Τουρισμός: Τι μένει στην ελληνική οικονομία πίσω από τα ρεκόρ αφίξεων και εισπράξεων

Πε­ρισ­σό­τε­ροι του­ρί­στες και με­γα­λύ­τε­ρες ει­σπρά­ξεις ση­μαί­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρη δου­λειά για ξε­νο­δο­χεία, εστια­τό­ρια, κα­τα­στή­μα­τα και με­τα­φο­ρές. Πόσα, όμως, από τα χρή­μα­τα που ξο­δεύ­ουν οι επι­σκέ­πτες στη­ρί­ζουν τε­λι­κά την ελ­λη­νι­κή πα­ρα­γω­γή και τα ει­σο­δή­μα­τα στη χώρα;

Αυτό το ερώ­τη­μα εξε­τά­ζει η με­λέ­τη του Κέ­ντρου Προ­γραμ­μα­τι­σμού και Οι­κο­νο­μι­κών Ερευ­νών (ΚΕΠΕ), «Η συ­νει­σφο­ρά του του­ρι­σμού στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία», που εκ­δό­θη­κε τον Οκτώ­βριο του 2026. Οι ερευ­νη­τές ανα­γνω­ρί­ζουν τη με­γά­λη ση­μα­σία του του­ρι­σμού, αλλά υπο­γραμ­μί­ζουν ότι η αύ­ξη­ση των αφί­ξε­ων και των εσό­δων δεν αρκεί για να γίνει η οι­κο­νο­μία πιο ισχυ­ρή σε βάθος χρό­νου.

Ένα από τα πιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ευ­ρή­μα­τα είναι ότι κάθε επι­πλέ­ον 1 δισ. ευρώ ει­σπρά­ξε­ων από επι­σκέ­πτες του εξω­τε­ρι­κού εκτι­μά­ται ότι αυ­ξά­νει την αξία των αγα­θών και υπη­ρε­σιών που πα­ρά­γο­νται στην οι­κο­νο­μία κατά πε­ρί­που 987 εκατ. ευρώ και την απα­σχό­λη­ση κατά πε­ρί­που 25.863 άτομα. Πα­ράλ­λη­λα, όμως, αυ­ξά­νει και τις ει­σα­γω­γές κατά 317 εκατ. ευρώ.

Πώς ένα μέρος του οφέ­λους κα­τα­λή­γει στο εξω­τε­ρι­κό

Για να φι­λο­ξε­νή­σουν πε­ρισ­σό­τε­ρους επι­σκέ­πτες, οι επι­χει­ρή­σεις χρειά­ζο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρα προ­ϊ­ό­ντα και υπη­ρε­σί­ες. Όταν ένα μέρος αυτών αγο­ρά­ζε­ται από το εξω­τε­ρι­κό, η αύ­ξη­ση του του­ρι­σμού στη­ρί­ζει και την πα­ρα­γω­γή άλλων χωρών.

Ένα κα­θη­με­ρι­νό πα­ρά­δειγ­μα είναι το γεύμα ενός του­ρί­στα. Τα χρή­μα­τα που πλη­ρώ­νει στη­ρί­ζουν το εστια­τό­ριο, τους ερ­γα­ζο­μέ­νους και τους προ­μη­θευ­τές του. Αν, όμως, τα τρό­φι­μα ή τα ποτά είναι ει­σα­γό­με­να, ένα μέρος της αξίας του γεύ­μα­τος έχει δη­μιουρ­γη­θεί εκτός Ελ­λά­δας. Αν προ­έρ­χο­νται από Έλ­λη­νες πα­ρα­γω­γούς, το όφε­λος φτά­νει και στον αγρό­τη, στη μο­νά­δα επε­ξερ­γα­σί­ας και στις επι­χει­ρή­σεις που τα με­τα­φέ­ρουν.

