Έρευνα: Ένα στα δέκα νοικοκυριά χωρίς πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας

Ανι­σό­τη­τες στην Υγεία

Σύμφωνα με την Έκθεση, αν και το προσ­δό­κιμο ζωής είναι λίγο υψη­λό­τερο (81,4 έτη) από τον μέσο όρο της ΕΕ (80,9), παρα­τη­ρού­νται μεγάλες ανι­σό­τη­τες στην υγεία ανάλογα με το φύλο και την κοι­νω­νική θέση. Επι­πλέον, η αύξηση που παρα­τη­ρεί­ται τα τελευ­ταία χρόνια είναι πολύ μικρό­τερη από την αντί­στοιχη αύξηση σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι οι άνδρες με χαμη­λό­τερο μορ­φω­τικό επίπεδο ανα­μέ­νε­ται να ζήσουν έξι χρόνια λιγό­τερο σε σχέση με άτομα με τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση (η αντί­στοιχη διαφορά για τις γυναί­κες είναι δυόμιση περίπου χρόνια). Αυτό σχε­τί­ζε­ται άμεσα με το γεγονός ότι συγκε­κρι­μέ­νοι παρά­γο­ντες κιν­δύ­νου (π.χ. κάπνι­σμα, παχυ­σαρ­κία) είναι σημα­ντικά συχνό­τε­ροι στα άτομα χαμη­λό­τε­ρου μορ­φω­τι­κού επι­πέ­δου και εισο­δή­μα­τος.

Σημα­ντικό πρό­βλημα απο­τε­λεί και η μειω­μένη προ­σβα­σι­μό­τητα στην περί­θαλψη, καθώς ένα στα δέκα νοι­κο­κυ­ριά δεν έχει τη δυνα­τό­τητα πρό­σβα­σης σε υπη­ρε­σίες υγείας. Η δυσχε­ρής οικο­νο­μική κατά­σταση των νοι­κο­κυ­ριών επι­βα­ρύ­νε­ται επι­πλέον από τις ιδιω­τι­κές πλη­ρω­μές. Το ποσοστό των άμεσων ιδιω­τι­κών πλη­ρω­μών (35% των δαπανών υγείας) είναι διπλά­σιο από τον μέσο όρο της ΕΕ. Το σημα­ντι­κό­τερο μερίδιο αφορά σε πλη­ρω­μές για φάρμακα και για ενδο­νο­σο­κο­μεια­κές υπη­ρε­σίες (πρό­κει­ται για άτυπες πλη­ρω­μές, δεδο­μέ­νου ότι η περί­θαλψη στα δημόσια νοσο­κο­μεία είναι δωρεάν).

Παρά­γο­ντες κιν­δύ­νου

Σοβαρό πρό­βλημα δημό­σιας υγείας απο­τε­λούν τα υψηλά ποσοστά που σχε­τί­ζο­νται με το κάπνι­σμα, το υπερ­βο­λικό βάρος και την παχυ­σαρ­κία στους ενή­λι­κες και στα παιδιά. Ένας στους τέσ­σε­ρις ενή­λι­κους καπνί­ζουν σε καθη­με­ρινή βάση (δεύτερο υψη­λό­τερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της ΕΕ), ενώ ένας στους τέσ­σε­ρις 15χρονους ήταν υπέρ­βα­ρος ή παχύ­σαρ­κος την περίοδο 2013-2014. Τα υψηλά ποσοστά υπερ­βο­λι­κού βάρους/παχυ­σαρ­κίας, τόσο στα παιδιά όσο και στους ενή­λι­κους, οφεί­λο­νται σημα­ντικά στην κακή δια­τροφή και στη χαμηλή σωμα­τική δρα­στη­ριό­τητα. Ανη­συ­χία προ­κα­λούν επίσης οι αυξη­τι­κές τάσεις στην κατα­νά­λωση αλκοόλ από ανή­λι­κους.

Οι κύριες αιτίες θανάτου και το απο­τύ­πωμα της οικο­νο­μι­κής κρίσης στην Υγεία

Η θνη­σι­μό­τητα από διαβήτη, ορι­σμέ­νες μορφές καρ­κί­νου (παγκρέ­α­τος, παχέος εντέρου) και παθή­σεις του ανα­πνευ­στι­κού συστή­μα­τος έχει αυξηθεί, ενώ έχει μειωθεί σημα­ντικά η θνη­σι­μό­τητα από εγκε­φα­λικό επει­σό­διο και ισχαι­μική καρ­διο­πά­θεια.

