Γαβριήλ Χαρίτος: Το οικονομικό κίνητρο, κοινή βάση για την πολυεθνική δύναμη

Αρθρο Γαβριήλ Χαρίτου στην «Κ»

Ηαμε­ρι­κα­νική πρω­το­βου­λία για τη σύσταση πολυ­ε­θνι­κής δύναμης προ­στα­σίας της ναυ­σι­πλο­ΐας από τις επι­θέ­σεις των φιλοϊ­ρα­νών ανταρ­τών Χούθι της Υεμένης στα μέσα Δεκεμ­βρίου, δεν εξέ­πληξε κανέναν στο Ισραήλ. Από τις αρχές του περα­σμέ­νου μήνα ισραη­λινά κρατικά ΜΜΕ μετέ­δι­δαν, εν είδει διαρ­ροών, ότι μια τέτοια εξέλιξη επί­κει­ται άμεσα, με τις πρα­κτι­κές λεπτο­μέ­ρειες να ορι­στι­κο­ποιού­νται κατά την επί­σκεψη του υπουρ­γού Αμυνας των ΗΠΑ Λόιντ Οστιν και του επι­κε­φα­λής του γενικού επι­τε­λείου των αμε­ρι­κα­νι­κών ενόπλων δυνά­μεων Τσαρλς Μπράουν στις 18.12.2023 στο Τελ Αβίβ.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, η στρα­τιω­τική σύμπραξη Ισραήλ – ΗΠΑ στη νότια Ερυθρά Θάλασσα είχε αρχίσει από τα μέσα Οκτω­βρίου, με την πρώτη πυραυ­λική επίθεση των Χούθι με στόχο το ισραη­λινό θέρετρο Εϊλάτ στη βόρεια Ερυθρά Θάλασσα. Οταν πλέον οι Χούθι άρχισαν να επι­τί­θε­νται και σε εμπο­ρικά πλοία που διέρ­χο­νταν από τα στενά Μπαμπ-αλ-Μάνταμπ, με την αιτιο­λο­γία ότι ήταν ισραη­λι­νών επι­χει­ρη­μα­τι­κών συμ­φε­ρό­ντων, ΗΠΑ και Βρε­τα­νία ενί­σχυ­σαν την παρου­σία τους και παράλ­ληλα το ισραη­λινό αντι­πυ­ραυ­λικό σύστημα Arrow-3 κατέρ­ρι­πτε τους ιρα­νι­κής τεχνο­λο­γίας πυραύ­λους που εκτο­ξεύ­ο­νταν από την Υεμένη.

Παρότι είχε εξαρχής κατα­στεί κοι­νω­νός της ιδέας να συστα­θεί πολυ­ε­θνική δύναμη, που θα εξου­δε­τέ­ρωνε ακόμη έναν φιλοϊ­ρα­νικό περι­φε­ρειακό δρώντα, το Ισραήλ απο­φα­σί­στηκε να μη μετέχει σε αυτήν. Από καθαρά πρα­κτική άποψη οι ισραη­λι­νές δυνά­μεις έπρεπε να παρα­μεί­νουν προ­ση­λω­μέ­νες στη Χαμάς, στη Χεζ­μπο­λάχ και στις εστίες έντασης της Δυτικής Οχθης. Εξάλλου, μια επίσημη ισραη­λινή συμ­με­τοχή θα προ­σέ­διδε «σιω­νι­στικό πρόσημο» στο όλο εγχεί­ρημα, δημιουρ­γώ­ντας αμη­χα­νία σε αρα­βι­κούς – μου­σουλ­μα­νι­κούς δρώντες, παρότι είναι και προς το δικό τους συμ­φέ­ρον οι Χούθι να εξου­δε­τε­ρω­θούν.