Γι’ αυτό οι συ­νο­λι­κές του­ρι­στι­κές ει­σπρά­ξεις δεν δεί­χνουν από μόνες τους πόσο κερ­δί­ζει η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία. Οι εκτι­μή­σεις της με­λέ­της πα­ρου­σιά­ζουν την ακό­λου­θη ει­κό­να:

Τα 317 εκατ. ευρώ δεν είναι ένας «λο­γα­ρια­σμός» που αφαι­ρού­με από το 1 δισ. για να βρού­με το κα­θα­ρό κέρ­δος της χώρας. Οι αριθ­μοί με­τρούν δια­φο­ρε­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα της αύ­ξη­σης των ει­σπρά­ξε­ων. Δεί­χνουν, όμως, γιατί έχει ση­μα­σία πού και από ποιους προ­μη­θεύ­ο­νται οι του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις

Η εξάρ­τη­ση από τις ει­σα­γω­γές έχει αυ­ξη­θεί

Μια δεύ­τε­ρη ανά­λυ­ση της με­λέ­της δεί­χνει ότι ο ελ­λη­νι­κός του­ρι­σμός στη­ρί­ζε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο από ό,τι πα­λαιό­τε­ρα σε προ­ϊ­ό­ντα και υπη­ρε­σί­ες που πα­ρά­γο­νται στο εξω­τε­ρι­κό.

Το με­ρί­διο της αξίας που δη­μιουρ­γεί­ται σε άλλες χώρες και πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στις ελ­λη­νι­κές εξα­γω­γές του­ρι­στι­κών υπη­ρε­σιών αυ­ξή­θη­κε από 10,1% το 1995 σε 16,5% το 2020. Με απλά λόγια, η του­ρι­στι­κή υπη­ρε­σία που προ­σφέ­ρε­ται στην Ελ­λά­δα πε­ρι­λαμ­βά­νει και δου­λειά ή προ­ϊ­ό­ντα που έχουν πα­ρα­χθεί αλλού, και αυτό το με­ρί­διο έχει με­γα­λώ­σει.

Η μέ­τρη­ση αυτή εξε­τά­ζει την προ­έ­λευ­ση της αξίας των του­ρι­στι­κών υπη­ρε­σιών. Είναι δια­φο­ρε­τι­κή από την προη­γού­με­νη εκτί­μη­ση για τις πρό­σθε­τες ει­σα­γω­γές που προ­κα­λεί μια αύ­ξη­ση των ει­σπρά­ξε­ων.

Αυτοι οι αριθ­μοί ανα­δει­κνύ­ουν την ανά­γκη να ενι­σχυ­θούν οι ντό­πιοι προ­μη­θευ­τές. Όσο πε­ρισ­σό­τε­ρες ανά­γκες του του­ρι­σμού κα­λύ­πτο­νται από την εγ­χώ­ρια πα­ρα­γω­γή, τόσο ευ­ρύ­τε­ρα μπο­ρούν να μοι­ρα­στούν τα οφέλη του μέσα στη χώρα.

Πε­ρισ­σό­τε­ροι επι­σκέ­πτες δεν ση­μαί­νουν ότι ο κα­θέ­νας ξο­δεύ­ει πε­ρισ­σό­τε­ρο

Η αύ­ξη­ση των συ­νο­λι­κών ει­σπρά­ξε­ων μπο­ρεί να κρύ­βει μια λι­γό­τε­ρο θε­τι­κή εξέ­λι­ξη: να έρ­χο­νται πε­ρισ­σό­τε­ροι του­ρί­στες, αλλά ο κα­θέ­νας να ξο­δεύ­ει λι­γό­τε­ρα ή να μένει λι­γό­τε­ρες ημέ­ρες.

Σύμ­φω­να με τη με­λέ­τη, η ημε­ρή­σια δα­πά­νη των επι­σκε­πτών από το εξω­τε­ρι­κό μειώ­θη­κε από 82,5 ευρώ το 2005 σε 72,3 ευρώ το 2022, δη­λα­δή κατά πε­ρί­που 12,4%, όταν αφαι­ρε­θεί η επί­δρα­ση της αλ­λα­γής των τιμών. Η σύ­γκρι­ση αυτή δεί­χνει την πραγ­μα­τι­κή με­τα­βο­λή της δα­πά­νης, χωρίς να επη­ρε­ά­ζε­ται από το ότι τα προ­ϊ­ό­ντα και οι υπη­ρε­σί­ες έχουν ακρι­βύ­νει.

Οι συγ­γρα­φείς κα­τα­γρά­φουν επί­σης μεί­ω­ση της μέσης δα­πά­νης ανά τα­ξί­δι, η οποία συν­δέ­ε­ται στενά με τη μι­κρό­τε­ρη διάρ­κεια πα­ρα­μο­νής. Ένας επι­σκέ­πτης που μένει λι­γό­τε­ρες ημέ­ρες μπο­ρεί να ξο­δέ­ψει συ­νο­λι­κά λι­γό­τε­ρα, ακόμη και αν η ημε­ρή­σια δα­πά­νη του δεν αλ­λά­ξει.

