K. Φίλης: «Ο,τι συνέβη στο Αφγανιστάν, προφανώς και δεν περιποιεί τιμή στη Δύση και στις ΗΠΑ»

Κύριε Φίλη, να σας ζητήσω ένα πρώτο σχόλιο για τις εξε­λί­ξεις στο Αφγα­νι­στάν. Γράψατε πρό­σφατα ότι η Ουά­σιγ­κτον βρι­σκό­ταν σε συνο­μι­λίες με τους Ταλι­μπάν εδώ και καιρό και μάλιστα τον Φεβρουά­ριο του 2020 είχε προβεί μαζί τους στη συμ­φω­νία της Ντόχα, προ­φα­νώς αντι­λαμ­βα­νό­μενη ότι το μοντέλο της φιλο­δυ­τι­κής κυβέρ­νη­σης του Αφγα­νι­στάν δεν «περ­πα­τούσε». Τι συνέβη τελικά κι έχασε το παι­χνίδι η Αμερική;

Δεν είμαι σίγου­ρος ότι η ανά­γνωση που κάνουν οι Αμε­ρι­κα­νοί στην υπόθεση, είναι ανάλογη αυτής που γίνεται από πολλούς, εκτός ΗΠΑ. Οι Αμε­ρι­κα­νοί προ­ε­τοί­μα­ζαν την απο­χώ­ρησή τους από το Αφγα­νι­στάν εδώ και καιρό. Για μια σειρά από λόγους, αυτή δεν είχε κατα­στεί δυνατή και θεωρώ ότι για τους Αμε­ρι­κα­νούς, μπορεί να υπάρχει ένα πλήγμα στο κύρος τους (αυτό είναι αδιαμ­φι­σβή­τητο) και στην αξιο­πι­στία τους, αλλά από εκεί και πέρα, βγαί­νουν από μία κατά­σταση στην οποία είχαν ‘αυτοπαγιδευτεί’ τα τελευ­ταία είκοσι χρόνια που κιν­δύ­νευε να γίνει μια ατέρ­μονη δια­δι­κα­σία, που δεν θα οδη­γούσε κάπου. Ήταν δηλαδή μια χαμένη υπόθεση. Με αυτό τον τρόπο, οι Αμε­ρι­κα­νοί, ναι μεν αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι αυτό θα είναι κάτι βρα­χυ­πρό­θε­σμο, ενώ μακρο­πρό­θε­σμα, θα τους ωφε­λή­σει –του­λά­χι­στον αυτή δείχνει να είναι η δική τους θεώρηση και πώς το αντι­λαμ­βά­νο­νται. Θεωρούν ότι πρέπει να εστιά­σουν αλλού την προσοχή τους, όπως είναι η περιοχή του Ειρη­νι­κού και η ανά­σχεση της Κίνας. Το να δια­τη­ρούν στρα­τεύ­ματα και να δίνουν δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια όλα αυτά τα τελευ­ταία χρόνια, στο Αφγα­νι­στάν, όπου δεν δια­κυ­βεύ­ε­ται κάποιο άμεσο αμε­ρι­κα­νικό συμ­φέ­ρον, θεωρούν ότι ήταν μια κατά­σταση που έπρεπε να αλλάξει. Το ό,τι δεν δια­κυ­βεύ­ε­ται κάποιο άμεσο αμε­ρι­κα­νικό συμ­φέ­ρον εννοώ το εξής: οι Αμε­ρι­κα­νοί πήγαν στο Αφγα­νι­στάν (υπο­τί­θε­ται) με σκοπό να αντι­με­τω­πί­σουν τον κίνδυνο της τρο­μο­κρα­τίας και να εξου­δε­τε­ρώ­σουν την Αλ Κάιντα. Από την στιγμή που αντι­με­τω­πί­στη­καν οι θύλακες της Αλ Κάιντα –αν και δεν εξου­δε­τε­ρώ­θη­καν, απλώς άλλαξαν ονο­μα­σία και μετα­κι­νή­θη­καν προς τη Μέση Ανατολή- οι Αμε­ρι­κα­νοί δεν είχαν πρα­κτικά, λόγο να παρα­μέ­νουν εκεί.

