Ιλεάνα Σακκά: «Η γυναικοκτονία δεν είναι απλώς ανθρωποκτονία, είναι έγκλημα με έμφυλο κίνητρο»

Με αφορμή ακόμη μία γυναικοκτονία (αυτή στην Καλαμάτα) και την πρόσφατη κινητοποίηση της «Πρωτοβουλίας κατά των Γυναικοκτονιών» που πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στο Σύνταγμα, το μέλος της πρωτοβουλίας κα Ιλεάνα Σακκά, μίλησε στην ‘δ’ για τον αγώνα των γυναικείων οργανώσεων με σημείο αιχμής, την ανάγκη θεσμικής αναγνώρισης του όρου «γυναικοκτονία».
Επιπλέον, αναφέρθηκε στην επανα-θυματοποίηση των θυμάτων από μερίδα των ΜΜΕ αλλά και των σχολίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και στις προκλήσεις που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην ελληνική κοινωνία.
Παράλληλα, υπογράμμισε τον ρόλο της κοινωνίας, των θεσμών και της ενημέρωσης στην πρόληψη της έμφυλης βίας και στην προώθηση της ισότητας.

• Κυρία Σακκά, πρόσφατα πραγματοποιήθηκε μια επιτυχημένη κινητοποίηση στο Σύνταγμα -λίγες ημέρες μετά την νέα γυναικοκτονία στην Καλαμάτα. Ποιο ήταν το μήνυμα αυτής της δράσης;
Η κινητοποίηση οργανώθηκε ώστε να μη μείνει άλλη μία δολοφονία γυναίκας χωρίς κοινωνική και πολιτική αντίδραση. Συμμετείχαν περίπου σαράντα γυναικείες οργανώσεις και συλλογικότητες που συγκροτούν την «Πρωτοβουλία κατά των Γυναικοκτονιών», καθώς και εκπρόσωποι φορέων και πολιτικών κομμάτων. Στόχος μας ήταν να αναδείξουμε ότι οι γυναικοκτονίες δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά αλλά ένα βαθιά κοινωνικό πρόβλημα που συνδέεται με τις έμφυλες ανισότητες και τα πατριαρχικά στερεότυπα.
• Ποια είναι τα βασικά αιτήματα που θέτει η Πρωτοβουλία;
Ζητούμε την ουσιαστική προστασία των γυναικών από κάθε μορφή έμφυλης βίας, την ενίσχυση των δομών υποστήριξης, την εκπαίδευση και την πρόληψη, αλλά και τη θεσμική αναγνώριση του όρου «γυναικοκτονία». Παράλληλα, διεκδικούμε να αντιμετωπίζονται τα δικαιώματα των γυναικών ως αναπόσπαστο μέρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν μιλάμε για ένα ζήτημα που αφορά μόνο στις γυναίκες,· αφορά στη δημοκρατία, στην ισότητα και στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
• Αναφερθήκατε στη συμμετοχή πολιτικών προσώπων από διαφορετικούς χώρους. Είναι ένα θέμα που μπορεί να υπερβεί τις κομματικές διαφορές;
Πράγματι και οφείλει να τις υπερβεί. Η ‘Πρωτοβουλία’ έχει διακομματικό χαρακτήρα και αποτελείται από ανθρώπους με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες. Ωστόσο, όταν μιλάμε για την προστασία της ζωής και των δικαιωμάτων των γυναικών, υπάρχει κοινός τόπος. Η ισότητα δεν μπορεί να είναι αντικείμενο κομματικής αντιπαράθεσης. Είναι θεμελιώδης δημοκρατική αρχή.
