Στεγαστικό «έμφραγμα»: Το 40% του εισοδήματος «τρώει» το νοίκι – Στο 43% οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των νοικοκυριών

Δια­στά­σεις εκτε­τα­μέ­νης κοι­νω­νι­κής κρίσης έχει απο­κτή­σει τα τελευ­ταία χρόνια η στε­γα­στική πίεση καθώς παρά τη χρονική απο­μά­κρυνση από τα μνη­μό­νια, η στέγαση εξα­κο­λου­θεί να «κατα­πί­νει» τερά­στιο ποσοστό του εισο­δή­μα­τος των περισ­σό­τε­ρων νοι­κο­κυ­ριών.

Στη χώρα μας το 2024 δαπα­νή­θηκε στη στέγαση το 35,5% του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος, ποσοστό, το οποίο σύμφωνα με τη Eurostat, είναι από τα υψη­λό­τερα στην Ευρω­παϊκή Ένωση, όπου ο μέσος όρος δια­μορ­φώ­νε­ται στο 19,2%. Ακόμη πιο ανη­συ­χη­τικό είναι το γεγονός ότι σχεδόν 3 στα 10 νοι­κο­κυ­ριά στις πόλεις δαπα­νούν πάνω από το 40% του εισο­δή­μα­τός τους για ενοίκιο, δάνειο, λογα­ρια­σμούς και φόρους κατοι­κίας, ποσοστό που κατα­τάσ­σει τη στέγαση στην Ελλάδα σταθερά στην κατη­γο­ρία της «υπέρ­με­τρης επι­βά­ρυν­σης».

Την ίδια στιγμή το 42,8% των πολιτών ζει σε νοι­κο­κυ­ριά με ληξι­πρό­θε­σμες οφειλές -ενοίκια, στε­γα­στικά δάνεια ή λογα­ρια­σμούς κοινής ωφέλειας- όταν ο ευρω­παϊ­κός μέσος όρος δεν ξεπερνά το 9,2%, ενώ περίπου 1 στα 10 νοι­κο­κυ­ριά καθυ­στε­ρεί πλη­ρω­μές ενοι­κίων ή δανείων και η ποιό­τητα της στέ­γα­σης παρα­μέ­νει προ­βλη­μα­τική, ειδικά για τα χαμη­λό­τερα εισο­δή­ματα.

Οι τιμές πλη­σιά­ζουν πλέον τα ιστο­ρικά υψηλά του 2008

Και όλα αυτά την ώρα που οι τιμές των κατοι­κιών πλη­σιά­ζουν πλέον τα ιστο­ρικά υψηλά του 2008, χωρίς όμως να έχει προη­γη­θεί αντί­στοιχη αύξηση των εισο­δη­μά­των με τους ειδι­κούς δείκτες να απο­τυ­πώ­νουν ξεκά­θαρα τη διεύ­ρυνση του χάσμα­τος ανάμεσα στο κόστος στέ­γα­σης και τις οικο­νο­μι­κές δυνα­τό­τη­τες των νοι­κο­κυ­ριών.

Τη σημε­ρινή εικόνα της «στε­γα­στι­κής κρίσης» στην Ελλάδα απο­τυ­πώ­νει η νέα μελέτη της διαΝΕΟσις σε συνερ­γα­σία με το ΙΟΒΕ. Οπως επι­ση­μαί­νε­ται στη μελέτη, η στε­γα­στική κρίση στην Ελλάδα απο­τε­λεί σε μεγάλο βαθμό απόρ­ροια της δεκα­ε­τούς οικο­νο­μι­κής κρίσης, που με τη σειρά της οδήγησε σε εκτί­ναξη των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων στε­γα­στι­κών δανείων, σε κατάρ­ρευση των τιμών των ακι­νή­των και στη συσ­σώ­ρευση ενός μεγάλου απο­θέ­μα­τος κενών κατοι­κιών που φτάνει τα 2,27 εκατ. στην επι­κρά­τεια, ενώ ταυ­τό­χρονα χιλιά­δες νοι­κο­κυ­ριά εγκλω­βί­στη­καν σε υπέρ­με­τρα χρέη.

