Καστελόριζο, η συμπυκνωμένη ομορφιά

Φτάνεις αργά το απόγευμα, όταν το φως πέφτει πλάγιο πάνω στα νερά και το λιμάνι ανοίγεται σαν πέταλο μπροστά σου, με τα διώροφα και τριώροφα αρχοντικά βαμμένα ώχρα και βαθύ κόκκινο, τα ξύλινα σαχνισιά τους να κρέμονται πάνω από τη θάλασσα. Πίσω τους, ένας γυμνός βράχος. Και πιο πέρα, τόσο κοντά που νομίζεις πως μπορείς να την αγγίξεις, η μικρασιατική ακτή. Το Κας της Τουρκίας απέχει κάτι λιγότερο από δύο χιλιόμετρα. Η Ρόδος, η δική μας πρωτεύουσα του νομού, εκατόν είκοσι πέντε.

Αυτή είναι η γεωγραφία του Καστελόριζου, και μαζί το πεπρωμένο του. Το ανατολικότερο άκρο της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα νησί που το επίσημο όνομά του, Μεγίστη, ακούγεται σαν πικρό αστείο: με τα δώδεκα τετραγωνικά χιλιόμετρά του είναι το μικρότερο των Δωδεκανήσων.

Το όνομα, λένε, το κληροδότησαν οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη προς το τέλος του 14ου αιώνα. Έχτισαν το φρούριό τους πάνω στον κοκκινωπό βράχο και το βάφτισαν Castello Rosso, Κόκκινο Κάστρο. Απ’ αυτό, παραφθαρμένο, βγήκε το Καστελόριζο. Τα ερείπια στέκουν ακόμη πάνω από το λιμάνι, και κάτω από αυτά, λαξεμένος στον βράχο, ένας λυκιακός τάφος του 4ου αιώνα π.Χ., ο μόνος του είδους του σε ελληνικό έδαφος. Η Ανατολή δεν είναι εδώ μεταφορά. Είναι υλικό, πέτρα, ιστορία χαραγμένη.

Ανηφορίζεις τα σκαλοπάτια, τετρακόσια περίπου, ώς τη μονή του Αγίου Γεωργίου του Βουνού στο Παλαιόκαστρο, και από ψηλά καταλαβαίνεις πόσο μικρό και πόσο εκτεθειμένο είναι όλο αυτό. Το άλλο πρωί παίρνεις τη βάρκα ώς το Γαλάζιο Σπήλαιο, τη Φωκιαλή που την ονομάτισαν οι μεσογειακές φώκιες. Σκύβεις το κεφάλι στο χαμηλό στόμιο, μπαίνεις, και μέσα το φως που γυρίζει από τον βυθό βάφει το νερό μ’ ένα μπλε που δεν το χωράει η λέξη. Σιωπή, σταλακτίτες, και εκείνη η λάμψη.

Η ομορφιά όμως εδώ κουβαλάει ένα βάρος. Στις 13 Σεπτεμβρίου 1943 το Καστελλόριζο ήταν το πρώτο κομμάτι ελληνικής γης που ελευθερώθηκε. Ο πληθυσμός εκκενώθηκε ολόκληρος, μεταφέρθηκε πρώτα στην απέναντι ακτή κι έπειτα σε στρατόπεδο προσφύγων στη Νουζεϊράτ της Γάζας. Τον Ιούλιο του 1944 μια φωτιά σε αποθήκη καυσίμων άγγιξε τα πυρομαχικά και ισοπέδωσε τα μισά σπίτια. Το νησί που κάποτε αριθμούσε χιλιάδες ψυχές πλέον ήταν άδειο. Στην απογραφή του 2021 μετρήθηκαν πεντακόσιοι ενενήντα τέσσερις κάτοικοι.

Κι όμως το ξέρει ο κόσμος. Το 1991 ο Γκαμπριέλε Σαλβατόρες γύρισε εδώ το «Mediterraneo», την ιστορία των Ιταλών φαντάρων που ξεχάστηκαν από τον πόλεμο σ’ ένα ελληνικό νησί. Πήρε το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας το 1992. Μια ταινία για ανθρώπους που ο πόλεμος τούς παράτησε σε μια γωνιά της Μεσογείου, γυρισμένη στον τόπο που ξέρει καλά τι θα πει να σε ξεχνούν.

Το βράδυ κάθεσαι στην προκυμαία. Απέναντι ανάβουν τα φώτα του Κας, ελληνικά και τουρκικά σχεδόν να ακουμπούν στο ίδιο σκοτεινό νερό. Πίνεις κάτι, δεν μιλάς πολύ. Σκέφτεσαι πόσο εύθραυστο είναι να μένεις στην άκρη ενός κόσμου, και πόσο πεισματικά κρατιέται αυτή η άκρη.

Φωτογραφίες: discovergreece.com

Πηγή: tornosnews.gr