Δικαστική εξέλιξη στην πολυσυζητημένη διαφορά επιμέλειας που εκτυλίσσεται ανάμεσα στην Ελλάδα και τις ΗΠΑ

Σε δια­φο­ρε­τική βάση από εκείνη του πρώτου βαθμού τοπο­θέ­τησε το Μονο­με­λές Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου την υπόθεση επι­μέ­λειας που έχει απα­σχο­λή­σει επα­νει­λημ­μένα την επι­και­ρό­τητα σε όλη τη χώρα. Με την υπ’ αριθμόν 227/2026 απόφασή του, η οποία δημο­σιεύ­θηκε στις 9 Νοεμ­βρίου 2026, το δικα­στή­ριο εξα­φά­νισε την απόφαση 326/2025 του Μονο­με­λούς Πρω­το­δι­κείου Ρόδου. Στη συνέ­χεια κράτησε την υπόθεση και απέρ­ριψε την αγωγή της μητέρας ως απα­ρά­δε­κτη, λόγω έλλει­ψης διε­θνούς δικαιο­δο­σίας των ελλη­νι­κών δικα­στη­ρίων.

Τι άλλαξε σε σχέση με τον πρώτο βαθμό

Το Πρω­το­δι­κείο είχε απορ­ρί­ψει την ένσταση του πατέρα περί έλλει­ψης δικαιο­δο­σίας. Είχε δεχθεί ότι η ελλη­νική ιθα­γέ­νεια των δια­δί­κων και των παιδιών αρκεί ως αυτο­τε­λής βάση. Προ­χώ­ρησε έτσι στην ουσία και απέρ­ριψε την αγωγή ως αβάσιμη.

Το Εφετείο κατέ­ληξε στο αντί­θετο συμπέ­ρα­σμα. Όπως ανα­φέ­ρε­ται στο σκε­πτικό, ο Κανο­νι­σμός 2201/2003 εφαρ­μό­ζε­ται άμεσα και υπε­ρι­σχύει των εθνικών δια­τά­ξεων, ενώ η παράλ­ληλη εφαρ­μογή τους δεν είναι ορθή. Κρίσιμο κρι­τή­ριο είναι η συνήθης διαμονή του παιδιού κατά τον χρόνο άσκησης της αγωγής. Το δικα­στή­ριο επι­κα­λεί­ται απο­φά­σεις του Δικα­στη­ρίου της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης του 2018 και του 2022, κατά τις οποίες ο κανόνας αυτός ισχύει και όταν το παιδί ζει σε τρίτη χώρα. Στην περί­πτωση αυτή τα δικα­στή­ρια κράτους μέλους στε­ρού­νται δικαιο­δο­σίας, εκτός αν οι γονείς έχουν συμ­φω­νή­σει δια­φο­ρε­τικά.

Η δικαιο­δο­σία ερευ­νή­θηκε αυτε­παγ­γέλ­τως, αφού προη­γεί­ται της ουσίας. Κατά το Εφετείο, το Πρω­το­δι­κείο έσφαλε στην ερμη­νεία και εφαρ­μογή του νόμου, επειδή δίκασε υπόθεση που δεν υπα­γό­ταν σε αυτό. Η εξα­φά­νιση της από­φα­σης στο σύνολό της κρίθηκε ανα­γκαία, ώστε να μην παρα­χθεί δεδι­κα­σμένο επί της ουσίας σε βάρος της μητέρας.

Η συνήθης διαμονή των παιδιών

Το ζήτημα της δια­μο­νής θεω­ρή­θηκε ήδη λυμένο αμε­τά­κλητα. Ο πατέρας είχε ζητήσει τον Αύγου­στο του 2021 την επι­στροφή των παιδιών στις ΗΠΑ, με βάση τη Σύμβαση της Χάγης για τη διεθνή απαγωγή παιδιών. Η αίτησή του απορ­ρί­φθηκε με την απόφαση 21/2022 του Μονο­με­λούς Πρω­το­δι­κείου Ρόδου και ο ίδιος άσκησε έφεση.