Το «πάγωμα» της οικο­δο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και η απο­δυ­νά­μωση της στε­γα­στι­κής πίστης δια­μόρ­φω­σαν ένα περι­βάλ­λον μειω­μέ­νης προ­σφο­ράς, η οποία δεν έχει κατα­φέ­ρει να αντι­στρα­φεί παρά τη στα­διακή οικο­νο­μική ανά­καμψη. Το πρό­γραμμα της Χρυσής Βίζας και η ραγδαία ανά­πτυξη των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων συρ­ρί­κνω­σαν περαι­τέρω το δια­θέ­σιμο οικι­στικό απόθεμα που προ­σφέ­ρε­ται για μακρο­χρό­νια μίσθωση, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Η μείωση της προ­σφο­ράς, σε συν­δυα­σμό με την αυξη­μένη ζήτηση, άσκησε ισχυρές πιέσεις στην αγορά ενοι­κίων με απο­τέ­λε­σμα σε πολλές περιο­χές, τα μισθώ­ματα να κατα­γρά­ψουν από­το­μες αυξή­σεις, καθι­στώ­ντας απρό­σιτη τη στέγαση για μεγάλα τμήματα του πλη­θυ­σμού μολο­νότι το 2024 οι άδειες για κατοι­κίες είχαν αυξηθεί και αντι­στοι­χού­σαν στο 70% του συνόλου του 2024.

Αλλωστε η ενερ­γειακή κρίση αφαί­ρεσε πρό­σθετο εισό­δημα από τα νοι­κο­κυ­ριά και αύξησε το κόστος κατα­σκευών με τη διαφορά να μετα­φέ­ρε­ται ως πρό­σθετη επι­βά­ρυνση σε αγο­ρα­στές και ενοι­κια­στές.

Οι δεύ­τε­ροι βρί­σκο­νται στη δυσμε­νέ­στερη θέση, καθώς έξι στους δέκα δαπα­νούν πάνω από το 40% του εισο­δή­μα­τός τους για στέγαση. Αντί­στοι­χες πιέσεις αντι­με­τω­πί­ζουν και τα νοι­κο­κυ­ριά με στε­γα­στικό δάνειο καθώς περίπου τα μισά υπερ­βαί­νουν το όριο του 40%.

Δυσα­νά­λογα πλήτ­το­νται και οι ηλι­κιακά νεό­τε­ροι λόγω χαμη­λό­τε­ρων εισο­δη­μά­των καθώς επίσης και τα μονο­πρό­σωπα και, ακόμη περισ­σό­τερο, τα μονο­γο­νεϊκά νοι­κο­κυ­ριά, όπου σχεδόν 2 στα 3 ξοδεύ­ουν πάνω από το 40% του εισο­δή­μα­τός τους για στέγη.

Στους βασι­κούς παρά­γο­ντες που τρο­φο­δο­τούν την κρίση εντάσ­σο­νται οι εκτα­μιεύ­σεις στε­γα­στι­κών δανείων, οι οποίες ανήλθαν σε μόλις περίπου 1,4 δισ. ευρώ, όταν το 2006 ξεπερ­νού­σαν τα 15,5 δισ. ευρώ. Παράλ­ληλα, περίπου 700.000 ακίνητα βρί­σκο­νται σε καθε­στώς ρύθ­μι­σης ή πλει­στη­ρια­σμού και δεν καλύ­πτουν ενεργές στε­γα­στι­κές ανάγκες.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την απο­γραφή του 2021, υπάρχει μεγάλος αριθμός κενών κατοι­κιών, γεγονός που κατα­δει­κνύει τις δομικές στρε­βλώ­σεις της αγοράς.

Οι προ­τά­σεις της μελέτης

Σήμερα, όπως επι­ση­μαί­νε­ται στη μελέτη, το μεγα­λύ­τερο μέρος της στε­γα­στι­κής πολι­τι­κής υλο­ποιεί­ται από το υπουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας, το οποίο ωστόσο σημειώ­νουν ότι θα πρέπει να δια­θέ­τει αρμο­διό­τη­τες δια­χεί­ρι­σης του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού στέ­γα­σης, σχε­δια­σμού πολι­τι­κών, συντο­νι­σμού προ­γραμ­μά­των κοι­νω­νι­κής στέ­γα­σης και αξιο­λό­γη­σης με τυπο­ποι­η­μένα δεδο­μένα. Σημα­ντικό εργα­λείο σε αυτήν την κατεύ­θυνση απο­τε­λεί η ψηφιακή πύλη για τη στέγαση (stegasi.gov.gr), η οποία συγκε­ντρώ­νει πλη­ρο­φο­ρίες, ενι­σχύει τη δια­φά­νεια και διευ­κο­λύ­νει τα νοι­κο­κυ­ριά στην ενη­μέ­ρωση.

Πηγή: ethnos.gr