Κληρονομικό δίκαιο: Δίχτυ προστασίας για περιουσίες όσων κληρονόμησαν χρέη

Δεύτερη ευκαι­ρία σε όσους κλη­ρο­νό­μους δεν πρό­λα­βαν εμπρό­θε­σμα να κάνουν αποδοχή κλη­ρο­νο­μιάς με το ευερ­γέ­τημα της απο­γρα­φής δίνεται με μετα­βα­τική διάταξη που περι­λαμ­βά­νε­ται στο νέο κλη­ρο­νο­μικό δίκαιο, απλώ­νο­ντας ένα δίχτυ προ­στα­σίας με διάρ­κεια έξι μηνών, ώστε να μην κιν­δυ­νεύ­σουν οι περιου­σίες προ­σώ­πων που κλη­ρο­νό­μη­σαν μόνο χρέη.

Ο κορμός της εμβλη­μα­τι­κής αυτής μεταρ­ρύθ­μι­σης, που δημο­σιεύ­θηκε στην Εφη­με­ρίδα της Κυβερ­νή­σεως στις 22 Μαΐου 2026, θα ισχύσει από τις 16 Σεπτεμ­βρίου 2026, ωστόσο μέχρι την ολική εφαρ­μογή του νόμου με βάση τον οποίο δια­χω­ρί­ζε­ται η ατομική περιου­σία του κλη­ρο­νό­μου από αυτή του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου, ανοί­γε­ται ένα εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό «παρά­θυρο» για όσους δεν πρό­λα­βαν ή δεν γνώ­ρι­ζαν ότι έπρεπε να προ­χω­ρή­σουν σε αποδοχή με το ευερ­γέ­τημα της απο­γρα­φής για μη θέσουν σε κίνδυνο την προ­σω­πική τους περιου­σία.

Ετσι, όσοι κλη­ρο­νό­μη­σαν από πρόσωπο που απε­βί­ωσε μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 (ημέρα δημο­σί­ευ­σης του νόμου) και δεν πρό­λα­βαν να κινή­σουν εγκαί­ρως τη δια­δι­κα­σία απο­γρα­φής, απο­κτούν τώρα μία δεύτερη ευκαι­ρία και μέχρι τις 22 Νοεμ­βρίου 2026 μπορούν να ζητή­σουν δικα­στικά τον διο­ρι­σμό επι­με­λητή και πραγ­μα­το­γνω­μό­νων ώστε να γίνει απο­γραφή της κλη­ρο­νο­μίας.

Τι προ­βλέ­πε­ται στον νόμο γι’ αυτές τις περι­πτώ­σεις; Κλη­ρο­νό­μος προ­σώ­που, το οποίο έχει απο­βιώ­σει μέχρι τη δημο­σί­ευση του παρό­ντος, και δεν είχε δηλώσει εμπρό­θε­σμα ότι απο­δέ­χε­ται την κλη­ρο­νο­μία με το ευερ­γέ­τημα της απο­γρα­φής, μπορεί μέσα σε έξι μήνες από τη δημο­σί­ευσή του να ζητήσει τον διο­ρι­σμό δικα­στι­κού επι­με­λητή και πραγ­μα­το­γνω­μό­νων για τη διε­νέρ­γεια απο­γρα­φής της κλη­ρο­νο­μίας, εφόσον κατά τον χρόνο υπο­βο­λής της αίτησης δεν είχε επι­χει­ρη­θεί πράξη ανα­γκα­στι­κής εκτέ­λε­σης κατά της ατο­μι­κής περιου­σίας του και δεν συνέ­τρεχε λόγος έκπτω­σης από το ευερ­γέ­τημα.

Αυτό πρα­κτικά σημαί­νει πως όσοι δεν πρό­λα­βαν να κάνουν χρήση του συγκε­κρι­μέ­νου ευερ­γε­τή­μα­τος τους δίνεται με βάση συγκε­κρι­μένη μετα­βα­τική διάταξη η δυνα­τό­τητα να το αξιο­ποι­ή­σουν με κατα­λη­κτικό χρονικό ορί­ζο­ντα την 22α Νοεμ­βρίου 2026, οπότε και συμπλη­ρώ­νε­ται το εξάμηνο από τη δημο­σί­ευση του νόμου.

