Τι αλλάζει με την απόφαση του Αρείου Πάγου για τους δανειολήπτες, ποιοι εξοφλούν και ποιοι θα ζητούν αναδρομικά

Τα νέα δεδο­μένα μετά την απόφαση της Ολο­μέ­λειας του Αρείου Πάγου για τον νόμο Κατσέλη, προ­σπα­θούν να απο­κρυ­πτο­γρα­φή­σουν -κατά το δοκούν ενδε­χο­μέ­νως όμως- δικα­στή­ρια, τρά­πε­ζες και δανειο­λή­πτες.

Την απόφαση μελε­τούν και στο υπουρ­γείο Εθνικής Οικο­νο­μι­κών και Οικο­νο­μι­κών, με σκοπό να νομο­θε­τή­σουν για οριο­θε­τή­σουν τις διεκ­δι­κή­σεις, αλλά και να επι­λύ­σουν ζητή­ματα εφαρ­μο­γής για να μη (παρα-) σύρο­νται δανειο­λή­πτες στα δικα­στή­ρια προ­κει­μέ­νου να διεκ­δι­κή­σουν ευνοϊ­κό­τερη μετα­χεί­ριση.

 Δεκα­πέ­ντε χρόνια «ασάφεια νόμου»!

Σε κάθε περί­πτωση, το βέβαιον είναι ότι 16 χρόνια μετά την ψήφισή του, ο νόμος 3869 του 2010 περί προ­στα­σίας των δανειο­λη­πτών και της κύριας κατοι­κίας, τώρα ξανα­γρά­φε­ται στα δικα­στή­ρια!

Η ίδια η απόφαση της Ολο­μέ­λειας του Αρείου Πάγου (6/2026) που δημο­σιεύ­θηκε προ ημερών μόλις, δεν αφήνει αμφι­βο­λία για αυτό. Το Ανώτατο Δικα­στή­ριο ανέλαβε να επι­λύ­σει ένα «κατα­σκευα­στικό σφάλμα» του νόμου Κατσέλη: ο νόμος 3869 δεν όριζε πουθενά σε ποια βάση θα έπρεπε (εδώ και 15 χρόνια) να υπο­λο­γί­ζε­ται ο τόκος που ο ίδιος νόμος προ­βλέ­πει ότι επι­βάλ­λε­ται να πλη­ρώ­νει ο οφει­λέ­της του οποίο ρυθ­μί­ζε­ται δικα­στικά το χρέος.

Και πριν από την απόφαση του Αρείου Πάγου, δεν υπήρχε πλήρως ενιαία πρα­κτική. Άλλα δικα­στή­ρια «νόμου Κατσέλη» (Ειρη­νο­δι­κεία κυρίως) δέχο­νταν υπο­λο­γι­σμό τόκου στη μηνιαία δόση, ενώ άλλα τον έβαζαν στο συνο­λικό κεφά­λαιο.

Την διά­σταση αυτή θεώρησε ανα­γκαίο να επι­λύ­σει ο Άρειος Πάγος το 2026: η Ολο­μέ­λεια (απόφαση 6/2026 Ολομ. ΑΠ) κατά πλειο­ψη­φία έκρινε ότι ο τόκος πρέπει να επι­βάλ­λε­ται στη μηνιαία δόση απο­πλη­ρω­μής που ορίζει ο δικα­στής.

Αυτό έχει τερά­στια σημασία γιατί ο ν.3869 δεν όριζε αν έπρεπε να επι­βάλ­λε­ται στο υπό­λοιπο της οφειλής (άληκτο κεφά­λαιο) όπως γενικά εφαρ­μό­στηκε σύμφωνα με την συνήθη τρα­πε­ζική πρα­κτική, ή μόνο στη μηνιαία δόση την οποία ορίζει το δικα­στή­ριο «νόμου Κατσέλη».

