Οι χρήστες ποδηλάτου μίλησαν. Τα δεδομένα είναι εδώ

•Η νέα εθνική έρευνα για το ποδή­λατο στην Ελλάδα απο­κα­λύ­πτει ένα ζωντανό κοινό με συγκε­κρι­μένα χαρα­κτη­ρι­στικά και συγκε­κρι­μέ­νες ανάγκες

 

Με αφορμή την Παγκό­σμια Ημέρα Ποδη­λά­του, ο ΜΚΟ «Πόλεις για Ποδή­λατο» δημο­σιεύει τα απο­τε­λέ­σματα της νέας εθνικής έρευνας για τη χρήση του ποδη­λά­του στην Ελλάδα.

Η έρευνα υλο­ποι­ή­θηκε σε συνερ­γα­σία με την Ερευ­νη­τική Ομάδα Συστη­μά­των Μετα­φο­ράς του Αρι­στο­τέ­λειου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης και συμ­με­τεί­χαν 637 άτομα από την Αθήνα, τη Θεσ­σα­λο­νίκη και δεκάδες άλλες πόλεις. Για πρώτη φορά, το ελλη­νικό κοινό που κάνει ποδή­λατο αποκτά όνομα, αριθ­μούς — και φωνή.

Το προφίλ του Έλληνα χρήστη ποδη­λά­του

Το ποδή­λατο στην Ελλάδα βρί­σκε­ται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Μια πανελ­λα­δική έρευνα με τη συμ­με­τοχή ποδη­λα­τών και μη, από διά­φο­ρες περιο­χές της χώρας προ­σφέ­ρει πολύ­τι­μες πλη­ρο­φο­ρίες για τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες χρη­σι­μο­ποιούν το ποδή­λατο σήμερα, τις δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν και τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις που απαι­τού­νται ώστε το ποδή­λατο να εξε­λι­χθεί σε έναν ασφαλή, βιώσιμο και προ­σβά­σιμο τρόπο μετα­κί­νη­σης.

Η μελέτη διε­ρεύ­νησε τις στάσεις, τις εμπει­ρίες και τις συνή­θειες των Ελλήνων ποδη­λα­τών μέσω ενός δομη­μέ­νου ερω­τη­μα­το­λο­γίου, το οποίο κάλυψε θέματα σχετικά με τα δημο­γρα­φικά χαρα­κτη­ρι­στικά, τη συχνό­τητα χρήσης του ποδη­λά­του, την ποιό­τητα των υπο­δο­μών, το αίσθημα ασφά­λειας, τα εμπόδια που αντι­με­τω­πί­ζουν οι ποδη­λά­τες, καθώς και τα κίνητρα και τα οφέλη που συν­δέ­ο­νται με το ποδή­λατο.

Τα απο­τε­λέ­σματα ανα­δει­κνύ­ουν τόσο ενθαρ­ρυ­ντι­κές τάσεις όσο και σημα­ντι­κές προ­κλή­σεις που απαι­τούν άμεση προσοχή από τους πολι­τι­κούς φορείς και τις τοπικές κοι­νω­νίες.

Ποιοι είναι οι Έλληνες χρήστες ποδη­λά­του

Δεν πρό­κει­ται για μια μικρή ομάδα φανα­τι­κών. Τα δεδο­μένα σκια­γρα­φούν ένα κοινό που ποδη­λα­τεί συχνά, επι­λεγ­μένα και με σαφή γνώμη για την πόλη που ζει:

-75,5%  ποδη­λα­τεί καθη­με­ρινά ή αρκετές φορές την εβδο­μάδα

-46,6%  χρη­σι­μο­ποιεί το ποδή­λατο για να πάει στη δουλειά

-49,1%  το χρη­σι­μο­ποιεί για καθη­με­ρι­νές μετα­κι­νή­σεις (ψώνια, δια­σκέ­δαση)

-58,4%  είναι εργα­ζό­με­νοι πλήρους απα­σχό­λη­σης

-32,3%  καλύ­πτει 100–400 χλμ. τον μήνα με ποδή­λατο

Είναι αστοί, εργα­ζό­με­νοι, ενεργοί. Δεν κάνουν ποδή­λατο «μερικές φορές το καλο­καίρι» — το έχουν ενσω­μα­τώ­σει στην καθη­με­ρινή τους ζωή.