«ΤΑ ΝΕΑ» μέσα από 16 ερω­τή­σεις και απα­ντή­σεις, με τη βοήθεια ειδικών, απο­κω­δι­κο­ποιούν τις βασι­κό­τε­ρες αλλαγές που απο­τε­λούν τη ραχο­κο­κα­λιά του νέου κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου.

1.Ποιος είναι ο σκοπός της μεταρ­ρύθ­μι­σης του κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου;

Σκοπός είναι ο εκσυγ­χρο­νι­σμός και η προ­σαρ­μογή του κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου στις σύγ­χρο­νες οικο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές ανάγκες. Στόχος είναι να περιο­ρι­στούν οι δικα­στι­κές δια­μά­χες μεταξύ των κλη­ρο­νό­μων και να ενι­σχυ­θεί η ασφά­λεια των συναλ­λα­γών.

2. Αλλάζει κάτι με τις ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες;

Οι ιδιό­γρα­φες δια­θή­κες παρα­μέ­νουν σε ισχύ, αλλά με αυστη­ρό­τε­ρες δικλί­δες ασφα­λείας. Αν παρου­σια­στούν για δημο­σί­ευση μετά την πάροδο δύο ετών από τον θάνατο του διαθέτη, η κήρυξή τους ως κυρίας γίνεται υπο­χρε­ω­τικά. Σε περι­πτώ­σεις που ο κλη­ρο­νό­μος δεν είναι στενός συγ­γε­νής, θα απαι­τεί­ται γρα­φο­λο­γική πραγ­μα­το­γνω­μο­σύνη, ενώ το ελλη­νικό Δημόσιο θα καλεί­ται υπο­χρε­ω­τικά στη δια­δι­κα­σία.

3.Τι πρέπει να προ­σέ­ξει κάποιος που θέλει να κάνει ιδιό­γραφη διαθήκη;

Η ιδιό­γραφη διαθήκη γρά­φε­ται ολό­κληρη με το χέρι του διαθέτη, χρο­νο­λο­γεί­ται και υπο­γρά­φε­ται από αυτόν. Από τη χρο­νο­λο­γία πρέπει να προ­κύ­πτουν η ημέρα, ο μήνας και το έτος. Ψευδής, εσφαλ­μένη ή ελλιπής χρο­νο­λο­γία δεν επά­γε­ται μόνη της ακυ­ρό­τητα της ιδιό­γρα­φης δια­θή­κης. Απλές προ­σθή­κες σε περι­θώ­ριο ή σε υστε­ρό­γραφο υπο­γρά­φο­νται από τον διαθέτη, δια­φο­ρε­τικά θεω­ρού­νται σαν να μην έχουν γραφεί. Δια­γρα­φές, παρεγ­γρα­φές, ξύσματα ή άλλα τέτοια εξω­τε­ρικά ελατ­τώ­ματα περι­γρά­φο­νται από τον συμ­βο­λαιο­γράφο που δημο­σί­ευσε τη διαθήκη και μπορούν να επι­φέ­ρουν ολικά ή μερικά την ακυ­ρό­τητα της δια­θή­κης.

4. Τι προ­βλέ­πε­ται για τις δια­θή­κες που συντάσ­σο­νται σε νοσο­κο­μεία ή μονάδες φρο­ντί­δας ηλι­κιω­μέ­νων;

Ιδιό­γραφη διαθήκη, η οποία καταρ­τί­ζε­ται από πρόσωπα που περι­θάλ­πο­νται σε φορείς παροχής υπη­ρε­σιών υγείας ή κοι­νω­νι­κής φρο­ντί­δας κατά τη διάρ­κεια της περί­θαλ­ψής τους ή εντός τριών μηνών από τη διακοπή της για οποιον­δή­ποτε λόγο, είναι άκυρη κατά το μέρος που με αυτήν εγκα­θί­στα­νται κλη­ρο­νό­μοι νομικά ή φυσικά πρόσωπα που συν­δέ­ο­νται με τους φορείς αυτούς καθώς και συγ­γε­νείς. Εξαι­ρού­νται μόνο οι περι­πτώ­σεις όπου ο κλη­ρο­νό­μος είναι συγ­γε­νής εξ αδια­θέ­του.