Ποια είναι η διαφορά; Στην πρώτη περί­πτωση η «κου­ρε­μένη» οφειλή σχεδόν διπλα­σιά­ζε­ται, ενώ στη δεύτερη «χαρί­ζο­νται» οι τόκοι στον δανειο­λή­πτη.

«Ζωντανό» παρά­δειγμα είναι και η συγκε­κρι­μένη περί­πτωση της δανειο­λή­πτριας. της οποία την υπόθεση εξέτασε ο Άρειος Πάγος:

– το δικα­στή­ριο «νόμου Κατσέλη» (Ειρη­νο­δι­κείο Ιωαν­νί­νων) της όριζε να πλη­ρώ­νει μηνιαία δόση 481,66 ευρώ σε 300 δόσεις. Το σύνολο της οφειλής ανέρ­χε­ται έτσι σε (481,66 Χ 300 =) 144.498 ευρώ.

– με τη συνήθη πρα­κτική, το επι­τό­κιο επι­βάλ­λε­ται στα 144.498 ευρώ. Ενδει­κτικά δηλαδή, με επι­τό­κιο 3%, ο ετήσιος τόκος φτάνει στα 4.335 ευρώ ή 361 ευρώ το μήνα.

– με τη λογική της από­φα­σης του Αρείου Πάγου όμως, το 3% επι­βάλ­λε­ται στα 481,66 ευρώ, δηλαδή σταθερά 14,5 ευρώ το χρόνο ή μόλις 1,2 ευρώ το μήνα.

– στα 25 χρόνια (300 δόσεις) η διαφορά μεταξύ της μιας πρα­κτι­κής και της άλλης φτάνει -θεωρητικά- στις 108.000 ευρώ, ή 4.320 ευρώ κάθε χρόνο!

«Νόμος είναι …» η αδυ­να­μία του οφει­λέτη

Η απόφαση του Αρείου Πάγου όμως δεν πατάει «στο γράμμα του νόμου», γιατί πουθενά στο νόμο Κατσέλη δεν γράφει αυτό που λέει η απόφαση.

Το βασικό επι­χεί­ρημα της πλειο­ψη­φίας που τάχθηκε υπέρ της λογικής αυτής είναι η «τελο­λο­γική ερμη­νεία» , όπως η ίδια ανα­φέ­ρει, την οποία έρχεται να δώσει το ανώτατο δικα­στή­ριο στον ν. 3869/2010 (άρθρ. 9 παρ. 2).

Δηλαδή, με απλά λόγια, το δικα­στή­ριο εξέτασε τι σκοπό είχε ο νομο­θέ­της, τι εννο­ούσε και τι ήθελε να πει όταν συνέ­τασσε το νόμο Κατσέλη το 2010, όχι τι γράφει ο νόμος! Και ο Αρειος Πάγος έκρινε ότι σκοπός του νόμου και των δικα­στη­ρίων είναι να δια­πι­στώ­σουν την δυνα­τό­τητα του κάθε οφει­λέτη να πλη­ρώ­σει αυτά που πρέπει. Κρι­τή­ριο είναι δηλαδή η «αδυ­να­μία» του οφει­λέτη, ουσια­στικά τίποτα άλλο.

«Τελο­λο­γική ερμη­νεία» …αλλά μέχρι ενός ορίου

Την υπέρ­βαση στην ερμη­νεία του νόμου από τον Άρειο Πάγο εντο­πί­ζει -αλλά αντιμάχεται- η άποψη της μειο­ψη­φίας (12 Αρε­ο­πα­γι­τών), η οποία κατα­γρά­φε­ται στην ίδια απόφαση και ανα­φέ­ρει ότι:

– ο Εφαρ­μο­στής του νόμου (το δικα­στή­ριο δηλαδή) «δεν επι­τρέ­πε­ται να συμπλη­ρώ­σει την κατ’ αυτόν ελλεί­πουσα νομο­θε­τική ρύθμιση ή πολύ περισ­σό­τερο να την αλλοιώ­σει, επι­κα­λού­με­νος την εξυ­πη­ρέ­τηση του σκοπού του νόμου»…

– «(…) η ρυθ­μι­στική πρόθεση του νομο­θέτη έχει ήδη εκφρα­στεί με τη θέσπιση και δια­μόρ­φωση συγκε­κρι­μέ­νων κατά περί­πτωση δια­τά­ξεων, υπό συγκε­κρι­μέ­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις εφαρ­μο­γής τους, οι οποίες εκφρά­ζουν την έκταση της προ­στα­σίας που αυτός (ο νομο­θέ­της) επέλεξε να παρά­σχει στους οφει­λέ­τες»….