• Είναι γεγονός πως η ‘Πρωτοβουλία’ δημιουργήθηκε μετά τη δολοφονία της Ελένης Τοπαλούδη στη Ρόδο. Πόσο καθοριστική ήταν εκείνη η υπόθεση;
Ήταν ένα γεγονός που συγκλόνισε ολόκληρη τη χώρα. Η δολοφονία της Ελένης Τοπαλούδη ανέδειξε με δραματικό τρόπο τις διαστάσεις της έμφυλης βίας και της κοινωνικής ανοχής απέναντι σε ορισμένες συμπεριφορές. Αποτέλεσε σημείο αναφοράς για πολλές γυναίκες και συλλογικότητες που ένιωσαν ότι έπρεπε να οργανωθούν και να διεκδικήσουν αλλαγές. Ήταν μία υπόθεση που δεν έπρεπε να ξεχαστεί και πράγματι λειτούργησε ως καταλύτης για τη δημιουργία της Πρωτοβουλίας.
• Ένα ζήτημα που συζητείται συχνά είναι η επανα-θυματοποίηση των θυμάτων. Πώς εκδηλώνεται αυτό το φαινόμενο;
Η επαναθυματοποίηση εμφανίζεται όταν η συζήτηση μετατοπίζεται από τον δράστη στο θύμα. Όταν αναρωτιόμαστε τι έκανε, τι φορούσε, πού βρισκόταν ή γιατί αντέδρασε με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ουσιαστικά μεταφέρουμε μέρος της ευθύνης στο θύμα. Πρόκειται για μια βαθιά προβληματική αντίληψη που εξακολουθεί να υπάρχει στην κοινωνία, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά πολλές φορές και σε θεσμικά περιβάλλοντα.
• Θεωρείτε ότι η κοινωνία έχει κάνει βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια επί του θέματος;
Έχουν γίνει σημαντικά βήματα, αλλά όχι αρκετά. Βέβαια, σήμερα ο όρος «γυναικοκτονία» ακούγεται πολύ περισσότερο στον δημόσιο λόγο. Τα μέσα ενημέρωσης, οι πολίτες και οι θεσμοί αναγνωρίζουν ευκολότερα ότι πρόκειται για ένα ιδιαίτερο φαινόμενο. Ωστόσο, τα στερεότυπα παραμένουν ισχυρά. Η πρόοδος δεν μετριέται μόνο από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε αλλά από το κατά πόσο αλλάζουν οι νοοτροπίες και οι συμπεριφορές. Επιμένουμε στον όρο «γυναικοκτονία» διότι περιγράφει μια συγκεκριμένη πραγματικότητα. Η γυναικοκτονία δεν είναι απλώς μια ανθρωποκτονία. Το κίνητρο είναι διαφορετικό. Η γυναίκα δολοφονείται επειδή είναι γυναίκα, επειδή ο δράστης θεωρεί ότι έχει δικαίωμα να την ελέγχει ή να την αντιμετωπίζει ως κτήμα του. Αν δεν ονομάσουμε το φαινόμενο, δυσκολευόμαστε και να το αντιμετωπίσουμε. Η αναγνώριση του όρου βοηθά να κατανοήσουμε τις κοινωνικές και πολιτισμικές ρίζες του προβλήματος.
• Πιστεύετε ότι μπορεί ο όρος να ενταχθεί στον Ποινικό Κώδικα;
Είναι ένας δύσκολος στόχος, αλλά δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί. Υπάρχει ήδη επεξεργασμένη πρόταση και κατά καιρούς έχουν κατατεθεί σχετικές τροπολογίες. Μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει πολιτική βούληση για να προχωρήσει η θεσμοθέτηση. Ωστόσο, οι κοινωνικές αλλαγές δεν έρχονται από τη μία μέρα στην άλλη. Οι διεκδικήσεις συνεχίζονται και πιστεύω ότι αργά ή γρήγορα το ζήτημα θα επανέλθει με μεγαλύτερη ένταση.