5. Πότε τεκ­μαί­ρε­ται ότι είναι γνήσια μία διαθήκη που έχει κηρυ­χθεί κυρία;

Ιδιό­γραφη διαθήκη που δημο­σιεύ­θηκε και κηρύ­χθηκε κυρία τεκ­μαί­ρε­ται γνήσια, αν επί πέντε έτη από τη δημο­σί­ευσή της δεν αμφι­σβη­τή­θηκε η γνη­σιό­τητά της σε δίκη ανάμεσα σε πρόσωπα που αντλούν δικαιώ­ματα από αυτήν ή που βλά­πτο­νται από την ύπαρξή της.

6. Τι είναι οι «κλη­ρο­νο­μι­κές συμ­βά­σεις» που εισά­γο­νται για πρώτη φορά;

Πρό­κει­ται για συμ­φω­νία εν ζωή μεταξύ του διαθέτη και των κλη­ρο­νό­μων του, που ρυθ­μί­ζει από κοινού τη διανομή της περιου­σίας. Η σύμβαση συντάσ­σε­ται ενώπιον συμ­βο­λαιο­γρά­φου, μπορεί να περι­λαμ­βά­νει αντάλ­λαγμα και να υπά­γε­ται σε δίκαιο άλλης χώρας εφόσον το επι­θυ­μεί ο δια­θέ­της.

7. Τι αλλάζει με τη νόμιμη μοίρα των παιδιών και του συζύγου;

Τα ποσοστά παρα­μέ­νουν ίδια, αλλά πλέον η νόμιμη μοίρα μπορεί να κατα­βλη­θεί σε χρήμα αντί σε μερίδιο περιου­σίας. Ετσι απο­τρέ­πε­ται ο κατα­κερ­μα­τι­σμός οικο­γε­νεια­κών περιου­σιών, ιδίως επι­χει­ρή­σεων ή ακι­νή­των.

8. Πώς λει­τουρ­γεί αυτό στην πράξη;

Η μεγάλη αλλαγή αφορά το γεγονός ότι η νόμιμη μοίρα θα πάψει να… προ­σμε­τρά­ται σε ποσοστό ιδιο­κτη­σίας πάνω σε ακίνητο, γεγονός που οδη­γούσε συχνά σε κατα­κερ­μα­τι­σμό περιου­σιών και σε αδρά­νεια μεγάλα περιου­σιακά στοι­χεία. Για παρά­δειγμα, τρία αδέλφια κλη­ρο­νο­μούν ένα σπίτι.

Μέχρι σήμερα είχαν όλοι ποσοστά στο ίδιο ακίνητο. Πλέον μπορεί το σπίτι να μείνει σε έναν και οι άλλοι να απο­ζη­μιω­θούν.

9. Τι κλη­ρο­νο­μεί ο επιζών σύζυγος;

Ο επιζών σύζυγος καλεί­ται ως κλη­ρο­νό­μος εξ αδια­θέ­του με τους συγ­γε­νείς της πρώτης τάξης στο τρίτο της κλη­ρο­νο­μίας, αν συντρέ­χει με ένα τέκνο, και στο τέταρτο της κλη­ρο­νο­μίας, αν συντρέ­χει με δύο ή περισ­σό­τερα τέκνα.

Επι­πλέον, παίρνει ως εξαί­ρετο, ανε­ξάρ­τητα από την τάξη στην οποία καλεί­ται, τα έπιπλα, σκεύη, ενδύ­ματα και άλλα τέτοια οικιακά αντι­κεί­μενα που τα χρη­σι­μο­ποιούσε είτε μόνος εκείνος που επιζεί είτε μαζί με τον κλη­ρο­νο­μού­μενο.

Αν όμως υπάρ­χουν τέκνα του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου, λαμ­βά­νο­νται υπόψη και οι ανάγκες τους, εφόσον το επι­βάλ­λουν οι ειδικές περι­στά­σεις για λόγους επιεί­κειας.

10. Ποια κλη­ρο­νο­μικά δικαιώ­ματα απο­κτούν οι σύντρο­φοι σε ελεύ­θερη συμ­βί­ωση;

Αν δεν υπάρχει γάμος ή σύμφωνο συμ­βί­ω­σης, ο σύντρο­φος που ζούσε του­λά­χι­στον τρία χρόνια με τον κλη­ρο­νο­μού­μενο ή είχε κοινά παιδιά, αποκτά δικαί­ωμα απο­κλει­στι­κής χρήσης της κατοι­κίας για ένα έτος μετά τον θάνατο, χωρίς αντάλ­λαγμα.