– «Η τυχόν δια της ερμη­νείας επι­χει­ρού­μενη αλλοί­ωση των προ­ϋ­πο­θέ­σεων αυτών δεν πραγ­μα­τώ­νει, αλλά αντι­θέ­τως υπο­κα­θι­στά τη ρυθ­μι­στική πρόθεση του νομο­θέτη».

Τι σημαί­νει στην πράξη

Ωστόσο και μόνο η νομική αυτή αντι­μα­χία μεταξύ των Αρε­ο­πα­γι­τών, θέτει ίσως τελικά στις πραγ­μα­τι­κές τους βάσεις, τις ερμη­νείες και τα όρια της δικα­στι­κής από­φα­σης που εξέδωσε το Άρειος Πάγος, η οποία δίνει ήδη «τροφή» για ανα­λύ­σεις νομικών και ελπίδες οφει­λε­τών για ευρεία ερμη­νεία και εφαρ­μογή της από­φα­σης, στο εξής, και για άλλους τους δανειο­λή­πτες.

Συγκε­κρι­μένα, από την ανά­γνωση της από­φα­σης προ­κύ­πτει ότι:

1) Ο Άρειος Πάγος δεν εκδί­καζε επί της ουσίας συγκε­κρι­μένη προ­σφυγή. Απα­ντούσε σε διευ­κρι­νι­στικό «προ­δι­κα­στικό ερώτημα» του Ειρη­νο­δι­κείου Ιωαν­νί­νων. Με βάση την απά­ντηση που έλαβε το αρμόδιο δικα­στή­ριο νόμου Κατσέλη, θα δια­μορ­φώ­σει τη ρύθμιση της δανειο­λή­πτριας, ώστε να πλη­ρώ­νει 496 ευρώ το μήνα και όχι 842 ευρώ, όπως αν ο τόκος υπο­λο­γι­ζό­ταν στο υπό­λοιπο της οφειλής της αντί στη μηνιαία δόση.

2) Η τερά­στια από­κλιση στα κατα­βαλ­λό­μενα ποσά, όμως, δείχνει ουσια­στικά και γιατί ο Άρειος Πάγος απο­φά­σισε να κρίνει με τέτοια ευρύ­τητα την επίμαχη διάταξη: ο νόμος 3869 ανέθετε στο δικα­στή­ριο του «Νόμου Κατσέλη» να κρίνει τι έχει, τι μπορεί και τι πρέπει να δίνει ο οφει­λέ­της, όταν βρί­σκε­ται σε οικο­νο­μική αδυ­να­μία, για να ρυθ­μί­σει. Πρα­κτικά το δικα­στή­ριο εφαρ­μό­ζει την αρχή «ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος», αφού υπο­λο­γί­σει τι εισο­δή­ματα ή περιου­σία δια­θέ­τει για να μπορεί να πλη­ρώ­νει ο οφει­λέ­της, αλλά και τι υπο­χρε­ώ­σεις και ανάγκες για να ζήσει.

