Μαρία – Ωραιόζηλη Κουτσουπιά: Η Ελλάδα στην εποχή της AI, το υπαρξιακό δημογραφικό και η επόμενη πολιτική της μέρα

Κυρία Κου­τσου­πιά, δεδο­μέ­νων των ραγδαίων εξε­λί­ξεων στον τομέα της ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας και της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, πώς αξιο­λο­γείτε σήμερα την πορεία της Ευρώπης και της Ελλάδας στον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση ψηφια­κής πολι­τι­κής;

Η Ευρώπη, κα Παμπρή, διανύει μια περίοδο εντα­τι­κής θεσμι­κής ωρί­μαν­σης στον ψηφιακό τομέα. Ο Κανο­νι­σμός για τις Ψηφια­κές Υπη­ρε­σίες (Digital Services Act – DSA) θέτει νέα πρότυπα δια­φά­νειας, λογο­δο­σίας και ασφά­λειας για τις μεγάλες δια­δι­κτυα­κές πλατ­φόρ­μες (πχ TikTok, Google κ.α.), ενώ ο Κανο­νι­σμός για την Τεχνητή Νοη­μο­σύνη (AI Act) δια­μορ­φώ­νει το πρώτο ολο­κλη­ρω­μένο νομικό πλαίσιο παγκο­σμίως για την υπεύ­θυνη ανά­πτυξη και χρήση της AI θεσπί­ζο­ντας επίπεδα επι­κιν­δυ­νό­τη­τας για κάθε σύστημα AI. Μαζί, δημιουρ­γούν έναν συνε­κτικό κορμό κανόνων που προ­στα­τεύει τα θεμε­λιώδη δικαιώ­ματα, ενι­σχύει την εμπι­στο­σύνη και δίνει στις ευρω­παϊ­κές επι­χει­ρή­σεις σαφείς κανόνες παι­χνι­διού.

Στην Ελλάδα, πέρα από τα ήδη θεσπι­σμένα εργα­λεία όπως η Βίβλος Ψηφια­κού Μετα­σχη­μα­τι­σμού και ο νόμος 4961/2022 για τις ανα­δυό­με­νες τεχνο­λο­γίες, παρα­τη­ρούμε μια δυνα­μική είσοδο σε διεθνώς αντα­γω­νι­στικά πεδία και σε ερευ­νη­τικό επίπεδο και σε εμπο­ρικό. Εμβλη­μα­τικό παρά­δειγμα απο­τε­λεί το AI Factory Pharos, που λει­τουρ­γεί ως κόμβος έρευνας, και­νο­το­μίας και συνερ­γα­σίας για την ανά­πτυξη εφαρ­μο­γών AI με παγκό­σμια απήχηση. Σε συν­δυα­σμό με την εθνική στρα­τη­γική για την AI, η οποία δίνει έμφαση στην ασφά­λεια, την ηθική χρήση και την ενί­σχυση του οικο­συ­στή­μα­τος και­νο­το­μίας, η Ελλάδα αποκτά σταθερά θέση στον ευρω­παϊκό και διεθνή χάρτη της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης.

Ποιες είναι, κατά τη γνώμη σας, οι βασικές προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει σήμερα η χώρα;

Το πρώτο και σοβα­ρό­τερο πρό­βλημα που καλού­μα­στε να αντι­με­τω­πί­σουμε είναι το δημο­γρα­φικό. Με μέσο όρο γεν­νή­σεων μόλις 1,43 παιδιά ανά γυναίκα, η Ελλάδα – όπως και η Ευρώπη συνο­λικά – βρί­σκε­ται μπροστά σε μια πλη­θυ­σμιακή συρ­ρί­κνωση που απειλεί την κοι­νω­νική συνοχή, την οικο­νο­μική ανά­πτυξη και τη βιω­σι­μό­τητα του ασφα­λι­στι­κού συστή­μα­τος.

Δεύτερη μείζονα πρό­κληση απο­τε­λεί το μετα­να­στευ­τικό, το οποίο απαιτεί συνεχή δια­χεί­ριση και προ­σαρ­μογή της εθνικής πολι­τι­κής στις διε­θνείς εξε­λί­ξεις, όπως απο­δεί­χθηκε πρό­σφατα και με την περί­πτωση της Λιβύης.

Στην αγρο­τική ανά­πτυξη, είναι ανα­γκαία η δια­μόρ­φωση βιώ­σι­μων συν­θη­κών για να στη­ρι­χθεί η παρα­γωγή και να παρα­μεί­νει ο αγρο­τι­κός πλη­θυ­σμός στην ύπαιθρο. Τα πρό­σφατα γεγο­νότα με τον ΟΠΕΚΕΠΕ ανέ­δει­ξαν το πρό­βλημα και την ανάγκη για πιο απο­τε­λε­σμα­τική δια­χεί­ριση και στήριξη του πρω­το­γε­νούς τομέα.