Οι ΗΠΑ καθι­στούν σαφές ότι ενώ ο πόλεμος στη Γάζα εντάσ­σε­ται στο πλαίσιο της μακράς αρα­βοϊσ­ραη­λι­νής διέ­νε­ξης, αντι­θέ­τως, το ζήτημα των Χούθι είναι αμιγώς διεθνές. Εάν τα στενά του Μπαμπ-αλ-Μάνταμπ «κλεί­σουν», τότε «αχρη­στεύ­ε­ται» η διώρυγα του Σουέζ – με θύμα την παγκό­σμια οικο­νο­μία. Και πράγ­ματι, το οικο­νο­μικό κρι­τή­ριο είναι αυτό που προ­κρί­νουν οι νατοϊ­κές χώρες (και η Ελλάδα), απο­φα­σί­ζο­ντας να συμ­με­τά­σχουν στην πολυ­ε­θνική δύναμη. Οσο για τις μικρές Σεϋ­χέλ­λες, η συμ­με­τοχή τους στη διεθνή δύναμη είναι ζήτημα επι­βί­ω­σης, αφού η «σημαία ευκαι­ρίας» που προ­σφέ­ρουν στο διεθνές ναυ­τι­λιακό κατε­στη­μένο απο­τε­λεί ίσως το μονα­δικό τους έσοδο.

Ωστόσο, ας μην εθε­λο­τυ­φλούμε. Με αφορμή τον πόλεμο Ισραήλ – Χαμάς ανα­δεί­χθη­καν ακόμη μια φορά οι κατά τόπους εστίες του ιρα­νι­κού ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού σε Λίβανο, Συρία, Υεμένη και Ιράκ. Οι φιλοϊ­ρα­νοί περι­φε­ρεια­κοί δρώντες ενερ­γο­ποί­η­σαν τα αμυ­ντικά ανα­κλα­στικά των φιλο­δυ­τι­κών σου­νι­τι­κών μοναρ­χιών του Κόλπου. Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα απο­τε­λεί το Μπα­χρέιν. Ως ο πιο «αδύ­να­μος κρίκος» του Κόλπου, με σιιτική και περ­σο­γενή πλη­θυ­σμιακή πλειο­ψη­φία, δεν δίστασε να δηλώσει τη συμ­με­τοχή του στην πολυ­ε­θνική δύναμη – έχοντας προη­γου­μέ­νως εξα­σφα­λί­σει το σαου­δα­ρα­βικό «πράσινο φως» και πρό­σθε­τες αμε­ρι­κα­νι­κές εγγυ­ή­σεις, ως επα­κό­λουθο της εξο­μά­λυν­σης των διμερών του σχέσεων με το Ισραήλ. Από την άλλη, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι Χούθι δεν άργησαν να αντα­πα­ντή­σουν στην τολμηρή κίνηση του Μπα­χρέιν, κατο­νο­μά­ζο­ντάς το ως τον επόμενο στόχο τους, απει­λώ­ντας ότι θα τοπο­θε­τή­σουν νάρκες στα χωρικά του ύδατα – υπο­νο­ώ­ντας ότι μια νέα (ιρα­νι­κής εμπνεύ­σεως) «Αραβική Ανοιξη» θα απει­λή­σει ξανά τον βασι­λικό του οίκο. Μέχρι στιγμής αυτές οι απειλές δεν έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί – με τους Χούθι να ανα­μέ­νουν ακόμη και μια συντο­νι­σμένη χερσαία δυτική επι­χεί­ρηση στα εδάφη που ελέγ­χουν.

