Θέμης Μπάκας: «Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά απειλή για την κοινωνική συνοχή»

Η στε­γα­στι­κή κρίση εξε­λίσ­σε­ται σε ένα από τα σο­βα­ρό­τε­ρα κοι­νω­νι­κά και οι­κο­νο­μι­κά προ­βλή­μα­τα της χώρας. Η εκτί­να­ξη των ενοι­κί­ων, η δυ­σκο­λία πρό­σβα­σης στη στε­γα­στι­κή πίστη, η έλ­λει­ψη δια­θέ­σι­μων κα­τοι­κιών και οι αδυ­να­μί­ες των υφι­στά­με­νων προ­γραμ­μά­των έχουν δη­μιουρ­γή­σει ένα ασφυ­κτι­κό πε­ρι­βάλ­λον για χι­λιά­δες νοι­κο­κυ­ριά.

Ο πρό­ε­δρος του Πα­νελ­λα­δι­κού Δι­κτύ­ου E-Real Estates, κ. Θέμης Μπά­κας, μιλά για τη ση­με­ρι­νή ει­κό­να της αγο­ράς κα­τοι­κί­ας, ανα­λύ­ει τα στοι­χεία που κα­τα­γρά­φουν το μέ­γε­θος του προ­βλή­μα­τος, αξιο­λο­γεί τα κυ­βερ­νη­τι­κά μέτρα και προ­τεί­νει λύ­σεις, αντλώ­ντας πα­ρα­δείγ­μα­τα από ευ­ρω­παϊ­κές χώρες που έχουν ήδη εφαρ­μό­σει πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές στε­γα­στι­κές πο­λι­τι­κές.

• Κύριε Μπάκα, το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα η στε­γα­στι­κή κρίση βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο της δη­μό­σιας συ­ζή­τη­σης. Πόσο σο­βα­ρή είναι τε­λι­κά η κα­τά­στα­ση;

Η κα­τά­στα­ση είναι πολύ πιο σο­βα­ρή απ’ όσο αντι­λαμ­βά­νε­ται ο πε­ρισ­σό­τε­ρος κό­σμος. Η Ελ­λά­δα βιώ­νει πλέον μία βαθιά στε­γα­στι­κή κρίση, η οποία δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται μόνο στην αύ­ξη­ση των ενοι­κί­ων ή στη δυ­σκο­λία αγο­ράς κα­τοι­κί­ας. Πρό­κει­ται για ένα πο­λυ­πα­ρα­γο­ντι­κό πρό­βλη­μα που επη­ρε­ά­ζει την οι­κο­νο­μία, την κοι­νω­νι­κή συ­νο­χή, ακόμη και το δη­μο­γρα­φι­κό. Τα τε­λευ­ταία στοι­χεία της Eurostat είναι απο­κα­λυ­πτι­κά. Το 41,8% των Ελ­λή­νων ζει σε νοι­κο­κυ­ριά που αντι­με­τω­πί­ζουν κα­θυ­στε­ρή­σεις ή δυ­σκο­λί­ες στην κά­λυ­ψη στε­γα­στι­κών υπο­χρε­ώ­σε­ων, είτε πρό­κει­ται για δό­σεις στε­γα­στι­κών δα­νεί­ων, είτε για ενοί­κια, είτε ακόμη και για λο­γα­ρια­σμούς κοι­νής ωφέ­λειας που σχε­τί­ζο­νται με την κα­τοι­κία. Για να αντι­λη­φθού­με το μέ­γε­θος του προ­βλή­μα­τος, η δεύ­τε­ρη χει­ρό­τε­ρη χώρα στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση βρί­σκε­ται πε­ρί­που στο 18%, ενώ ο μέσος ευ­ρω­παϊ­κός όρος είναι μόλις 9%. Αυτό ση­μαί­νει ότι σχε­δόν ένας στους δύο Έλ­λη­νες αντι­με­τω­πί­ζει σο­βα­ρή στε­γα­στι­κή επι­βά­ρυν­ση. Πρό­κει­ται για μία ει­κό­να που δεν συ­να­ντά­ται σε καμία άλλη ευ­ρω­παϊ­κή χώρα.