Αυτό είναι το σημείο «κλειδί» που εξηγεί όλες τις απορίες: εφόσον ο δικα­στής έκρινε ότι «481 ευρώ το μήνα είναι μια βιώσιμη ρύθμιση», ο τόκος δεν θα έπρεπε να την μετα­βάλ­λει ουσιω­δώς και να την καθιστά … αβίωτη (842 ευρώ)! Με άλλα λόγια, τυχόν υπέρ­με­τρη επι­βά­ρυνση θα ακύρωνε, στην πράξη, την απόφαση που μόλις εξέδωσε το δικα­στή­ριο. «Τελο­λο­γικά», έτσι, με βάση τον σκοπό και το πνεύμα του νομο­θέτη, ο Άρειος Πάγος ήρθε να διορ­θώ­σει το Νόμο Κατσέλη (μετά την κατάρ­γησή του όμως) ώστε να μην ανα­τρέ­πει ο τόκος το ποσόν που το δικα­στή­ριο κρίνει ότι μπορεί να δίνει ο οφει­λέ­της.

3) Η απόφαση θα απο­τε­λεί «πυξίδα» σε όσους έχουν εντα­χθεί στον ίδιο νόμο και στην ίδια κατη­γο­ρία οφει­λε­τών. Στο εξής δηλαδή οι μελ­λο­ντι­κές απο­φά­σεις «Νόμου Κατσέλη» θα υπο­λο­γί­ζουν τον τόκο στη μηνιαία δόση. Έτσι οι δανειο­λή­πτες θα επι­κα­λού­νται πλέον τη νέα απόφαση (Ολομ. ΑΠ 6/2026) για τη δική τους περί­πτωση ο καθένας, ενώ το δικα­στή­ριο θα καθο­ρί­ζει πάντα την τελική δόση που θα κατα­βά­λει ο οφει­λέ­της, με βάση τις δυνα­τό­τη­τές του. Η αδυ­να­μία θα εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί το κρι­τή­ριο και το όριο της τελικής δόσης πάντως, όχι ο τόκος και το πώς θα υπο­λο­γί­ζε­ται.

4) Δικα­στικό «φρένο» ενδέ­χε­ται να επι­χει­ρή­σουν να βάλουν όμως και πάλι οι Τρά­πε­ζες -ως διά­δι­κοι στις άλλες εκκρε­μείς υπο­θέ­σεις Νόμου Κατσέλη- ζητώ­ντας και αυτές από τα δικα­στή­ρια, πριν εκδι­κά­σουν, να απευ­θύ­νουν επίσης ερμη­νευ­τικό αίτημα προς τον Άρειο Πάγο, για να μπο­ρέ­σουν να περιο­ρί­σουν την περί­με­τρο εφαρ­μο­γής της «τελο­λο­γι­κής ερμη­νείας» που έδωσε στη συγκε­κρι­μένη περί­πτωση το ανώτατο δικα­στή­ριο.

5) Αντί­στοιχα, από την άλλη, και οφει­λέ­τες «Νόμου Κατσέλη» των οποίων υπο­θέ­σεις εκδι­κά­στη­καν αλλά, με βάση τις απο­φά­σεις, πλη­ρώ­νουν τόκο στο υπό­λοιπο της οφειλής τους και όχι στη μηνιαία δόση, απο­κτούν έρεισμα για να διεκ­δι­κή­σουν γενί­κευση της από­φα­σης και σε αυτούς, επι­ζη­τώ­ντας νομικά την ομοιό­μορφη εφαρ­μογή της από­φα­σης ανα­δρο­μικά και για τους ίδιους. Ωστόσο ούτε ο Άρειος Πάγος μπορεί ίσως να παρέμ­βει και να ανα­τρέ­ψει ή να αλλοιώ­σει απο­φά­σεις δικα­στη­ρίων που έχουν ήδη κρίνει να κατα­βάλ­λει τοκο­χρε­ω­λυ­τι­κές δόσεις ο οφει­λέ­της, δηλαδή τόκους στο συνο­λικό χρέος και όχι στην δόση.