Έτσι, μια χρο­νιά με πε­ρισ­σό­τε­ρες αφί­ξεις και με­γα­λύ­τε­ρες συ­νο­λι­κές ει­σπρά­ξεις δεν ση­μαί­νει απα­ραί­τη­τα ότι η από­δο­ση ανά επι­σκέ­πτη έχει βελ­τιω­θεί. Για να αξιο­λο­γη­θεί η πο­ρεία του του­ρι­σμού, χρειά­ζε­ται να εξε­τά­ζο­νται και η διάρ­κεια των δια­κο­πών και τα χρή­μα­τα που δα­πα­νά ο κάθε τα­ξι­διώ­της.

Πε­ρισ­σό­τε­ρες δου­λειές, αλλά με ποιους όρους;

Η με­λέ­τη ανα­γνω­ρί­ζει τη ση­μα­ντι­κή συμ­βο­λή του του­ρι­σμού στη δη­μιουρ­γία ερ­γα­σί­ας. Η απα­σχό­λη­ση που συν­δέ­ε­ται με την κα­τα­νά­λω­ση των επι­σκε­πτών εκτι­μά­ται ότι αυ­ξή­θη­κε από πε­ρί­που 178.000 άτομα το 2011 σε 427.000 το 2019. Το με­ρί­διό της στη συ­νο­λι­κή απα­σχό­λη­ση ανέ­βη­κε από 5,5% σε 9,6%.

Στον υπο­λο­γι­σμό αυτό πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται η ερ­γα­σία που εξυ­πη­ρε­τεί τους του­ρί­στες και όχι κάθε θέση σε έναν σχε­τι­κό κλάδο. Για πα­ρά­δειγ­μα, ένα εστια­τό­ριο μπο­ρεί να εξυ­πη­ρε­τεί τόσο επι­σκέ­πτες όσο και κα­τοί­κους της πε­ριο­χής.

Η αύ­ξη­ση των θέ­σε­ων, όμως, δεν εξα­σφα­λί­ζει αυ­τό­μα­τα στα­θε­ρή ερ­γα­σία και κα­λύ­τε­ρες αμοι­βές. Στα στοι­χεία του 2022 για κα­τα­λύ­μα­τα και εστί­α­ση, η με­ρι­κή απα­σχό­λη­ση έφθα­νε το 16%, ένα­ντι 8% στο σύ­νο­λο της οι­κο­νο­μί­ας. Η προ­σω­ρι­νή ερ­γα­σία ή οι συμ­βά­σεις με συ­γκε­κρι­μέ­νη ημε­ρο­μη­νία λήξης αντι­στοι­χού­σαν στο 18,5%, ένα­ντι 7% συ­νο­λι­κά.

Πα­ράλ­λη­λα, ο μέσος εβδο­μα­διαί­ος χρό­νος ερ­γα­σί­ας ήταν 42 ώρες, ένα­ντι 38 ωρών στο σύ­νο­λο της οι­κο­νο­μί­ας. Οι ερευ­νη­τές επι­ση­μαί­νουν, επο­μέ­νως, ότι η επι­τυ­χία του του­ρι­σμού πρέ­πει να αξιο­λο­γεί­ται και από τις συν­θή­κες και τις αμοι­βές όσων ερ­γά­ζο­νται σε αυτόν.

Γιατί τα του­ρι­στι­κά ρεκόρ δεν αρ­κούν για την ανά­πτυ­ξη

Ο του­ρι­σμός μπο­ρεί να δώσει γρή­γο­ρη ώθηση στην οι­κο­νο­μία. Όταν αυ­ξά­νο­νται οι επι­σκέ­πτες και οι δα­πά­νες τους, με­γα­λώ­νει η δου­λειά για τις επι­χει­ρή­σεις και ενι­σχύ­ε­ται η ανά­γκη για προ­σω­πι­κό. Η με­λέ­τη βρί­σκει ότι, σε αυ­τούς τους το­μείς, η επί­δρα­σή του είναι ισχυ­ρό­τε­ρη από τον μέσο όρο της οι­κο­νο­μί­ας.