• Υπάρ­χουν δια­φο­ρές με­τα­ξύ των πε­ρι­φε­ρειών της χώρας;

Τα τε­λευ­ταία χρό­νια έχου­με πλέον στοι­χεία και σε πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο και αυτά απο­τυ­πώ­νουν ακόμη με­γα­λύ­τε­ρες ανι­σό­τη­τες. Στο Νότιο Αι­γαίο, για πα­ρά­δειγ­μα, σχε­δόν το 47% των νοι­κο­κυ­ριών αντι­με­τω­πί­ζει στε­γα­στι­κή επι­βά­ρυν­ση. Μέσα σε λίγα μόλις χρό­νια η επι­δεί­νω­ση είναι ιδιαί­τε­ρα έντο­νη, γε­γο­νός που συν­δέ­ε­ται άμεσα με την του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη, την πε­ριο­ρι­σμέ­νη προ­σφο­ρά κα­τοι­κιών και τη διαρ­κή αύ­ξη­ση των ενοι­κί­ων. Αντί­στοι­χη ει­κό­να συ­να­ντά­με σχε­δόν σε όλα τα νησιά του Αι­γαί­ου αλλά και στην Κρήτη, όπου η στε­γα­στι­κή πίεση αυ­ξά­νε­ται διαρ­κώς.

• Ποιες είναι οι συ­νέ­πειες αυτής της κα­τά­στα­σης;

Οι συ­νέ­πειες είναι πολύ ευ­ρύ­τε­ρες από όσο νο­μί­ζου­με. Δεν μι­λά­με μόνο για αν­θρώ­πους που δυ­σκο­λεύ­ο­νται να πλη­ρώ­σουν το ενοί­κιό τους. Το στε­γα­στι­κό επη­ρε­ά­ζει άμεσα τη λει­τουρ­γία του κρά­τους και της οι­κο­νο­μί­ας. Βλέ­που­με εκ­παι­δευ­τι­κούς, για­τρούς, νο­ση­λευ­τές, αστυ­νο­μι­κούς και άλ­λους δη­μό­σιους λει­τουρ­γούς να αρ­νού­νται με­τα­θέ­σεις σε του­ρι­στι­κές πε­ριο­χές, επει­δή αδυ­να­τούν να βρουν προ­σι­τή κα­τοι­κία. Έχου­με δει πε­ρι­πτώ­σεις εκ­παι­δευ­τι­κών που δια­μέ­νουν σε αυ­το­κί­νη­τα, ερ­γα­ζο­μέ­νων που συ­γκα­τοι­κούν πέντε και έξι άτομα σε ένα μικρό δια­μέ­ρι­σμα ή αν­θρώ­πων που ανα­γκά­ζο­νται να εγκα­τα­λεί­ψουν τη θέση ερ­γα­σί­ας τους, επει­δή το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του ει­σο­δή­μα­τός τους απορ­ρο­φά­ται από το κό­στος στέ­γα­σης. Αυτή η κα­τά­στα­ση δεν μπο­ρεί να θε­ω­ρεί­ται φυ­σιο­λο­γι­κή σε μία χώρα που βα­σί­ζει με­γά­λο μέρος της οι­κο­νο­μί­ας της στον του­ρι­σμό.

• Πι­στεύ­ε­τε ότι τα προ­γράμ­μα­τα στε­γα­στι­κής πο­λι­τι­κής που εφαρ­μό­ζο­νται σή­με­ρα κι­νού­νται προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση;

Δεν μη­δε­νί­ζω καμία προ­σπά­θεια. Είναι δε­δο­μέ­νο ότι κά­ποιοι συ­μπο­λί­τες μας κα­τά­φε­ραν μέσω των προ­γραμ­μά­των να απο­κτή­σουν κα­τοι­κία. Ωστό­σο, πρέ­πει να αξιο­λο­γού­με τα απο­τε­λέ­σμα­τα. Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή έχει επι­ση­μά­νει ότι πο­λι­τι­κές που βα­σί­ζο­νται απο­κλει­στι­κά στην επι­δό­τη­ση στε­γα­στι­κών δα­νεί­ων ή στην επι­δό­τη­ση ενοι­κί­ων δεν αντι­με­τω­πί­ζουν τη ρίζα του προ­βλή­μα­τος. Αντί­θε­τα, πολ­λές φορές αυ­ξά­νουν ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο τη ζή­τη­ση, χωρίς να αυ­ξά­νε­ται η προ­σφο­ρά κα­τοι­κιών, με απο­τέ­λε­σμα οι τιμές να συ­νε­χί­ζουν να ανε­βαί­νουν. Το πρό­γραμ­μα «Σπίτι μου», για πα­ρά­δειγ­μα, βο­ή­θη­σε αρ­κε­τούς νέους. Όμως, στην πράξη, οι πε­ρισ­σό­τε­ροι από όσους κα­τά­φε­ραν να εντα­χθούν ήταν ήδη σε θέση να αγο­ρά­σουν κα­τοι­κία, καθώς πλη­ρού­σαν όλα τα αυ­στη­ρά τρα­πε­ζι­κά κρι­τή­ρια. Η δια­φο­ρά ήταν ότι απέ­κτη­σαν δά­νειο με ευ­νοϊ­κό­τε­ρο επι­τό­κιο. Το βα­σι­κό πρό­βλη­μα πα­ρα­μέ­νει ότι ένα με­γά­λο μέρος της νέας γε­νιάς δεν μπο­ρεί καν να πε­ρά­σει την πόρτα της τρά­πε­ζας.