Στις περι­πτώ­σεις όμως που το επι­τύ­χουν, όπως εύλογα ίσως πολλοί ανα­μέ­νουν, μπορεί να κερ­δί­ζουν άμεσα την απαλ­λαγή τους από τα υπό­λοιπα οφειλών -αν θεω­ρη­θεί πως ήδη τις εξό­φλη­σαν με τις ως τώρα καταβολές- ή και την επι­στροφή των ήδη κατα­βλη­θέ­ντων ακόμα ίσως, αν υπερ­βαί­νουν τα νόμιμα ποσά που ενδε­χο­μέ­νως τους ανα­γνω­ρί­σουν τα δικα­στή­ρια ότι όφειλαν να δίνουν τα προη­γού­μενα χρόνια.

6) Κάθε γενί­κευση έχει κάποια όρια όμως: όσοι δανειο­λή­πτες έχουν επίσης δικα­στι­κές εκκρε­μό­τη­τες, αλλά δεν εντάσ­σο­νται στο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη, δεν εμπί­πτουν -αυτομάτως τουλάχιστον- στην ίδια «τελο­λο­γική ερμη­νεία» των σκοπών του ν.3869, καθώς αυτός απο­τε­λεί λύση ανάγκης λόγω κρι­νό­με­νης «αδυ­να­μίας» του οφει­λέτη, και όχι βάση εξέ­τα­σης για κάθε διαφορά μεταξύ ιδιωτών οφει­λε­τών και πιστω­τών.

Ουσια­στικά ο ν.3869/2010 καταρ­γή­θηκε ήδη από το 2020. Άρα στα­μά­τη­σαν να εντάσ­σο­νται πλέον νέοι οφει­λέ­τες στο καθε­στώς αυτού του νόμου. Όλοι οι άλλοι τελούν σε άλλο καθε­στώς.

Επι­πλέον η απόφαση του ΑΠ, έστω και ως απά­ντηση σε συγκε­κρι­μένο ερώτημα, δεν ανα­τρέ­πει συλ­λή­βδην τον τρόπο υπο­λο­γι­σμού των τρα­πε­ζι­κών τόκων που, εξ ορισμού, επι­βάλ­λο­νται σε ολό­κληρο το οφει­λό­μενο κεφά­λαιο και όχι σε κάθε δόση χωριστά. Πολύ δια­σταλ­τικά ίσως, πολλοί θα επι­κα­λε­στούν νομικές αντι­στοι­χίες περί αδυ­να­μίας του οφει­λέτη. Όπως έδειξε η στάση της μειο­ψη­φίας του Αρείου Πάγου όμως, δύσκολα θα μπο­ρούσε το ανώτατο δικα­στή­ριο να υπερβεί ή να καταρ­γή­σει «τελο­λο­γικά» το πνεύμα και τους σκοπούς άλλων νόμων, που αφορούν επίσης αδύ­να­μους οφει­λέ­τες (πχ για πτω­χευ­τικό, εξω­δι­κα­στικό, ελβε­τικό φράγκο κλπ).

Νόμος «αν χρεια­στεί»

Παρέμ­βαση πάντως δεν απο­κλεί­ε­ται να επι­χει­ρή­σει, αν χρεια­στεί, και το ίδιο το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών καθώς, το ελλη­νικό δημόσιο ως εγγυ­η­τής μπορεί να κληθεί να επω­μι­στεί εκα­το­ντά­δες εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ για κάλυψη εγγυ­ή­σεων με βάση τις τιτλο­ποι­ή­σεις «Ηρακλής», αν προ­κύ­ψουν ζημιές για servicers και τρά­πε­ζες. Αν απαι­τη­θεί τελικώς παρέμ­βαση όμως, θα εξαρ­τη­θεί και από όποιες τυχόν νέες ερμη­νείες ή απο­φά­σεις κληθεί να εκδώσει ο Άρειος Πάγος στις επό­με­νες εβδο­μά­δες ή μήνες, καθώς και αυτές θα οριο­θε­τή­σουν (δια­σταλ­τικά ή περιο­ρι­στικά) το τελικό εύρος εφαρ­μο­γής της πρα­κτι­κής υπο­λο­γι­σμού των τόκων στη μηνιαία δόση, αντί στη συνο­λική οφειλή.

Πηγή: insider.gr