Γιατί το κάνουν και γιατί συνε­χί­ζουν

Όταν ρωτή­θη­καν για τα οφέλη που βιώνουν, οι απα­ντή­σεις είναι απο­κα­λυ­πτι­κές: χαρά, υγεία, ελευ­θε­ρία.

Το 90,2% ανα­φέ­ρει ως κίνητρο τη βελ­τί­ωση υγείας και φυσικής κατά­στα­σης, το 79,8% την από­λαυση της άσκησης, και το 67,8% την αίσθηση ελευ­θε­ρίας. Ταυ­τό­χρονα, το 53,8% επι­λέ­γει το ποδή­λατο για περι­βαλ­λο­ντι­κούς λόγους και το 46,5% για οικο­νο­μία. Αυτό το κοινό δεν χρειά­ζε­ται να πειστεί για τα οφέλη — τα ζει ήδη.

Τι ζητούν από την πόλη τους

Το κοινό αυτό έχει και σαφείς θέσεις για το τι πρέπει να αλλάξει. Δεν πρό­κει­ται για αόριστα παρά­πονα, η έρευνα κατα­γρά­φει συγκε­κρι­μέ­νες ανάγκες με ποσο­τικά δεδο­μένα:

-75,2%  ζητά δια­χω­ρι­σμέ­νους ποδη­λα­το­δρό­μους

-74,4%  ζητά λωρίδες ποδη­λά­του με δια­γράμ­μιση

-60,8%  ζητά αυστηρό έλεγχο παρά­νο­μης στάθ­μευ­σης στους ποδη­λα­το­δρό­μους

-85,4%  κινεί­ται σε δρόμους χωρίς καμία ποδη­λα­τική υποδομή

-89,3%  εκφρά­ζει δυσα­ρέ­σκεια για την πολι­τική των δήμων

Το αίτημα δεν απευ­θύ­νε­ται στους δήμους από κάποιους «ενο­χλη­τι­κούς» — απευ­θύ­νε­ται από ένα εκτε­τα­μένο, κατα­γε­γραμ­μένο κοινό που ήδη χρη­σι­μο­ποιεί το ποδή­λατο και απλώς ζητά να το κάνει με ασφά­λεια.

Βασικά Ευρή­ματα

1. Η έλλειψη ασφά­λειας παρα­μέ­νει το μεγα­λύ­τερο εμπόδιο

Παρόλο που το μεγα­λύ­τερο ποσοστό των ερω­τη­θέ­ντων συμ­φω­νεί πως το να κάνει ποδή­λατο στις Ελλη­νι­κές πόλεις δεν του προ­κα­λεί ανα­σφά­λεια – αν και το 84% ποδη­λα­τεί σε δρόμους χωρίς υπο­δο­μές – η απουσία συνεχών ποδη­λα­τι­κών δικτύων, η κακή συντή­ρηση του οδο­στρώ­μα­τος και η συχνή κατά­ληψη ποδη­λα­τι­κών δια­δρο­μών από παρά­νομα σταθ­μευ­μένα οχήματα προ­βλη­μα­τί­ζουν τόσο τους υφι­στά­με­νους και απο­θαρ­ρύ­νουν τους δυνη­τι­κούς χρήστες.

2. Το ποδή­λατο χρη­σι­μο­ποιεί­ται κυρίως από άνδρες μέσης ηλικίας

Η έρευνα έδειξε ότι η χρήση του ποδη­λά­του συγκε­ντρώ­νε­ται κυρίως στους άνδρες μέσης ηλικίας. Οι γυναί­κες και οι νέοι εξα­κο­λου­θούν να εκπρο­σω­πού­νται σε πολύ μικρό­τερο βαθμό, γεγονός που υπο­δη­λώ­νει ότι το σημε­ρινό περι­βάλ­λον μετα­κί­νη­σης και οι υφι­στά­με­νες υπο­δο­μές δεν αντα­πο­κρί­νο­νται επαρκώς στις ανάγκες όλων των χρηστών.