11. Τι προ­βλέ­πε­ται για τα πρόσωπα που φρό­ντι­ζαν τον κλη­ρο­νο­μού­μενο;

Θεσπί­ζε­ται κλη­ρο­δο­σία για όσους συνέ­βα­λαν ουσια­στικά στη φρο­ντίδα του διαθέτη χωρίς αμοιβή, του­λά­χι­στον για έξι μήνες μέσα στα τελευ­ταία τρία χρόνια της ζωής του. Μπορούν να λάβουν χρη­μα­τικό ποσό ή περιου­σιακό στοι­χείο ανάλογο της προ­σφο­ράς τους.

12. Μπορεί κάποιος να στε­ρη­θεί τη νόμιμη μοίρα του;

Ναι, ο δια­θέ­της μπορεί να αφαι­ρέ­σει τη νόμιμη μοίρα σε περι­πτώ­σεις αχα­ρι­στίας, ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, κακουρ­γη­μά­των ή από­πει­ρας κατά της ζωής του. Η στέρηση γίνεται με ρητή αναφορά στη διαθήκη.

13. Ποιες αλλαγές έρχο­νται στη δια­δι­κα­σία απο­ποί­η­σης της κλη­ρο­νο­μίας;

Ο χρόνος απο­ποί­η­σης ορί­ζε­ται σε τέσ­σε­ρις μήνες από τότε που ο κλη­ρο­νό­μος έμαθε για την επαγωγή, ενώ για κατοί­κους εξω­τε­ρι­κού η προ­θε­σμία είναι ένα έτος. Σε περί­πτωση δια­θή­κης ή κλη­ρο­νο­μι­κής σύμ­βα­σης, η προ­θε­σμία μετρά από τη δημο­σί­ευση.

14. Πώς προ­στα­τεύ­ε­ται ο κλη­ρο­νό­μος από τα χρέη που κλη­ρο­νο­μεί;

Ο κλη­ρο­νό­μος δεν ευθύ­νε­ται με την προ­σω­πική του περιου­σία, εκτός αν το δηλώσει ρητά. Σε δια­φο­ρε­τική περί­πτωση, η κλη­ρο­νο­μιά εκκα­θα­ρί­ζε­ται χωριστά από δικηγόρο-εκκαθαριστή που ορίζει το δικα­στή­ριο. Μετά την πληρωμή των δανει­στών, το υπό­λοιπο απο­δί­δε­ται στους κλη­ρο­νό­μους.

15. Από πότε ισχύει το νέο κλη­ρο­νο­μικό δίκαιο;

Η ημέρα που μηδε­νί­ζουν οι δια­τά­ξεις που ισχύουν εδώ και 80 χρόνια και αλλάζει σελίδα το κλη­ρο­νο­μικό δίκαιο είναι η 16η Σεπτεμ­βρίου 2026.

16. Δίνεται δεύτερη ευκαι­ρία σε όσους έχασαν τις προ­θε­σμίες απο­δο­χής κλη­ρο­νο­μιάς με το ευερ­γέ­τημα της απο­γρα­φής;

Ο νόμος ανοίγει ένα εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό «παρά­θυρο» για τέτοιες περι­πτώ­σεις. Οσοι κλη­ρο­νό­μη­σαν από πρόσωπο που απε­βί­ωσε μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 και δεν πρό­λα­βαν να κινή­σουν εγκαί­ρως τη δια­δι­κα­σία απο­γρα­φής, απο­κτούν τώρα μία δεύτερη ευκαι­ρία: μέχρι τις 22 Νοεμ­βρίου 2026 μπορούν να ζητή­σουν δικα­στικά τον διο­ρι­σμό επι­με­λητή και πραγ­μα­το­γνω­μό­νων ώστε να γίνει απο­γραφή της κλη­ρο­νο­μίας. Στην πράξη, δίνεται μια «δεύτερη ευκαι­ρία» για χιλιά­δες πολίτες που είτε αγνο­ού­σαν τις σχε­τι­κές προ­θε­σμίες είτε βρέ­θη­καν αντι­μέ­τω­ποι με χρε­ω­μέ­νες κλη­ρο­νο­μιές.

Premium Έκδοση ΤΑ ΝΕΑ

Πηγή: in.gr