Με την απόφαση 325/2022 το Εφετείο δέχθηκε ότι η μετα­κί­νηση των παιδιών στην Ελλάδα ήταν νόμιμη, αφού έγινε με έγγραφη συναί­νεση του πατέρα. Έκρινε όμως παρά­νομη την κατα­κρά­τησή τους, ως αντί­θετη στο δικαί­ωμα επι­μέ­λειας που οι 2 γονείς ασκού­σαν από κοινού κατά το δίκαιο της Φλό­ρι­ντα. Επειδή είχε περάσει λιγό­τερο από 1 έτος, έκρινε ότι έπρεπε να δια­τα­χθεί η άμεση επι­στροφή των παιδιών στον τόπο της συνή­θους δια­μο­νής τους. Η αίτηση αναί­ρε­σης της μητέρας απορ­ρί­φθηκε με την απόφαση 1830/2023 του Α2 Πολι­τι­κού Τμή­μα­τος του Αρείου Πάγου.

Το Εφετείο έλαβε υπόψη και την εξέλιξη στην άλλη πλευρά του Ατλα­ντι­κού. Ο πατέρας είχε κατα­θέ­σει στις 16 Ιουλίου 2021 σε δικα­στή­ριο της Φλό­ρι­ντα αίτηση για τη λύση του γάμου και τη ρύθμιση της επι­μέ­λειας. Το αμε­ρι­κα­νικό δικα­στή­ριο δέχθηκε ότι η Φλό­ρι­ντα δια­τη­ρεί απο­κλει­στική δικαιο­δο­σία για την επι­μέ­λεια και χαρα­κτή­ρισε την παρου­σία των παιδιών στην Ελλάδα «προ­σω­ρινή απουσία». Στις 19 Σεπτεμ­βρίου 2022 απήγ­γειλε τη λύση του γάμου. Για την επι­μέ­λεια επι­φυ­λά­χθηκε, έως ότου κριθεί τελε­σί­δικα στην Ελλάδα το ζήτημα της επι­στρο­φής.

Το ιστο­ρικό της δια­φο­ράς

Οι 2 γονείς, ημε­δα­ποί που δια­θέ­τουν και την αμε­ρι­κα­νική υπη­κο­ό­τητα, παντρεύ­τη­καν με πολι­τικό γάμο στις ΗΠΑ. Εκεί γεν­νή­θη­καν τα παιδιά τους, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, ηλικίας σήμερα 9 και 8 ετών. Η τελευ­ταία κοινή κατοι­κία της οικο­γέ­νειας ήταν στη Φλό­ρι­ντα.

Τον Οκτώ­βριο του 2020 η μητέρα εγκα­τα­στά­θηκε με τα παιδιά στην Ελλάδα, ενώ ο πατέρας παρέ­μεινε στις ΗΠΑ. Η ίδια υπο­στή­ριξε ότι υπήρχε συμ­φω­νία για ορι­στική εγκα­τά­σταση στη χώρα και ότι ο πατέρας άλλαξε γνώμη, ζητώ­ντας την επι­στροφή τους.

Με την αγωγή της, που κατα­τέ­θηκε τον Αύγου­στο του 2021, ζήτησε την απο­κλει­στική επι­μέ­λεια, την οποία όπως ισχυ­ρί­στηκε ασκούσε ήδη στην πράξη. Ζήτησε επίσης δια­τροφή 480 ευρώ τον μήνα για κάθε παιδί. Η εκδί­καση ανα­βλή­θηκε το 2023 έως ότου κριθεί αμε­τά­κλητα το ζήτημα της επι­στρο­φής. Η υπόθεση επα­νήλθε το 2024 με κλήση του πατέρα και συζη­τή­θηκε στις 3 Δεκεμ­βρίου 2024. Ακο­λού­θη­σαν η απορ­ρι­πτική απόφαση του Πρω­το­δι­κείου, η έφεση της μητέρας τον Ιούλιο του 2025 και οι πρό­σθε­τοι λόγοι τον Δεκέμ­βριο του ίδιου έτους.

Το Εφετείο διέταξε να επι­στρα­φεί στη μητέρα το παρά­βολο των 100 ευρώ που είχε κατα­θέ­σει για την έφεση. Συμ­ψή­φισε επίσης τα δικα­στικά έξοδα και των 2 βαθμών, λόγω της ιδιαί­τε­ρης δυσχέ­ρειας στην ερμη­νεία των κανόνων δικαίου που εφαρ­μό­στη­καν.

Η μητέρα παρα­στά­θηκε με την πλη­ρε­ξού­σια δικη­γόρο της κ. Μαρία Καρα­ου­λάνη, του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Αθηνών. Ο πατέρας εκπρο­σω­πή­θηκε από τον πλη­ρε­ξού­σιο δικη­γόρο του κ. Βασί­λειο Κατα­βε­νάκη, του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Ρόδου.