3. Τα ηλε­κτρικά ποδή­λατα κερ­δί­ζουν έδαφος

Το ενδια­φέ­ρον για τα ηλε­κτρικά ποδή­λατα αυξά­νε­ται διαρκώς. Οι συμ­με­τέ­χο­ντες ανα­γνώ­ρι­σαν ότι τα ηλε­κτρικά ποδή­λατα καθι­στούν την ποδη­λα­σία πιο προσιτή, αλλά επι­σή­μα­ναν το υψηλό κόστος και την έλλειψη ασφαλών χώρων στάθ­μευ­σης ως εμπόδια για τη χρήση τους. Η αυξα­νό­μενη δημο­τι­κό­τητα των ηλε­κτρι­κών ποδη­λά­των δημιουρ­γεί σημα­ντι­κές ευκαι­ρίες για τη διεύ­ρυνση της ποδη­λα­τι­κής κοι­νό­τη­τας και την προ­σέλ­κυση νέων χρηστών.

4. Το ποδή­λατο χρη­σι­μο­ποιεί­ται όλο και περισ­σό­τερο για μετα­κι­νή­σεις και του­ρι­σμό

Παρότι η αναψυχή εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί σημα­ντικό λόγο χρήσης του ποδη­λά­του, όλο και περισ­σό­τε­ροι πολίτες το επι­λέ­γουν για καθη­με­ρι­νές μετα­κι­νή­σεις, αγορές και δια­σκέ­δαση. Παράλ­ληλα, ο ποδη­λα­τι­κός του­ρι­σμός ανα­δει­κνύ­ε­ται σε έναν τομέα με σημα­ντι­κές προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης για τη χώρα.

Τι χρειά­ζε­ται να αλλάξει;

Δημιουρ­γία ασφαλών ποδη­λα­τι­κών υπο­δο­μών

Τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνας ανα­δει­κνύ­ουν την επεί­γουσα ανάγκη επεν­δύ­σεων στις ποδη­λα­τι­κές υπο­δο­μές: συνε­χείς, δια­χω­ρι­σμέ­νους και ασφα­λείς ποδη­λα­το­δρό­μους, σε συν­δυα­σμό με ένα εκτε­τα­μένο δίκτυο οδών ήπιας κυκλο­φο­ρίας, που να συν­δέ­ουν γει­το­νιές, κέντρα πόλεων, σχολεία, εμπο­ρι­κές περιο­χές και κόμβους δημό­σιων μετα­φο­ρών.

Βασικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις για τη βελ­τί­ωση της ασφά­λειας απο­τε­λούν επίσης η τακτική συντή­ρηση του οδο­στρώ­μα­τος και η απο­τε­λε­σμα­τική αντι­με­τώ­πιση της παρά­νο­μης στάθ­μευ­σης στις ποδη­λα­τι­κές δια­δρο­μές.

Ποδη­λα­σία για όλους

Η χαμηλή συμ­με­τοχή γυναι­κών και νέων υπο­γραμ­μί­ζει την ανάγκη για στο­χευ­μέ­νες πολι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές παρεμ­βά­σεις.

Η βελ­τί­ωση της οδικής ασφά­λειας απο­τε­λεί απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση, όμως η ενί­σχυση της συμ­με­το­χής των γυναι­κών απαιτεί και πρό­σθε­τες δράσεις, όπως την προ­ώ­θηση της χρήσης προ­σω­πι­κών ή κοι­νό­χρη­στων ποδη­λά­των φορτίου (cargo bike), που παρέ­χουν έναν απο­τε­λε­σμα­τικό τρόπο μετα­φο­ράς για ψώνια και μικρά παιδιά. Είναι επίσης σημα­ντικό να συμ­με­τέ­χουν γυναί­κες στον σχε­δια­σμό των υπο­δο­μών, ώστε να είναι βέβαιο ότι ικα­νο­ποιούν τις ανάγκες τους.

Παράλ­ληλα, η εισα­γωγή της ποδη­λα­τι­κής εκπαί­δευ­σης στα σχολεία θα συμ­βά­λει στη δημιουρ­γία μιας νέας γενιάς χρηστών που θα ενσω­μα­τώ­νει το ποδή­λατο στην καθη­με­ρι­νό­τητά της.