• Γιατί έχει γίνει τόσο δύ­σκο­λη η πρό­σβα­ση στα στε­γα­στι­κά δά­νεια;

Η ει­κό­να έχει αλ­λά­ξει πλή­ρως σε σχέση με το πα­ρελ­θόν. Το 2007 ένας ερ­γα­ζό­με­νος μπο­ρού­σε να χρη­μα­το­δο­τή­σει σχε­δόν το σύ­νο­λο της αγο­ράς ενός ακι­νή­του, χωρίς να δια­θέ­τει ση­μα­ντι­κή ίδια συμ­με­το­χή. Σή­με­ρα αυτό δεν συμ­βαί­νει. Για να απο­κτή­σει κά­ποιος ένα ακί­νη­το αξίας πε­ρί­που 180.000 ευρώ χρειά­ζε­ται να δια­θέ­τει ίδια κε­φά­λαια της τάξης των 20.000 έως 30.000 ευρώ. Πα­ράλ­λη­λα πρέ­πει να έχει κα­θα­ρό μη­νιαίο ει­σό­δη­μα που ξε­περ­νά τα 2.200 ευρώ, χωρίς άλλες δα­νεια­κές ή οι­κο­νο­μι­κές υπο­χρε­ώ­σεις. Αυτό ση­μαί­νει ότι ένας πολύ με­γά­λος αριθ­μός νοι­κο­κυ­ριών απο­κλεί­ε­ται εξαρ­χής από τη δια­δι­κα­σία χρη­μα­το­δό­τη­σης. Και βέ­βαια δεν πρέ­πει να ξε­χνά­με ότι το συ­νο­λι­κό κό­στος ζωής έχει αυ­ξη­θεί κα­τα­κό­ρυ­φα. Δεν συ­γκρί­νου­με μόνο τις τιμές των ακι­νή­των, αλλά και το κό­στος της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας, που έχει επι­βα­ρύ­νει ση­μα­ντι­κά τον οι­κο­γε­νεια­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό.

• Ανα­φερ­θή­κα­τε αρ­κε­τές φορές στην ευ­ρω­παϊ­κή εμπει­ρία. Υπάρ­χουν χώρες που μπο­ρούν να απο­τε­λέ­σουν πρό­τυ­πο για την Ελ­λά­δα;

Υπάρ­χουν αρ­κε­τά πα­ρα­δείγ­μα­τα που αξί­ζει να με­λε­τή­σου­με, αλλά θα σταθώ κυ­ρί­ως στην Κύπρο και στην Ισπα­νία, γιατί εφαρ­μό­ζουν πο­λι­τι­κές που συν­δυά­ζουν την κοι­νω­νι­κή διά­στα­ση με την ενί­σχυ­ση της αγο­ράς κα­τοι­κί­ας. Στην Κύπρο, για πα­ρά­δειγ­μα, μόλις το 12% των νοι­κο­κυ­ριών αντι­με­τω­πί­ζει λη­ξι­πρό­θε­σμες υπο­χρε­ώ­σεις που σχε­τί­ζο­νται με τη στέ­γα­ση, όταν στην Ελ­λά­δα το αντί­στοι­χο πο­σο­στό φτά­νει το 41,8%. Αυτή η δια­φο­ρά δεν είναι τυ­χαία. Είναι απο­τέ­λε­σμα μιας πιο ολο­κλη­ρω­μέ­νης στε­γα­στι­κής πο­λι­τι­κής.

