Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού: Οι συχνότερες παραβιάσεις και τι πρέπει να αλλάξει

Η Σύμβαση για τα Δικαιώ­ματα του Παιδιού ανα­γνω­ρί­ζει ότι η παιδική ηλικία είναι μια ευάλωτη στιγμή και ότι τα παιδιά χρειά­ζο­νται ειδική φρο­ντίδα και προ­στα­σία. Υιο­θε­τή­θηκε από τη Γενική Συνέ­λευση του ΟΗΕ το 1989 με σκοπό να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντι­με­τω­πί­ζο­νται τα παιδιά, μετα­τρέ­πο­ντάς τους από παθη­τι­κούς απο­δέ­κτες φιλαν­θρω­πίας σε ανθρώ­πινα όντα με ξεχω­ρι­στά δικαιώ­ματα.

Είναι το πρώτο παγκό­σμιο σύνολο νομικά δεσμευ­τι­κών δικαιω­μά­των που ισχύουν για όλα τα παιδιά. Αν και έχει επι­κυ­ρω­θεί από κάθε χώρα της γης, με εξαί­ρεση τις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες, και είναι η πιο ευρέως επι­κυ­ρω­μένη συμ­φω­νία για τα ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα στην παγκό­σμια ιστορία, κατά­φω­ρες παρα­βιά­σεις των δικαιω­μά­των των παιδιών γίνο­νται παγκο­σμίως και καθη­με­ρινά.

«Παρα­βιά­σεις εντο­πί­ζο­νται παντού και αφορούν όλα τα δικαιώ­ματα των παιδιών. Δυστυ­χώς, δυσμε­νείς παρά­γο­ντες που παρα­μέ­νουν αναλ­λοί­ω­τοι, ή που επα­νέρ­χο­νται σε χώρες που φαι­νο­με­νικά τις είχαν ξεπε­ρά­σει, θέτουν σε διαρκή κίνδυνο τα παιδιά και τα δικαιώ­ματά τους. Για παρά­δειγμα η φτώχεια (1 στα 6 παιδιά στον πλανήτη ζει σε συν­θή­κες από­λυ­της φτώ­χειας) απο­τε­λεί κομβικό σημείο παρα­βιά­σεων των δικαιω­μά­των των παιδιών. Εξαι­τίας της πάρα πολλά παιδιά, όχι μόνο δεν έχουν ένα αξιο­πρε­πές επίπεδο ζωής (όπως ορίζει το άρθρο 27 της Σύμ­βα­σης για τα Δικαιώ­ματα του Παιδιού), άλλα εγκα­τα­λεί­πουν το σχολείο, ανα­γκά­ζο­νται να δου­λέ­ψουν, εκτί­θε­νται σε πάσης φύσης εκμε­τάλ­λευση», τονίζει μιλώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Πάνος Χρι­στο­δού­λου, γενικός διευ­θυ­ντής του Δικτύου για τα Δικαιώ­ματα του Παιδιού, με αφορμή την Παγκό­σμια Ημέρα για τα Δικαιώ­ματα του Παιδιού που τιμάται στις 20 Νοεμ­βρίου.

Όπως λέει ο κ. Χρι­στου­δού­λου «το βασι­κό­τερο είναι να δημιουρ­γη­θεί μια κουλ­τούρα σεβα­σμού των δικαιω­μά­των. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο με την εκπαί­δευση όλων στα δικαιώ­ματα των παιδιών. Είναι πολύ σημα­ντικό να τα γνω­ρί­σουν σε βάθος όλοι, ενή­λι­κες και ανή­λι­κοι, όχι μόνο ως άρθρα ενός νόμου υπερ­νο­μο­θε­τι­κής ισχύος αλλά ως στάση ζωής. Μέσα από τη διαρκή εκπαί­δευση όλων μπορεί να γίνει κατα­νοητή η σημασία των δικαιω­μά­των και πόσο σημα­ντικά είναι για τη ζωή και ευη­με­ρία κάθε παιδιού. Αν κατα­νο­ή­σουμε τα δικαιώ­ματα των παιδιών υπάρχει ελπίδα να δοθεί περισ­σό­τερη έμφαση στην πρόληψη της προ­στα­σίας των παιδιών παρά στην κατα­στολή των παρα­βιά­σεων, υπάρχει ελπίδα να δημιουρ­γη­θεί μια ολο­κλη­ρω­μένη πολι­τική ατζέντα για το παιδί και να εκπο­νη­θεί (επι­τέ­λους) ένα πλήρες και εφαρ­μό­σιμο σχέδιο δράσης (με συγκε­κρι­μένα χρο­νο­δια­γράμ­ματα, κοστο­λο­γή­σεις και οριο­θε­τη­μέ­νους στόχους που έχουν βασι­στεί σε ακριβή στα­τι­στικά στοι­χεία). Αν κατα­νο­ή­σουμε τα δικαιώ­ματα του παιδιού υπάρχει ελπίδα να δημιουρ­γη­θούν πολι­τι­κές δια­σφά­λι­σης των παιδιών που θα τηρού­νται σε κάθε φορέα που έχει έστω και ελά­χι­στη επαφή με παιδιά. Αν κατα­νο­ή­σουμε τα δικαιώ­ματα του παιδιού υπάρχει ελπίδα να απο­κτή­σουμε στην πράξη φιλικές πόλεις για το παιδί αλλά και φιλική δικαιο­σύνη, φιλική εκπαί­δευση, φιλικά ΜΜΕ, φιλική οικο­γέ­νεια κοκ».