Υπο­στή­ριξη της ανά­πτυ­ξης πωλή­σεων e bikes

Η αυξα­νό­μενη δημο­τι­κό­τητα των ηλε­κτρι­κών ποδη­λά­των δημιουρ­γεί νέες δυνα­τό­τη­τες για τη βιώσιμη κινη­τι­κό­τητα. Κίνητρα όπως επι­δο­τή­σεις αγοράς, φορο­λο­γι­κές ελα­φρύν­σεις ή προ­γράμ­ματα τύπου «bike to work» καθώς και η πιστο­ποί­ηση Cycle Friendly Employer, μπορούν να ενι­σχύ­σουν τη διάδοση των ηλε­κτρι­κών ποδη­λά­των. Παράλ­ληλα, η δημιουρ­γία ασφαλών χώρων στάθ­μευ­σης θα διευ­κο­λύ­νει ακόμη περισ­σό­τερο τη χρήση τους.

Σύνδεση με τις δημό­σιες μετα­φο­ρές και ανά­πτυξη του ποδη­λα­τι­κού του­ρι­σμού

Το ποδή­λατο απο­τε­λεί πλέον μέρος ενός ευρύ­τε­ρου συστή­μα­τος βιώ­σι­μης κινη­τι­κό­τη­τας.

Η ενί­σχυση των συν­δυα­σμέ­νων μετα­κι­νή­σεων απαιτεί ασφα­λείς δια­δρο­μές προς τους σταθ­μούς δημό­σιων μετα­φο­ρών, επαρ­κείς θέσεις στάθ­μευ­σης ποδη­λά­των, προ­σβά­σι­μες υπο­δο­μές και κατάλ­λη­λους χώρους μετα­φο­ράς ποδη­λά­των σε μετρό, τραμ και τρένα.

Παράλ­ληλα, η Ελλάδα δια­θέ­τει σημα­ντι­κές δυνα­τό­τη­τες ανά­πτυ­ξης του ποδη­λα­τι­κού του­ρι­σμού. Η καλύ­τερη σύνδεση του ποδη­λά­του με το σιδη­ρο­δρο­μικό δίκτυο, η προ­ώ­θηση των τριών δια­δρο­μών EuroVelo που δια­σχί­ζουν τη χώρα, και η δημιουρ­γία ελκυ­στι­κών δια­δρο­μών που συν­δέ­ο­νται με του­ρι­στικά αξιο­θέ­ατα μπορούν να ανα­δεί­ξουν τη χώρα ως σημα­ντικό προ­ο­ρι­σμό ποδη­λα­τι­κού του­ρι­σμού.

Μια στρα­τη­γική ευκαι­ρία για την Ελλάδα

Το ποδή­λατο μπορεί να δια­δρα­μα­τί­σει καθο­ρι­στικό ρόλο στη δια­μόρ­φωση ενός πιο βιώ­σι­μου μέλ­λο­ντος για τις ελλη­νι­κές πόλεις και κοι­νό­τη­τες, μέσω της μείωσης της κυκλο­φο­ρια­κής συμ­φό­ρη­σης και τη βελ­τί­ωση της δημό­σιας υγείας.

Η έρευνα κατα­δει­κνύει ότι η ζήτηση για το ποδή­λατο υπάρχει και αυξά­νε­ται. Για να αξιο­ποι­η­θεί πλήρως αυτό το δυνα­μικό, απαι­τού­νται συντο­νι­σμέ­νες πολι­τι­κές για τις υπο­δο­μές, την ενί­σχυση της οδικής ασφά­λειας, την εκπαί­δευση, και τα οικο­νο­μικά κίνητρα.

Με τις κατάλ­λη­λες επεν­δύ­σεις, μακρο­πρό­θε­σμο όραμα και βρα­χυ­πρό­θε­σμες δράσεις, το ποδή­λατο μπορεί να απο­τε­λέ­σει βασικό πυλώνα της βιώ­σι­μης κινη­τι­κό­τη­τας στην Ελλάδα, προς όφελος των πολιτών, των τοπικών κοι­νω­νιών και του περι­βάλ­λο­ντος.

Σχετικά με την έρευνα

Η έρευνα σχε­διά­στηκε και υλο­ποι­ή­θηκε από τον ΜΚΟ «Πόλεις για Ποδή­λατο» σε συνερ­γα­σία με την Ερευ­νη­τική Ομάδα Συστη­μά­των Μετα­φο­ράς του Τμή­μα­τος Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών του ΑΠΘ (επι­στη­μο­νική επι­μέ­λεια: Δρ. Δημή­τριος Ναλ­μπά­ντης). Η πλήρης τεχνική αναφορά είναι δια­θέ­σιμη στο citiesforcycling.gr.