Εξίσου κρίσιμο είναι να αντι­με­τω­πι­στεί ο ψηφια­κός αναλ­φα­βη­τι­σμός. Οι σύγ­χρο­νες τεχνο­λο­γίες – από την τεχνητή νοη­μο­σύνη μέχρι τα συστή­ματα αυτο­μα­τι­σμού – προ­σφέ­ρουν τερά­στια οφέλη, αλλά ενέχουν και κιν­δύ­νους, ειδικά όταν δεν υπάρχει επαρκής κατα­νό­ηση ή κριτική σκέψη στη χρήση τους. Αυτό συν­δέ­ε­ται άρρηκτα με την εκπαί­δευση, όπου, σύμφωνα με διε­θνείς δείκτες, η Ελλάδα – αλλά και η Ευρώπη – φαί­νε­ται να αντι­με­τω­πί­ζει ορι­σμέ­νες προ­κλή­σεις κατά την προ­σαρ­μογή των συστη­μά­των και των μεθόδων εκπαί­δευ­σής της στις ανάγκες της σύγ­χρο­νης εποχής, όπου τα παιδιά έχουν πλέον δια­φο­ρε­τική αντί­ληψη και πρό­σβαση στην πλη­ρο­φο­ρία.

Παρα­τη­ρούμε ότι και πάλι ανα­φέ­ρετε ως πρώτο ζήτημα το δημο­γρα­φικό, για το οποίο έχετε μιλήσει αρκετές φορές στο παρελ­θόν, πώς το βλέπετε σήμερα; Υπάρχει κάποια βελ­τί­ωση; Τι σας ανη­συ­χεί περισ­σό­τερο στη μείωση των γεν­νή­σεων;

Το δημο­γρα­φικό δεν είναι απλώς ένα εθνικό πρό­βλημα — είναι υπαρ­ξιακό. Είναι το πρό­βλημα του μέλ­λο­ντος που πρέπει να φρο­ντί­σουμε σήμερα διότι μετά θα είναι αργά. Η Ελλάδα χάνει κάθε χρόνο πλη­θυ­σμό, ιδίως στις νεαρές ηλικίες και στις ακρι­τι­κές περιο­χές, και αυτό επη­ρε­ά­ζει την κοι­νω­νική συνοχή, την άμυνα και το ίδιο το παρα­γω­γικό μας μοντέλο.

Στην Εθνική Στρα­τη­γική για το Δημο­γρα­φικό έχουν γίνει σημα­ντικά βήματα — όπως η ενί­σχυση του επι­δό­μα­τος γέν­νη­σης, τα μέτρα στή­ρι­ξης για τη βρε­φο­νη­πιακή φρο­ντίδα και οι φορο­λο­γι­κές ελα­φρύν­σεις για τις οικο­γέ­νειες. Όμως, αυτά πρέπει να εντα­χθούν σε ένα νέο “συμ­βό­λαιο εμπι­στο­σύ­νης” με τη νέα μητέρα, τον νέο πατέρα, την ελλη­νική οικο­γέ­νεια: να μπορούν να δημιουρ­γή­σουν, να εργα­στούν, να ζήσουν σε συν­θή­κες ασφά­λειας και προ­ο­πτι­κής, χωρίς να φοβού­νται το οικο­νο­μικό ή κοι­νω­νικό κόστος της από­φα­σης να φέρουν παιδιά στον κόσμο. Αυτός είναι και ο στόχος της σχε­τι­κής κυβερ­νη­τι­κής πολι­τι­κής πλέον, η εμπι­στο­σύνη και η στα­θε­ρό­τητα στις οικο­γέ­νειες που υπάρ­χουν και που θα δημιουρ­γη­θούν στο εξής.

Και φυσικά, η Ευρώπη οφείλει να σταθεί πιο ενεργά αρωγός, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι το δημο­γρα­φικό δεν είναι μόνο ελλη­νική πρό­κληση αλλά ευρω­παϊκή — και ότι χωρίς νέες γενιές, καμία ήπειρος δεν μπορεί να παρα­μεί­νει δυνατή, σε κανέναν τομέα, όσο ισχυρή κι αν είναι.

Στις Ευρω­ε­κλο­γές του 2024 είδαμε την άνοδο των άκρων και κυρίως στα δεξιά. Θεω­ρείτε ότι αυτή η τάση εξα­κο­λου­θεί να υπάρχει; Θα την δούμε και στις εθνικές εκλογές;

Η ενί­σχυση των πολι­τι­κών άκρων, και ιδιαί­τερα της ακρο­δε­ξιάς, δεν είναι μόνο ευρω­παϊκό φαι­νό­μενο· είναι παγκό­σμιο. Στις Ευρω­ε­κλο­γές του 2024, αλλά και στις πρό­σφα­τες πολι­τι­κές εξε­λί­ξεις στις ΗΠΑ, βλέ­πουμε ένα κοινό μοτίβο: πολίτες που αισθά­νο­νται ανα­σφά­λεια – οικο­νο­μική, κοι­νω­νική, πολι­τι­σμική – στρέ­φο­νται σε πιο ακραίες εκφρά­σεις πολι­τι­κής για να δώσουν ένα ηχηρό μήνυμα προς το πολι­τικό κατε­στη­μένο.