• Ακού­με συ­νέ­χεια για το πρό­γραμ­μα «Ανα­και­νί­ζω – Νοι­κιά­ζω». Ποια είναι η γνώμη σας;

Η βα­σι­κή ιδέα είναι σωστή. Είναι θε­τι­κό να δί­νο­νται κί­νη­τρα για την αξιο­ποί­η­ση των κλει­στών κα­τοι­κιών. Όμως υπάρ­χει μία πολύ ση­μα­ντι­κή δια­φο­ρά ανά­με­σα στην ελ­λη­νι­κή και την κυ­πρια­κή εφαρ­μο­γή. Στην Κύπρο, αν κά­ποιος λάβει κρα­τι­κή επι­δό­τη­ση για να ανα­και­νί­σει ένα κλει­στό ακί­νη­το και στη συ­νέ­χεια το δια­θέ­σει προς ενοι­κί­α­ση, υπο­χρε­ώ­νε­ται να το νοι­κιά­σει σε τιμή πε­ρί­που 30% χα­μη­λό­τε­ρη από τη μέση εμπο­ρι­κή τιμή της πε­ριο­χής. Με αυτόν τον τρόπο, το δη­μό­σιο χρήμα επι­στρέ­φει στην κοι­νω­νία μέσω της δη­μιουρ­γί­ας πραγ­μα­τι­κά προ­σι­τής κα­τοι­κί­ας. Στην Ελ­λά­δα, αντι­θέ­τως, ο ιδιο­κτή­της μπο­ρεί να επι­δο­τη­θεί για την ανα­καί­νι­ση και στη συ­νέ­χεια να μι­σθώ­σει το ακί­νη­το σε οποια­δή­πο­τε τιμή επι­θυ­μεί. Δεν υπάρ­χει κοι­νω­νι­κό αντι­στάθ­μι­σμα ούτε κά­ποια δέ­σμευ­ση ώστε να ενι­σχυ­θεί η προ­σι­τή κα­τοι­κία. Δεν αρκεί να αντι­γρά­φου­με ένα πρό­γραμ­μα. Πρέ­πει να υιο­θε­τού­με και τη φι­λο­σο­φία που το συ­νο­δεύ­ει.

• Εκτός από την αξιο­ποί­η­ση των κλει­στών κα­τοι­κιών, ποιες άλλες πρω­το­βου­λί­ες θε­ω­ρεί­τε ότι ξε­χω­ρί­ζουν στην Κύπρο;

Η Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία έχει εντά­ξει το στε­γα­στι­κό σε έναν ευ­ρύ­τε­ρο εθνι­κό σχε­δια­σμό που συν­δέ­ε­ται ακόμη και με το δη­μο­γρα­φι­κό. Προ­σφέ­ρει ση­μα­ντι­κά οι­κο­νο­μι­κά κί­νη­τρα σε όσους επι­λέ­γουν να αγο­ρά­σουν ή να ανα­και­νί­σουν κα­τοι­κί­ες σε εκα­το­ντά­δες κοι­νό­τη­τες της πε­ρι­φέ­ρειας, ενι­σχύ­ο­ντας την απο­κέ­ντρω­ση και την πα­ρα­μο­νή των νέων εκτός των με­γά­λων αστι­κών κέ­ντρων. Πα­ράλ­λη­λα, προ­χώ­ρη­σε πολύ γρή­γο­ρα στη δη­μιουρ­γία κοι­νω­νι­κών κα­τοι­κιών, αξιο­ποιώ­ντας ευ­ρω­παϊ­κά χρη­μα­το­δο­τι­κά ερ­γα­λεία, χωρίς να επι­βα­ρύ­νει τον κρα­τι­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό και χωρίς να πα­ρα­χω­ρή­σει δη­μό­σια γη. Στην Ελ­λά­δα ακόμη συ­ζη­τά­με για τον σχε­δια­σμό αντί να μι­λά­με για απο­τε­λέ­σμα­τα. Αυτό είναι η με­γά­λη δια­φο­ρά.

• Ανα­φερ­θή­κα­τε και στην Ισπα­νία ως ένα ακόμη θε­τι­κό πα­ρά­δειγ­μα.

