγ­μα­τικά τα νησιά μας.

Λέγεται πως η Περι­φέ­ρεια δεν διεκ­δι­κεί απλώς έναν ακόμη τίτλο, αλλά έναν νέο ρόλο στον παγκό­σμιο γαστρο­νο­μικό χάρτη. Πώς θα θέλατε να έχει αλλάξει η εικόνα των νησιών ως το 2028;

Το πραγ­μα­τικό στοί­χημα δεν είναι ο τίτλος. Είναι να απο­δεί­ξουμε πως η γαστρο­νο­μία μπορεί να γίνει πολι­τική για τον άνθρωπο, την οικο­νο­μία, το περι­βάλ­λον, τον πολι­τι­σμό —όχι μόνο στοι­χείο εμπει­ρίας για τον επι­σκέ­πτη, αλλά μοχλός ευη­με­ρίας και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης. Μπορεί να στη­ρί­ξει τους παρα­γω­γούς μας, να ανοίξει ευκαι­ρίες στους νέους, να προ­στα­τεύ­σει την πολι­τι­στική μας κλη­ρο­νο­μιά, να ισορ­ρο­πή­σει με το φυσικό περι­βάλ­λον.

Το Νότιο Αιγαίο πέρασε μέσα από δια­δο­χι­κές κρίσεις κι απέ­δειξε την αντοχή του. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Δεν συμ­βι­βα­ζό­μα­στε στην προ­σαρ­μογή, αλλά δια­μορ­φώ­νουμε το μέλλον μας. Δια­μορ­φώ­νουμε τις εξε­λί­ξεις. Θέλω, όταν κάποιος οπου­δή­ποτε στον κόσμο ακούει «Νότιο Αιγαίο», να μη σκέ­φτε­ται μόνο όμορφα νησιά, αλλά μια Περι­φέ­ρεια που απέ­δειξε πως ακόμη κι οι μικρές, απο­μα­κρυ­σμέ­νες νησιω­τι­κές κοι­νω­νίες μπορούν να ηγηθούν στις μεγάλες συζη­τή­σεις της εποχής μας —στη βιω­σι­μό­τητα, στην και­νο­το­μία, στην ποιό­τητα ζωής.

Αν το πετύ­χουμε αυτό, δεν θα έχουμε απλώς κερ­δί­σει έναν τίτλο. Θα έχουμε δημιουρ­γή­σει ένα πρότυπο. Γιατί η διεθνής ηγεσία δεν κατα­κτιέ­ται επειδή είσαι μεγα­λύ­τε­ρος από τους άλλους. Κατα­κτιέ­ται όταν έχεις το θάρρος να δείξεις πρώτος τον δρόμο.

Πηγή: tovima.gr