Πώς είδατε την τοπο­θέ­τηση του Αμε­ρι­κα­νού Προ­έ­δρου Τζο Μπάι­ντεν από την πρώτη στιγμή;

Κοι­τάξτε, ο Μπάι­ντεν για την προ­σω­πι­κό­τητά του, ήταν αρκετά κυνικός. Βέβαια, όταν είσαι ισχυρός, μπορείς να είσαι και κυνικός. Αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν μας έχει συνη­θί­σει σε τέτοιο κυνισμό. Ο ίδιος αυτό το οποίο λέει είναι ότι δεν θα ήθελε να αφήσει σε έναν τέταρτο Πρόεδρο την απόφαση από­συρ­σης των αμε­ρι­κα­νι­κών στρα­τευ­μά­των από το Αφγα­νι­στάν –καθώς αυτή, είχε ληφθεί εδώ και καιρό. Ήταν ζήτημα χρόνου το να προ­χω­ρή­σει. Για μένα, ο Μπάι­ντεν ελέγ­χε­ται για τον τρόπο που έγινε η από­σπαση. Θα μπο­ρούσε να γίνει και δια­φο­ρε­τικά. Επι­πλέον, παρά το γεγονός πως βρί­σκο­νται σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με τους Ταλι­μπάν, η από­συρση των Αμε­ρι­κα­νών αφήνει πίσω της, χάος.

Αυτό που μου έκανε πάντως εντύ­πωση, είναι η παρα­δοχή του Μπάι­ντεν ότι δεν περί­μενε κάτι δια­φο­ρε­τικό από την στιγμή που οι Αμε­ρι­κα­νοί θα έφευγαν από εκεί. (Το είπε στη συνέ­ντευξή του στον Τζωρτζ Στε­φα­νό­πουλο). Επίσης, ό,τι συνέβη απο­τε­λεί και μια πολύ μεγάλη απο­τυ­χία των Μυστι­κών Υπη­ρε­σιών. Διότι πριν από λίγες εβδο­μά­δες, οι Μυστι­κές Υπη­ρε­σίες έλεγαν ότι η Καμπούλ δεν θα πέσει άμεσα και αν επρό­κειτο να πέσει θα ήταν σε ένα διά­στημα τριών έως έξι μηνών. Και αυτό είδαμε ότι συνέβη εντός…. ολίγων ημερών και μάλιστα χωρίς να πέσει σφαίρα.

Συνο­λικά, ό,τι συνέβη στο Αφγα­νι­στάν, προ­φα­νώς και δεν περι­ποιεί τιμή στη Δύση και στις ΗΠΑ. Προ­φα­νώς, δείχνει μια απο­τυ­χία, απο­δει­κνύει ότι ο κόσμος μας αλλάζει ενώ οι Αμε­ρι­κα­νοί δεν θέλουν πια να έχουν τον ρόλο του παγκό­σμιου χωρο­φύ­λακα και να γίνουν πιο επι­λε­κτι­κοί στις παρεμ­βά­σεις τους.

Πάντως αυτό που έγινε, ήταν απότομο και προ­σπα­θούμε να δούμε πλέον ποιοι κερ­δί­ζουν το παι­χνίδι σε αυτή την περιοχή. Όπως είπατε, αλλά­ζουν τα πράγ­ματα, μπαί­νουμε σε μια νέα εποχή, ανα­δει­κνύ­ο­νται νέες δυνά­μεις. Ποιοι είναι τελικά αυτοί οι οποίοι κερ­δί­ζουν;

Πριν σας απα­ντήσω, επι­τρέψτε μου να πω ότι οι Αμε­ρι­κα­νοί εξα­κο­λου­θούν να κρατούν -σε σημα­ντικό βαθμό- τα απο­θέ­ματα της Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας στο Αφγα­νι­στάν και μέσω του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου και της Παγκό­σμιας Τρά­πε­ζας. Συνεπώς, εάν θέλουν να κάνουν δύσκολη την ζωή των Ταλι­μπάν, μπορούν να το κάνουν. Και δεν θα είναι εύκολο για τους Ταλι­μπάν με τις παρά­νο­μες δρα­στη­ριό­τη­τες να συνε­χί­σουν -ακόμη κι αν υπο­θέ­σουμε ότι θα πάνε σε μια λογική εκμε­τάλ­λευ­σης των γαιών που έχει το Αφγα­νι­στάν, δεν θα τους είναι εύκολο. Αυτό δεν γίνεται από τη μία στιγμή στην άλλη. Η οικο­νο­μία δεν μπορεί να στη­ρι­χθεί εύκολα –ακόμη και με τις δικές τους πρα­κτι­κές, διά του φόβου και διά της επι­βο­λής.

Τώρα, ποιοι είναι οι κερ­δι­σμέ­νοι: σε πρώτη φάση, προ­φα­νώς είναι το Πακι­στάν που βγαίνει πάρα πολύ ενι­σχυ­μένο από αυτή την υπόθεση, αφού στήριζε τους Ταλι­μπάν.

Η Κίνα επι­χαί­ρει μεν, για το γεγονός πως οι Αμε­ρι­κα­νοί εκτέ­θη­καν με αυτό τον τρόπο, αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι ήθελε τους Ταλι­μπάν εκεί, αφού υπάρ­χουν τζι­χα­ντι­στι­κές ομάδες οι οποίες δρουν στα βόρεια της Κίνας (κυρίως στην περιοχή της Σινγκ Γιανγκ και όχι μόνον) οι οποίες θα μπο­ρού­σαν να έχουν κάποιο κοινό σημείο επαφής. Απλά, η Κίνα έχει προ­σπα­θή­σει να βρει σημεία επαφής μαζί τους.