• Πέρα από τη νομοθεσία, ποιος είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας;
Ο σημαντικότερος παράγοντας για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας, είναι η πρόληψη. Η αλλαγή νοοτροπίας ξεκινά από την εκπαίδευση, την οικογένεια, το σχολείο αλλά και τα μέσα ενημέρωσης. Πρέπει να μάθουμε να σεβόμαστε τον άλλον άνθρωπο ανεξάρτητα από το φύλο του. Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν με στερεότυπα που παρουσιάζουν τον άνδρα ως κυρίαρχο και τη γυναίκα ως υποδεέστερη, αναπαράγονται αντιλήψεις που αργότερα μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και σε βίαιες συμπεριφορές.
• Αναφέρεστε συχνά στην πατριαρχία ως βασικό παράγοντα του προβλήματος. Τι εννοείτε;
Αναφέρομαι σε ένα σύστημα αντιλήψεων που θεωρεί φυσιολογική την ανισότητα ανάμεσα στα φύλα. Η πατριαρχία δεν εκδηλώνεται μόνο μέσα από ακραίες πράξεις βίας. Εκδηλώνεται και μέσα από καθημερινές συμπεριφορές, από την αμφισβήτηση των ικανοτήτων των γυναικών, από τα στερεότυπα για τον ρόλο τους στην οικογένεια ή στην εργασία, από την υποεκπροσώπησή τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
• Παρά τις προόδους των τελευταίων δεκαετιών, εξακολουθούν οι γυναίκες να αντιμετωπίζουν εμπόδια;
Αναμφίβολα. Οι γυναίκες συχνά χρειάζεται να καταβάλουν υπερ-πολλαπλάσια προσπάθεια για να πετύχουν τους ίδιους στόχους με τους άνδρες. Αυτό ισχύει στην πολιτική, στην επιστήμη, στις τέχνες και σε πολλούς άλλους τομείς. Παράλληλα, βλέπουμε διεθνώς να αναπτύσσονται ρεύματα που αμφισβητούν κεκτημένα δικαιώματα. Γι’ αυτό χρειάζεται συνεχής επαγρύπνηση.
• Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των γυναικείων οργανώσεων σε αυτή την προσπάθεια;
Είναι καθοριστικός. Πρόκειται για οργανώσεις που διαθέτουν γνώση, εμπειρία και επαφή με την πραγματικότητα. Συμμετέχουν σε δικαστικές διαδικασίες, παρακολουθούν υποθέσεις, στηρίζουν θύματα και διαμορφώνουν τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής. Δεν είναι απλώς κινήματα διαμαρτυρίας. Είναι φορείς με ουσιαστική συμβολή στη διαμόρφωση δημόσιων πολιτικών.
• Αναφερθήκατε στα ΜΜΕ. Ποιον ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν τα μέσα ενημέρωσης;
Τα ΜΜΕ μπορούν να παίξουν έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Μπορούν, είτε να συμβάλουν στην κατανόηση του προβλήματος είτε να αναπαράγουν στερεότυπα. Όταν παρουσιάζουν μια γυναικοκτονία με όρους εντυπωσιασμού ή εστιάζουν σε άσχετες λεπτομέρειες της ζωής του θύματος, ουσιαστικά υποβαθμίζουν το πραγματικό ζήτημα. Αντίθετα, όταν αναδεικνύουν τα αίτια και τις κοινωνικές διαστάσεις της έμφυλης βίας, συμβάλλουν στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας.
• Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στους αναγνώστες αλλά και στις γυναίκες;
Ότι ο σεβασμός, η ισότητα και η ελευθερία δεν είναι διαπραγματεύσιμες αξίες. Οι γυναίκες δεν ανήκουν σε κανέναν. Έχουν τα ίδια δικαιώματα, τις ίδιες δυνατότητες και την ίδια αξία με κάθε άνθρωπο. Η καταπολέμηση της έμφυλης βίας δεν είναι υπόθεση μόνο των γυναικών. Είναι υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας. Μόνο όταν το συνειδητοποιήσουμε αυτό θα μπορέσουμε να μιλήσουμε πραγματικά για πρόοδο.