Η απά­ντηση σε αυτό δεν μπορεί να είναι ούτε η πόλωση ούτε η ηθι­κο­λο­γία. Χρειά­ζε­ται ρεα­λι­σμός, σοβα­ρό­τητα και μετρή­σιμη απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα. Στην κεντρο­δε­ξιά, αν θέλουμε να παρα­μεί­νουμε πλειο­ψη­φική δύναμη, οφεί­λουμε να ενι­σχύ­ουμε συνεχώς τη σύνδεσή μας με τους πολίτες μέσα από πολι­τι­κές που αγγί­ζουν την καθη­με­ρι­νό­τητά τους: ασφά­λεια, ανά­πτυξη, κοι­νω­νική προ­στα­σία.

Στην Ελλάδα, η κυβέρ­νηση της Νέας Δημο­κρα­τίας έχει δείξει ότι αφου­γκρά­ζε­ται αυτό το μήνυμα, όχι μόνο δια­βά­ζο­ντας τα απο­τε­λέ­σματα των Ευρω­ε­κλο­γών, αλλά και παρα­κο­λου­θώ­ντας στενά τις διε­θνείς πολι­τι­κές τάσεις. Γιατί, τελικά, η πολι­τική στα­θε­ρό­τητα δεν είναι δεδο­μένη — κερ­δί­ζε­ται κάθε μέρα με πράξεις που χτίζουν εμπι­στο­σύνη.

Μετά την έντονη και απαι­τη­τική εμπει­ρία των Ευρω­ε­κλο­γών 2024, περίπου έναν χρόνο μετά, ποιο είναι το σημα­ντι­κό­τερο δίδαγμα που κρατάτε και ποια τα επόμενα βήματα; Θα σας δούμε ξανά να διεκ­δι­κείτε ενεργό πολι­τικό ρόλο στο άμεσο μέλλον;

Η συμ­με­τοχή μου στις Ευρω­ε­κλο­γές του 2024 ήταν τιμή, πρό­κληση και μια μονα­δική εμπει­ρία πολι­τι­κής αλλά και προ­σω­πι­κής ωρί­μαν­σης. Υπήρξε ένα ταξίδι γνώσης, ανοι­χτού δια­λό­γου και ουσια­στι­κής επαφής με ανθρώ­πους σε κάθε γωνιά της Ελλάδας που επι­σκέ­φθηκα. Άκουσα τις αγωνίες, τις ελπίδες και τις προ­τά­σεις τους — φωνές που εξα­κο­λου­θούν να με καθο­δη­γούν, να με εμπνέ­ουν και να μου δίνουν τροφή για σκέψη και δράση.

Ναι, υπάρχει και η πρόθεση και ο ενθου­σια­σμός να συνε­χίσω, εφόσον οι προ­σω­πι­κές και πολι­τι­κές συγκυ­ρίες το επι­τρέ­ψουν, καθώς διανύω και μια ιδιαί­τερη περίοδο στην οικο­γε­νειακή μου ζωή, περι­μέ­νο­ντας την κόρη μας, πρώτα ο Θεός, σε λιγό­τερο από έναν μήνα. Σε καμία περί­πτωση όμως δεν θεωρώ ότι ένα τέτοιο γεγονός πρέπει να στέ­κε­ται εμπόδιο σε όνειρα και σχέδια· το αντί­θετο, πρό­κει­ται για έναν νέο, απαι­τη­τικό ρόλο που μας ενδυ­να­μώ­νει ακόμη περισ­σό­τερο και μας δίνει άλλη οπτική απέ­να­ντι στη ζωή.

Η εμπει­ρία των Ευρω­ε­κλο­γών με όπλισε με μεγα­λύ­τερη δύναμη και απο­φα­σι­στι­κό­τητα να συμ­βάλλω ουσια­στικά. Αν αυτό θα γίνει μέσα από τις επό­με­νες βου­λευ­τι­κές ή τις επό­με­νες ευρω­ε­κλο­γές, θα το δείξει ο χρόνος και οι συν­θή­κες. Ένα όμως είναι βέβαιο: θα είμαι παρούσα, δίπλα σε όλους όσοι με εμπι­στεύ­ο­νται, με ξεκά­θαρη πρόθεση να είμαι χρήσιμη, να λύνω προ­βλή­ματα και να χτίζω λύσεις. Γιατί η πολι­τική για μένα δεν είναι περι­στα­σιακή δράση· είναι συνεχής δέσμευση, καθη­με­ρι­νός αγώνας και ανα­ζή­τηση ουσια­στι­κών λύσεων μέσα από τον διάλογο και την κοι­νω­νική ζύμωση.