Στην Ελλάδα, η Σύμβαση για τα Δικαιώ­ματα του Παιδιού έχει κυρωθεί εδώ και τριάντα χρόνια αλλά είναι ακόμα πολλά αυτά που πρέπει να γίνουν για την επί­τευξη του στόχου.

«Πρέπει να αλλάξει η νοο­τρο­πία που θέλει τα παιδιά άβουλα πλά­σματα, χωρίς δικαί­ωμα γνώμης, πλήρως εξαρ­τώ­μενα και έρμαια της βού­λη­σης ενη­λί­κων. Κι όμως, τα παιδιά έχουν το δικαί­ωμα να συμ­με­τέ­χουν -και να ακούγονται- σε όλες τις απο­φά­σεις που τα αφορούν ή τα επη­ρε­ά­ζουν. Μαζί πρέπει να αλλά­ξουν και οι νοο­τρο­πίες που δεν απο­δέ­χο­νται την ισότητα των φύλων, τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα, που ανα­γνω­ρί­ζουν ως φορείς δικαιω­μά­των μόνο “τα δικά μας παιδιά” και όχι των άλλων», κατα­λή­γει ο κ. Χρι­στο­δού­λου.

Παιδί και Ατζέντα 2030

Οι 17 Παγκό­σμιοι Στόχοι Βιώ­σι­μης Ανά­πτυ­ξης (SDGs) υιο­θε­τή­θη­καν από ηγέτες το 2015 στο­χεύ­ουν στη δια­σφά­λιση της ισό­τη­τας, εξα­σφα­λί­ζο­ντας ότι όλοι έχουν ίδιες ευκαι­ρίες στην ζωή, σε κάθε χώρα έως το 2030.

Σύμφωνα με την Unicef, η επί­τευξη και των 17 SDGs έχουν να κάνουν με τη βελ­τί­ωση της ζωής για όλους, παιδιά και ενή­λι­κες. Ωστόσο, ορι­σμέ­νοι από τους στόχους αυτούς έχουν ιδιαί­τερη σημασία για την ευη­με­ρία των παιδιών, όπως είναι αυτός για την μηδε­νική φτώχεια, που προ­βλέ­πει μείωση κατά το ήμισυ της ανα­λο­γίας ανδρών, γυναι­κών και παιδιών όλων των ηλι­κια­κών ομάδων, που ζουν σε συν­θή­κες φτώ­χειας.

Ανά­λο­γος είναι και ο στόχος για την μηδε­νική πείνα που περι­λαμ­βά­νει τον τερ­μα­τι­σμό της πείνας και τη δια­σφά­λιση της πρό­σβα­σης όλων των ανθρώ­πων σε ασφαλή, θρε­πτική και επαρκή τροφή, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των βρεφών.

Ενδει­κτι­κός είναι ακόμα ο στόχος για ποιο­τική εκπαί­δευση που προ­βλέ­πει την δια­σφά­λιση της ελεύ­θε­ρης πρό­σβα­σης όλων των κορι­τσιών και αγοριών σε ισότιμη και ποιο­τική πρω­το­βάθ­μια και δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση που οδηγεί σε συναφή και απο­τε­λε­σμα­τικά μαθη­σιακά οφέλη και εκείνος για την εξά­λειψη όλων των επι­ζή­μιων πρα­κτι­κών, όπως ο παι­δι­κός και ανα­γκα­στι­κός γάμος και ο ακρω­τη­ρια­σμός των γυναι­κείων γεν­νη­τι­κών οργάνων.

Οι ηγέτες δεσμεύ­τη­καν ακόμα για την λήψη άμεσων και απο­τε­λε­σμα­τι­κών μέτρων για την εξά­λειψη της ανα­γκα­στι­κής εργα­σίας, τη μορφή σύγ­χρο­νης δου­λείας και της εμπο­ρίας ανθρώ­πων, τη δια­σφά­λιση της απα­γό­ρευ­σης και εξά­λει­ψης των χει­ρό­τε­ρων μορφών παι­δι­κής εργα­σίας, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της στρα­το­λό­γη­σης και της χρήσης παιδιών-στρατιωτών, καθώς και να δώσει τέλος σε όλες τις μορφές της παι­δι­κής εργα­σίας, μέχρι το 2025.

Ο σχο­λι­κός εκφο­βι­σμός

Πρό­κει­ται για μία από τις σοβα­ρό­τε­ρες μορφές παρα­βί­α­σης των δικαιω­μά­των των παιδιών.