Για να αυ­ξά­νο­νται όμως στα­θε­ρά τα ει­σο­δή­μα­τα σε βάθος χρό­νου, χρειά­ζε­ται να βελ­τιώ­νε­ται και η πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τα: η αξία που πα­ρά­γε­ται για κάθε ερ­γα­ζό­με­νο. Αυτό μπο­ρεί να γίνει, για πα­ρά­δειγ­μα, με κα­λύ­τε­ρη ορ­γά­νω­ση, εξο­πλι­σμό και δε­ξιό­τη­τες. Στην ανά­λυ­ση της έρευ­νας, ο σχε­τι­κός δεί­κτης για τον του­ρι­σμό βρί­σκε­ται κάτω από τον μέσο όρο της οι­κο­νο­μί­ας.

Γι’ αυτό οι ερευ­νη­τές θε­ω­ρούν ότι ο του­ρι­σμός δεν μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει το βα­σι­κό στή­ριγ­μα της μα­κρο­πρό­θε­σμης ανά­πτυ­ξης. Η αύ­ξη­ση της κί­νη­σης χρειά­ζε­ται να συ­νο­δεύ­ε­ται από ενί­σχυ­ση της πα­ρα­γω­γής και από κα­λύ­τε­ρες συ­νερ­γα­σί­ες με άλλες ελ­λη­νι­κές επι­χει­ρή­σεις.

Από το ξε­νο­δο­χείο στον Έλ­λη­να πα­ρα­γω­γό

Η βα­σι­κή λύση που προ­τεί­νει η με­λέ­τη είναι να συν­δε­θεί πιο στενά ο του­ρι­σμός με την ελ­λη­νι­κή πα­ρα­γω­γή, ιδιαί­τε­ρα με τα τρό­φι­μα και τα ποτά.

Ένα ξε­νο­δο­χείο που αγο­ρά­ζει προ­ϊ­ό­ντα από Έλ­λη­νες πα­ρα­γω­γούς μπο­ρεί να στη­ρί­ξει πε­ρισ­σό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις και ερ­γα­ζο­μέ­νους στη χώρα. Για να λει­τουρ­γή­σει όμως αυτή η συ­νερ­γα­σία σε με­γά­λη κλί­μα­κα, χρειά­ζο­νται επαρ­κείς πο­σό­τη­τες, στα­θε­ρή ποιό­τη­τα και αξιό­πι­στες πα­ρα­δό­σεις.

Γι’ αυτό οι ερευ­νη­τές προ­τεί­νουν ορ­γα­νω­μέ­να κέ­ντρα συ­γκέ­ντρω­σης και δια­νο­μής αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων στις πε­ρι­φέ­ρειες, κα­λύ­τε­ρες απο­θή­κες και με­τα­φο­ρές, καθώς και ενί­σχυ­ση της πι­στο­ποί­η­σης και προ­βο­λής ελ­λη­νι­κών προ­ϊ­ό­ντων. Στην ίδια κα­τεύ­θυν­ση εντάσ­σο­νται το Ελ­λη­νι­κό Πρω­ι­νό, το Ει­δι­κό Σήμα Ποιό­τη­τας Ελ­λη­νι­κής Κου­ζί­νας και τα προ­ϊ­ό­ντα με προ­στα­τευό­με­νη ονο­μα­σία προ­έ­λευ­σης ή γε­ω­γρα­φι­κή έν­δει­ξη, όπως τα ΠΟΠ και ΠΓΕ.

Η με­λέ­τη ζητεί επί­σης να εξε­τα­στεί πό­σους του­ρί­στες μπο­ρεί να αντέ­ξει κάθε προ­ο­ρι­σμός, χωρίς υπερ­βο­λι­κή πίεση στις υπο­δο­μές, στους φυ­σι­κούς πό­ρους και στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα (κυ­ρί­ως στα ενοί­κια) των κα­τοί­κων.

Το ζη­τού­με­νο είναι οι πε­ρισ­σό­τε­ρες αφί­ξεις να με­τα­φρά­ζο­νται σε με­γα­λύ­τε­ρο όφε­λος για την ελ­λη­νι­κή πα­ρα­γω­γή, κα­λύ­τε­ρες δου­λειές και ισχυ­ρό­τε­ρες το­πι­κές οι­κο­νο­μί­ες. Αυτή είναι η ου­σια­στι­κή δο­κι­μα­σία πίσω από κάθε νέο του­ρι­στι­κό ρεκόρ.

Πηγή: imerisia.gr