Επαναφορά των ορειχάλκινων πλακών της Φιλερήμου με νέα εκμαγεία

• Μετά τη βίαιη αφαί­ρεση και διάσωση των ιστο­ρι­κών έργων του Antonio Maraini, ξεκινά η ανα­πα­ρα­γωγή και τοπο­θέ­τηση αντι­γρά­φων στις αρχικές τους θέσεις

Στην καρδιά της Ρόδου, ο λόφος της Φιλε­ρή­μου υπήρξε για δεκα­ε­τίες τόπος συνά­ντη­σης ιστο­ρίας, τέχνης και θρη­σκευ­τι­κού συναι­σθή­μα­τος. Οι δεκα­τέσ­σε­ρις ορει­χάλ­κι­νες πλάκες που απει­κο­νί­ζουν σκηνές από τα Πάθη του Ιησού, έργα του Ιταλού γλύπτη Antonio Maraini, απο­τε­λού­σαν ανα­πό­σπα­στο στοι­χείο της ταυ­τό­τη­τας του χώρου.

Με προ­γραμ­μα­τική σύμβαση μεταξύ του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού και της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου ανοίγει ο δρόμος για την πλήρη απο­κα­τά­σταση αυτής της ιδιαί­τε­ρης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, έπειτα από την περι­πε­τειώδη αφαί­ρεσή τους το 2024.

Από τη δημιουρ­γία στην απώλεια

Οι πλάκες τοπο­θε­τή­θη­καν το 1935, στο πλαίσιο της δια­μόρ­φω­σης του βόρειου πλα­τώ­μα­τος του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου της Φιλε­ρή­μου, από τις ιτα­λι­κές αρχές που τότε διοι­κού­σαν τη Δωδε­κά­νησο. Ο Antonio Maraini, δια­κε­κρι­μέ­νος γλύπτης και δια­νο­ού­με­νος της εποχής, φιλο­τέ­χνησε τις ανά­γλυ­φες σκηνές με σκοπό να δημιουρ­γή­σει μια δια­δρομή τύπου «Via Crucis» που θα οδη­γούσε σε έναν επι­βλη­τικό σταυρό, συν­δυά­ζο­ντας το θρη­σκευ­τικό στοι­χείο με την αισθη­τική της εποχής.

Για σχεδόν ενε­νή­ντα χρόνια, οι πλάκες αυτές απο­τέ­λε­σαν σημείο ανα­φο­ράς για την τοπική κοι­νω­νία, τους επι­σκέ­πτες και τους προ­σκυ­νη­τές, ενσω­μα­τώ­νο­ντας στο τοπίο τη μνήμη και την καλ­λι­τε­χνική αξία μιας ιδιαί­τε­ρης ιστο­ρι­κής περιό­δου.

Όλα αυτά δια­κό­πη­καν απότομα τον Φεβρουά­ριο του 2024, όταν άγνω­στοι προ­κά­λε­σαν σοκ αφαι­ρώ­ντας βίαια επτά από τις δεκα­τέσ­σε­ρις πλάκες. Η άμεση κινη­το­ποί­ηση της Αστυ­νο­μίας οδήγησε στον εντο­πι­σμό και την ασφαλή φύλαξη των έργων, ενώ η Αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία, για λόγους προ­στα­σίας, απο­μά­κρυνε και τις υπό­λοι­πες επτά.

Η νέα προ­γραμ­μα­τική σύμβαση

Με γνώμονα την απο­κα­τά­σταση της ιστο­ρι­κής εικόνας του μνη­μείου, το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου υπέ­γρα­ψαν σύμβαση που προ­βλέ­πει την κατα­σκευή δεκα­τεσ­σά­ρων εκμα­γείων από ακρυ­λική ρητίνη υψηλής ποιό­τη­τας. Το έργο, συνο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 35.888 ευρώ, θα υλο­ποι­η­θεί σε διά­στημα έξι μηνών.

Η υλο­ποί­ηση ανα­τί­θε­ται στην Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, η οποία θα εφαρ­μό­σει εξει­δι­κευ­μέ­νες τεχνι­κές, ώστε τα αντί­γραφα να είναι ανθε­κτικά στις και­ρι­κές συν­θή­κες και να ανα­πα­ρά­γουν πιστά την υφή και την πατίνα των πρω­το­τύ­πων.

Το τεχνικό σκέλος της απο­κα­τά­στα­σης

Η δια­δι­κα­σία προ­βλέ­πει πολ­λα­πλά στάδια:

• Προ­κα­ταρ­κτι­κός καθα­ρι­σμός των αυθε­ντι­κών πλακών από φερτά υλικά και σκόνη.

• Εφαρ­μογή προ­στα­τευ­τι­κού βερ­νι­κιού για την ασφά­λεια των πρω­το­τύ­πων πριν την εκμά­γευση.

• Επι­κά­λυψη με φύλλα κασ­σι­τέ­ρου ώστε να δια­σφα­λι­στεί η ακε­ραιό­τητα της επι­φά­νειας.

• Κατα­σκευή καλου­πιών από λάστιχο σιλι­κό­νης και γύψο καλ­λι­τε­χνίας.

• Χύτευση ρητίνης στα καλού­πια, με προ­σθήκη πατίνας που μιμεί­ται το αυθε­ντικό χρώμα.

• Συσκευα­σία και μετα­φορά των αντι­γρά­φων στον χώρο τοπο­θέ­τη­σης.

• Τελική τοπο­θέ­τηση στα προ­σκυ­νη­τά­ρια, στις ακρι­βείς θέσεις των πρω­το­τύ­πων.

Οικο­νο­μική και θεσμική διά­σταση

Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου ανα­λαμ­βά­νει πλήρως τη χρη­μα­το­δό­τηση, χωρίς καμία οικο­νο­μική επι­βά­ρυνση για το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού. Η παρα­κο­λού­θηση της πορείας του έργου θα γίνει από τριμελή επι­τροπή, με εκπρο­σώ­πους και των δύο φορέων, δια­σφα­λί­ζο­ντας την τήρηση του χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος και των τεχνι­κών προ­δια­γρα­φών.

Η επι­στροφή των πλακών στην Φιλέ­ρημο δεν απο­τε­λεί απλώς μια πράξη αισθη­τι­κής απο­κα­τά­στα­σης. Είναι μια συμ­βο­λική και ουσια­στική κίνηση υπέρ της προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, ένα μήνυμα ότι τα μνημεία και τα έργα τέχνης δεν είναι απλά δια­κο­σμη­τικά στοι­χεία, αλλά φορείς μνήμης, ταυ­τό­τη­τας και συλ­λο­γι­κής υπε­ρη­φά­νειας.

Η ανα­πα­ρα­γωγή των έργων του Maraini θα επι­τρέ­ψει στους επι­σκέ­πτες να βιώσουν και πάλι την ατμό­σφαιρα της «Via Crucis», ενώ τα αυθε­ντικά έργα θα δια­φυ­λα­χθούν σε ασφα­λείς συν­θή­κες για τις επό­με­νες γενιές.