Όπως λέει μιλώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η δρ Αντωνία Τορρένς, Γενική Διευ­θύ­ντρια του Κέντρου Κοι­νω­νι­κής Δράσης και Και­νο­το­μίας (ΚΜΟΠ) και δημιουρ­γός του Προ­γράμ­μα­τος Live Without Bullying, σύμφωνα με μια πανελ­λα­δική έρευνα του υπουρ­γείο Παι­δείας το 29% των μαθητών έχουν ασκήσει βία σε βάρος συμ­μα­θητή τους σε ήπια- μέτρια συχνό­τητα, το 10% των μαθητών έχουν υπάρξει θύματα ενδο­σχο­λι­κής βίας από τους συμ­μα­θη­τές τους είτε από μεγα­λύ­τερα παιδιά. Επίσης, ένα ποσοστό που υπερ­βαί­νει πλέον το 1/3 των μαθητών δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης έχουν πέσει θύμα σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού από τους συμ­μα­θη­τές τους. Η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται στην τέταρτη θέση παγκο­σμίως ανάμεσα σε 41 χώρες, στο ποσοστό των συνο­λι­κών μαθητών που έχουν υπάρξει μάρ­τυ­ρες σε γεγονός σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού σε βάρος συμ­μα­θητή/τριας τους.

«Σημειώ­νουμε ότι από το 2015 και μετά τα ποσοστά του σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού έχουν αυξηθεί, ιδιαί­τερα κατά την επι­στροφή των παιδιών στα σχολεία μετά την παν­δη­μία, χωρίς να έχει γίνει ακόμα μια πανελ­λα­δική έρευνα για να γνω­ρί­ζουμε τους ακρι­βείς αριθ­μούς», επι­ση­μαί­νει η κ. Τορρένς.

Με τη δράση του ΚΜΟΠ Live WithoutBullying που ξεκί­νησε το 2015 μέσω της δια­δι­κτυα­κής συμ­βου­λευ­τι­κής πλατ­φόρ­μας και αργό­τερα της εφαρ­μο­γής για κινητά τηλέ­φωνα -τύπου android-έχουν βοη­θη­θεί πάνω από 30.000 άτομα-παιδιά και ενή­λι­κες.

«Επίσης από το 2016 και μετά, ένας μεγάλος αριθμός εκπαι­δευ­τι­κών, γονέων και εφήβων έχουν παρα­κο­λου­θή­σει τις δια­δι­κτυα­κές ξεχω­ρι­στές εκπαι­δεύ­σεις που έχουν δημιουρ­γη­θεί γι’ αυτούς και που μπορούν να τις βρουν στην πλατ­φόρμα του LWB και να τις παρα­κο­λου­θή­σουν κάνο­ντας μία πολύ απλή εγγραφή. Το γεγονός ότι όλες οι εκπαι­δεύ­σεις μας είναι πιστο­ποι­η­μέ­νες από το υπουρ­γείο Παι­δείας και το Ινστι­τούτο Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής, έχει βοη­θή­σει πολύ στη διάδοση του προ­γράμ­μα­τος», λέει η κ. Τορρένς και μιλά επίσης και για το τι μπορεί να προ­σφέ­ρει το πρό­γραμμα αυτό στους εκπαι­δευ­τι­κούς που καλού­νται να αντι­με­τω­πί­σουν τα περι­στα­τικά: «Στις δια­δι­κτυα­κές εκπαι­δεύ­σεις που έχουν δημιουρ­γη­θεί και είναι εύκολα προ­σβά­σι­μες και δωρεάν για όλους, εξη­γού­νται όλα τα δια­θέ­σιμα εργα­λεία και τεχνι­κές που οι εκπαι­δευ­τι­κοί μπορούν να χρη­σι­μο­ποιούν στο καθη­με­ρινό έργο τους, τόσο σε επίπεδο αντι­με­τώ­πι­σης, αλλά και ιδιαί­τερα της πρό­λη­ψης της βίας και του εκφο­βι­σμού, που είναι βασικά και η ουσία της παρέμ­βα­σης».

Παράλ­ληλα ξεκινά και μια νέα δια­δι­κτυακή εκπαί­δευση που απευ­θύ­νε­ται και σε εκπαι­δευ­τι­κούς και σε οικο­γέ­νειες για την πρόληψη και αντι­με­τώ­πιση του σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού υπό την αιγίδα της COFACE. «Το και­νο­τόμο στοι­χείο αυτής της νέας δια­δι­κτυα­κής εκπαί­δευ­σης, είναι ότι μέσω των δια­δρα­στι­κών εκπαι­δευ­τι­κών εργα­λείων που χρη­σι­μο­ποιεί, δίνει την δυνα­τό­τητα στους εκπαι­δευ­τι­κούς όλων των βαθ­μί­δων να αντι­λη­φθούν και να αφο­μοιώ­σουν βήμα προς βήμα τόσο τις τεχνι­κές πρό­λη­ψης αλλά και της αντι­με­τώ­πι­σης του εκφο­βι­σμού. Είναι ένα εκπαι­δευ­τικό και­νο­τόμο εργα­λείο ουσια­στι­κής σημα­σίας που ο κάθε εκπαι­δευ­τι­κός πρέπει να μάθει να χρη­σι­μο­ποιεί στην καθη­με­ρι­νό­τητά του», κατα­λή­γει η κ. Τορρένς.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