Πράγ­μα­τι, η Ισπα­νία επέ­λε­ξε να πα­ρέμ­βει σε ένα ιδιαί­τε­ρα κρί­σι­μο ση­μείο: στις ανα­νε­ώ­σεις των μι­σθώ­σε­ων. Τους επό­με­νους μήνες χι­λιά­δες συμ­βό­λαια ενοι­κί­α­σης στην Ελ­λά­δα θα ανα­νε­ω­θούν. Εκεί βρί­σκε­ται η με­γα­λύ­τε­ρη αγω­νία των ενοι­κια­στών. Ένας καλός ενοι­κια­στής που πλη­ρώ­νει κα­νο­νι­κά τις υπο­χρε­ώ­σεις του φο­βά­ται κάθε φορά ότι θα βρε­θεί αντι­μέ­τω­πος με μια δυ­σβά­στα­χτη αύ­ξη­ση ή ακόμη και με την ανά­γκη να εγκα­τα­λεί­ψει την κα­τοι­κία του. Η Ισπα­νία έδωσε φο­ρο­λο­γι­κά κί­νη­τρα στους ιδιο­κτή­τες ώστε να δια­τη­ρούν τους ίδιους ενοι­κια­στές με πε­ριο­ρι­σμέ­νες αυ­ξή­σεις της τάξης του 3% έως 5%. Έτσι προ­στα­τεύ­ε­ται και ο ιδιο­κτή­της, που συ­νε­χί­ζει να έχει έναν συ­νε­πή μι­σθω­τή, αλλά και ο ενοι­κια­στής, ο οποί­ος δεν ανα­γκά­ζε­ται να αλ­λά­ζει κα­τοι­κία κάθε λίγα χρό­νια. Είναι μια πο­λι­τι­κή που εξα­σφα­λί­ζει στα­θε­ρό­τη­τα στην αγορά και πε­ριο­ρί­ζει τις ακραί­ες αυ­ξή­σεις.

• Στην Ελ­λά­δα εφαρ­μό­στη­καν φο­ρο­λο­γι­κές ελα­φρύν­σεις για τους ιδιο­κτή­τες. Πι­στεύ­ε­τε ότι ήταν επαρ­κείς;

Οι φο­ρο­λο­γι­κές ελα­φρύν­σεις είναι θε­τι­κές ως μέτρο, αλλά θα πρέ­πει να συν­δέ­ο­νται με συ­γκε­κρι­μέ­νες κοι­νω­νι­κές υπο­χρε­ώ­σεις. Όταν μειώ­νε­ται ο φο­ρο­λο­γι­κός συ­ντε­λε­στής στα ει­σο­δή­μα­τα από ενοί­κια χωρίς να υπάρ­χει καμία δέ­σμευ­ση για τη συ­γκρά­τη­ση των μι­σθω­μά­των, τότε η αγορά δεν αλ­λά­ζει ου­σια­στι­κά. Θα μπο­ρού­σαν να προ­βλε­φθούν με­γα­λύ­τε­ρα φο­ρο­λο­γι­κά κί­νη­τρα για όσους δια­τη­ρούν χα­μη­λές αυ­ξή­σεις ή δια­θέ­τουν τα ακί­νη­τά τους σε οι­κο­γέ­νειες, νέους ερ­γα­ζό­με­νους ή φοι­τη­τές με προ­σι­τό ενοί­κιο. Έτσι θα δη­μιουρ­γού­νταν πραγ­μα­τι­κά κί­νη­τρα υπέρ της κοι­νω­νί­ας και όχι μόνο υπέρ της αγο­ράς.

• Ένα ακόμη θέμα που συ­ζη­τεί­ται έντο­να είναι τα κλει­στά σπί­τια. Πόσο με­γά­λη είναι αυτή η δε­ξα­με­νή κα­τοι­κιών;

Οι δια­θέ­σι­μες με­λέ­τες δεί­χνουν ότι πε­ρί­που το ένα τρίτο των κα­τοι­κιών εμ­φα­νί­ζε­ται ως κλει­στό. Είναι ένα ιδιαί­τε­ρα υψηλό πο­σο­στό, αλλά πριν οδη­γη­θού­με σε συ­μπε­ρά­σμα­τα πρέ­πει να γνω­ρί­ζου­με τι ακρι­βώς ση­μαί­νει «κλει­στό ακί­νη­το». Υπάρ­χουν κα­τοι­κί­ες που χρειά­ζο­νται εκτε­τα­μέ­νες ανα­και­νί­σεις, άλλες που αντι­με­τω­πί­ζουν πο­λε­ο­δο­μι­κές ή νο­μι­κές εκ­κρε­μό­τη­τες, ακί­νη­τα που βρί­σκο­νται σε κλη­ρο­νο­μι­κές δια­φο­ρές, κα­τοι­κί­ες που ανή­κουν σε τρά­πε­ζες ή εται­ρεί­ες δια­χεί­ρι­σης απαι­τή­σε­ων, αλλά και πε­ρι­πτώ­σεις όπου τα στοι­χεία δεν απο­τυ­πώ­νουν την πραγ­μα­τι­κή χρήση του ακι­νή­του. Χωρίς ολο­κλη­ρω­μέ­νη κα­τα­γρα­φή δεν μπο­ρού­με να σχε­διά­σου­με απο­τε­λε­σμα­τι­κή πο­λι­τι­κή. Χρεια­ζό­μα­στε αξιό­πι­στα δε­δο­μέ­να και όχι εκτι­μή­σεις.

• Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το με­γα­λύ­τε­ρο λάθος που γί­νε­ται σή­με­ρα στη συ­ζή­τη­ση για το στε­γα­στι­κό;

Ότι αντι­με­τω­πί­ζου­με το πρό­βλη­μα απο­σπα­σμα­τι­κά. Το στε­γα­στι­κό δεν είναι μόνο θέμα αγο­ράς ακι­νή­των. Είναι θέμα κοι­νω­νι­κής πο­λι­τι­κής, οι­κο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης, πε­ρι­φε­ρεια­κής ανά­πτυ­ξης και δη­μο­γρα­φι­κού σχε­δια­σμού. Όσο δεν αυ­ξά­νου­με την προ­σφο­ρά κα­τοι­κιών, όσο δεν δη­μιουρ­γού­με ένα ισχυ­ρό από­θε­μα κοι­νω­νι­κής κα­τοι­κί­ας, όσο δεν δί­νου­με ου­σια­στι­κά κί­νη­τρα για την αξιο­ποί­η­ση των κλει­στών ακι­νή­των και όσο δεν στη­ρί­ζου­με πραγ­μα­τι­κά τους συ­νε­πείς ενοι­κια­στές, το πρό­βλη­μα θα διαιω­νί­ζε­ται. Η αγορά από μόνη της δεν μπο­ρεί να λύσει ένα τόσο σύν­θε­το κοι­νω­νι­κό ζή­τη­μα.

• Αν έπρε­πε να συ­νο­ψί­σε­τε σε μία φράση το μή­νυ­μά σας προς την Πο­λι­τεία, ποιο θα ήταν;

Η Ελ­λά­δα χρειά­ζε­ται μια εθνι­κή στρα­τη­γι­κή για τη στέ­γα­ση και όχι απο­σπα­σμα­τι­κά μέτρα. Το δι­καί­ω­μα στην κα­τοι­κία απο­τε­λεί βα­σι­κό πυ­λώ­να κοι­νω­νι­κής συ­νο­χής και ανά­πτυ­ξης. Όσο κα­θυ­στε­ρού­με να εφαρ­μό­σου­με ολο­κλη­ρω­μέ­νες πο­λι­τι­κές που αυ­ξά­νουν την προ­σφο­ρά προ­σι­τών κα­τοι­κιών, αξιο­ποιούν απο­τε­λε­σμα­τι­κά το υπάρ­χον κτι­ρια­κό από­θε­μα και στη­ρί­ζουν τόσο τους ιδιο­κτή­τες όσο και τους ενοι­κια­στές, η στε­γα­στι­κή κρίση θα βα­θαί­νει και θα επη­ρε­ά­ζει ολο­έ­να πε­ρισ­σό­τε­ρες οι­κο­γέ­νειες. Η στέ­γα­ση δεν είναι πο­λυ­τέ­λεια. Είναι θε­με­λιώ­δης προ­ϋ­πό­θε­ση αξιο­πρε­πούς δια­βί­ω­σης, οι­κο­νο­μι­κής στα­θε­ρό­τη­τας και κοι­νω­νι­κής προ­ό­δου. Για τον λόγο αυτό απαι­τεί­ται ένας μα­κρο­πρό­θε­σμος σχε­δια­σμός με με­τρή­σι­μους στό­χους, αξιο­ποί­η­ση των ευ­ρω­παϊ­κών καλών πρα­κτι­κών και πο­λι­τι­κές που θα αντι­με­τω­πί­ζουν τις πραγ­μα­τι­κές αι­τί­ες του προ­βλή­μα­τος και όχι μόνο τα συμ­πτώ­μα­τά του.