Από την άλλη, η Ρωσία, έχει ζητή­ματα ασφά­λειας. Την απα­σχο­λεί η τζι­χα­ντι­στική τρο­μο­κρα­τία, να μην βγει από τα όρια του Αφγα­νι­στάν –αλλά προ­φα­νώς, σε πρώτη ανά­γνωση μπορεί να θεω­ρη­θεί ότι ωφε­λεί­ται από το γεγονός πως οι Αμε­ρι­κα­νοί χάνουν. Ωστόσο, δεν έχουν κάποιο άμεσο κέρδος αυτή τη στιγμή.

Και η Τουρκία είναι στις χώρες που ωφε­λού­νται, λόγω του ό,τι έχει μια ισλα­μική ταυ­τό­τητα (στην εξω­τε­ρική της πολι­τική) θα λέγαμε ότι θα μπο­ρούσε να συνεν­νοη­θεί καλύ­τερα με τους Ταλι­μπάν από ό,τι εάν στην ηγεσία της χώρας αυτής βρι­σκό­ταν κάποιος κοσμι­κός και όχι ο Ερντο­γάν.

Αυτό που έχει αξία τώρα είναι το πώς θα γίνει η ανα­διά­ταξη του χάρτη: εάν οι Κινέζοι με τους Ρώσους και τους Τούρ­κους μπορούν να συνεν­νοη­θούν και να αφήσουν εκτός τη Δύση.

Είναι βεβαίως και το ανθρω­πι­στικό ζήτημα. Τι πρέπει να κάνουμε εμείς και τι μας ανη­συ­χεί; Προς τα πού θα διο­χε­τευ­τούν αυτοί οι άνθρω­ποι που φεύγουν από το Αφγα­νι­στάν;

Είναι το κύριο ζήτημα αλλά είναι πρόωρο ακόμη να πούμε ότι θα έχουμε μεγάλες μετα­να­στευ­τι­κές ροές Αφγανών προς τη Δύση. Είναι ένα σενάριο που συγκε­ντρώ­νει σοβαρές πιθα­νό­τη­τες, δεδο­μέ­νης της βιαιό­τη­τας του συστή­μα­τος των Ταλι­μπάν. Ωστόσο, υπάρ­χουν ‘μαξιλάρια’ ασφα­λείας για την Ευρώπη που είναι οι γει­το­νι­κές χώρες. Εάν όμως οι Αφγανοί τελικά κατα­φέ­ρουν και φτάσουν στην Τουρκία όπου υπάρ­χουν σχεδόν μισό εκα­τομ­μύ­ριο Αφγανών, τα πράγ­ματα θα γίνουν δύσκολα για την Ευρώπη διότι η Τουρκία δεν θα τους κρα­τή­σει. Από εκεί και πέρα, επειδή υπάρ­χουν Αφγανοί που έχουν συνερ­γα­στεί με τους Ευρω­παί­ους, υπάρ­χουν άλλες ευά­λω­τες ομάδες, γυναί­κες κ.λπ. η Ευρώπη θα πρέπει να έχει ένα πλάνο συντε­ταγ­μέ­νης υπο­δο­μής Αφγανών ώστε η όποια υποδοχή γίνει, να είναι συντε­ταγ­μένη και να επι­με­ρι­στούν τα βάρη.

Το γεγονός πως οι Ταλι­μπάν ανα­λαμ­βά­νουν τα ηνία στο Αφγα­νι­στάν, είναι κάτι το οποίο πρέπει να ανη­συ­χεί τη Δύση –προς το παρόν, γιατί δεν ξέρουμε εάν υπάρξει και διάχυση…

Δεν μπορεί να μην μας απα­σχο­λεί, γιατί είναι μια εξέλιξη πάρα πολύ αρνη­τική. Το να επα­να­κάμ­πτει ένα τέτοιο σύστημα και μάλιστα με τέτοιο τρόπο. Από εκεί και πέρα, πρέπει να δούμε τι θα σημάνει αυτό για τον υπό­λοιπο κόσμο και αν αυτή η δυνα­μική θα συνε­χι­στεί ή αν θα περιο­ρι­στεί στα στενά όρια του Αφγα­νι­στάν. Και βέβαια, το τι θα σημάνει για οπαδούς ανά­λο­γων αντι­λή­ψεων με τους Ταλι­μπάν. Είναι πολύ δύσκολο κανείς να προ­βλέ­ψει τι θα μπο­ρούσε να γίνει…