Εντύ­πωση, εξάλλου, προ­κα­λεί η εσω­στρε­φής στάση της Σαου­δι­κής Αραβίας, από την οποία θα ανα­με­νό­ταν να πρω­το­στα­τή­σει στην προ­σπά­θεια εξου­δε­τέ­ρω­σης των Χούθι, που κατά το παρελ­θόν τόλ­μη­σαν να εκτο­ξεύ­ουν πυραύ­λους κατά του κέντρου του Ριάντ. Η λιβα­νική εφη­με­ρίδα «Αλ-Αχμπάρ», που εκφρά­ζει τις θέσεις της Χεζ­μπο­λάχ, στις 17.12.23, ακριβώς μία ημέρα πριν από τις δηλώ­σεις Οστιν στο Τελ Αβίβ, απο­κά­λυ­πτε ότι Ρωσία και Ομάν προ­ω­θού­σαν «σύμφωνο μη επί­θε­σης» μεταξύ Σαου­δι­κής Αραβίας και Χούθι, που φερόταν να υπο­γρά­φε­ται στο τέλος του 2023 στην ομανική πρω­τεύ­ουσα, Μασκάτ. Ουδείς γνω­ρί­ζει εάν οι πλη­ρο­φο­ρίες της λιβα­νι­κής εφη­με­ρί­δας περί ύπαρξης ισχυρών αμε­ρι­κα­νι­κών αντιρ­ρή­σεων προ­στέ­θη­καν από Ιρανούς προ­πα­γαν­δι­στές. Πάντως, μια τέτοια συμ­φω­νία δεν έχει υπο­γρα­φεί, παρά τις αισιό­δο­ξες φήμες που κυκλο­φό­ρη­σαν.

Η βιασύνη ωστόσο της προ­σκεί­με­νης προς το Ριάντ δεξα­με­νής σκέψης Gulf Research Center να προ­τεί­νει στις 24.12 στο γαλλικό ΥΠΕΞ σχέδιο λύσης του πολέμου στη Γάζα, με το να μετα­φερ­θεί η ηγεσία της Χαμάς στην Αλγερία (εκτί­μηση που εξέ­φρασε ο υπο­γρά­φων στην «Καθη­με­ρινή» στις 17.12) με σκοπό τη θεσμική ανα­νέ­ωση της Παλαι­στι­νια­κής Αρχής και τη σύσταση «πανα­ρα­βι­κής διοί­κη­σης» που θα ανα­λά­βει τη μετα­πο­λε­μική δια­χεί­ριση του παλαι­στι­νια­κού θυλάκου, κατα­δει­κνύει ότι οι Σαου­δά­ρα­βες δεν θέλουν μια διεθνή διένεξη τόσο κοντά τους. Η συλ­λο­γι­στική του Ριάντ είναι απλή: εάν ο πόλεμος στη Γάζα λήξει –χωρίς να ταπει­νω­θεί υπέρ­με­τρα η ηγεσία της Χαμάς–, τότε και οι Χούθι θα συμπε­ρι­φερ­θούν ρεα­λι­στι­κό­τερα, στα­μα­τώ­ντας να εξο­φλούν ιρανικά γραμ­μά­τια.

Κατά δια­βο­λική σύμ­πτωση, οι σαου­δα­ρα­βι­κές προ­τά­σεις δεν δια­φέ­ρουν σε πολλά από αντί­στοι­χες ισραη­λι­νές σκέψεις για τη μετα­πο­λε­μική Γάζα, όπως αυτές ενσω­μα­τώ­θη­καν στο αιγυ­πτιακό ειρη­νευ­τικό σχέδιο που δημο­σιο­ποι­ή­θηκε στις 24.12, προ­βλέ­πο­ντας τον σχη­μα­τι­σμό μιας μετα­βα­τι­κής κυβέρ­νη­σης Παλαι­στι­νίων τεχνο­κρα­τών, που θα προ­έ­κυ­πτε σε συνεν­νό­ηση μεταξύ Γάζας και Ραμάλας. Ομως, οι ηγεσίες της Χαμάς και της ισλα­μι­κής Τζιχάντ στη Γάζα απέρ­ρι­ψαν αυτές τις ιδέες.

* Ο κ. Γαβριήλ Χαρίτος διδά­σκει Ιστορία των Πολι­τι­κών Σχέσεων Ελλάδας – Ισραήλ – Κύπρου στο Πανε­πι­στή­μιο Μπεν-Γκουριόν και το Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο. Είναι ερευ­νη­τής του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Πηγή kathimerini.gr