Η Έκθεση εμφα­νί­ζει και τον αισθητό αντί­κτυπο της κρίσης στην υγεία του πλη­θυ­σμού, μέσα από τα υψηλά ποσοστά αυτο­κτο­νιών και τα επίπεδα σοβαρής κατά­θλι­ψης. Συγκε­κρι­μένα, τα ποσοστά αυτο­κτο­νιών έχουν αυξηθεί κατά 30% από το 2010, ενώ σε σειρά μελετών έχει δια­πι­στω­θεί αύξηση του επι­πο­λα­σμού των συμ­πτω­μά­των σοβαρής κατά­θλι­ψης στον γενικό πλη­θυ­σμό (από 3,3% το 2008 σε 12,3% το 2013). Τέλος, η βρεφική θνη­σι­μό­τητα, ο σημα­ντι­κό­τε­ρος ίσως δείκτης των συν­θη­κών δημό­σιας υγείας μιας χώρας, αυξή­θηκε από το 2006 μέχρι το 2014 με πιθανή στα­θε­ρο­ποί­ηση το 2015. Η αντί­στοιχη θνη­σι­μό­τητα για την Ευρώπη μειώ­νε­ται σταθερά.

Λιγό­τερα έτη υγιούς ζωής μετά τα 65

Οι χαμηλοί δείκτες γονι­μό­τη­τας και η αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής έχουν ως απο­τέ­λε­σμα τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω να αντι­προ­σω­πεύ­ουν το 22% του πλη­θυ­σμού, ποσοστό το οποίο προ­βλέ­πε­ται να φτάσει στο 34% έως το 2070. Δυστυ­χώς, αυτή η αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής δεν συνο­δεύ­ε­ται και με ποιο­τικά έτη ζωής, καθώς τα άτομα άνω των 65 ετών στην Ελλάδα έχουν δύο λιγό­τερα έτη υγιούς ζωής συγκρι­τικά με τον μέσο όρο της ΕΕ λόγω χρόνιων παθή­σεων, ανα­πη­ρίας κ.ά. Εξαι­ρε­τικά ανη­συ­χη­τικό είναι και το γεγονός ότι 27% των ηλι­κιω­μέ­νων ανα­φέ­ρουν συμ­πτώ­ματα κατά­θλι­ψης.

«Οι συμπε­ρι­φο­ρι­κοί παρά­γο­ντες απο­τε­λούν τη μεγα­λύ­τερη απειλή για τη δημόσια υγεία, ενώ μακρο­πρό­θε­σμα δυνα­μι­τί­ζουν και τα θεμέλια του συστή­μα­τος υγείας με την αύξηση των δαπανών για φάρμακα, ενδο­νο­σο­κο­μειακή περί­θαλψη και θερα­πευ­τική φρο­ντίδα. Απέ­να­ντι σε αυτή την πραγ­μα­τι­κό­τητα, η Ελλάδα βρί­σκε­ται στις τελευ­ταίες θέσεις στην Ευρώπη στις δαπάνες πόρων για την πρόληψη, δια­θέ­το­ντας μόνο το 1.3% των συνο­λι­κών δαπανών υγείας.  Η επέν­δυση σε υπη­ρε­σίες προ­α­γω­γής υγείας και πρό­λη­ψης, εστιά­ζο­ντας στις κοι­νω­νι­κές ομάδες που έχουν μεγα­λύ­τερη ανάγκη, και η ριζική μεταρ­ρύθ­μιση του συστή­μα­τος υγείας με έμφαση στην πρω­το­βάθ­μια φρο­ντίδα απο­τε­λούν μονό­δρομο στην προ­σπά­θεια να βελ­τιώ­σουμε την εικόνα της θνη­σι­μό­τη­τας και της νοση­ρό­τη­τας του πλη­θυ­σμού»,  ανα­φέ­ρει η κυρία Αθηνά Λινού, Καθη­γή­τρια της Ιατρι­κής Σχολής του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και Πρό­ε­δρος του Ινστι­τού­του Prolepsis.

Την εκδή­λωση χαι­ρέ­τι­σαν ο Πρύ­τα­νης του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών Μελέ­τιος – Αθα­νά­σιος Δημό­που­λος και ο Περι­φε­ρειάρ­χης Αττικής Γεώρ­γιος Πατού­λης. Στο πλαίσιο της ημε­ρί­δας, την οποία συντό­νισε η δημο­σιο­γρά­φος Χρι­στίνα Βίδου, εκπρό­σω­ποι της πολι­τι­κής ηγεσίας, της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας και της κοι­νω­νίας των πολιτών συζή­τη­σαν σε στρογ­γυλό τραπέζι αρκετά από τα παρα­πάνω ζητή­ματα που παρου­σιά­ζο­νται στην Έκθεση. Ο Αντι­πρό­ε­δρος του Εθνικού Οργα­νι­σμού Δημό­σιας Υγείας Γιώργος Πανα­γιω­τα­κό­που­λος τόνισε ιδιαί­τερα το θέμα της σημα­σίας του εμβο­λια­σμού ως μέσο πρό­λη­ψης και ανα­φέρ­θηκε στον σημα­ντικό ρόλο των δημο­σιο­γρά­φων και των μέσων ενη­μέ­ρω­σης κατά την κάλυψη σχε­τι­κών θεμάτων, ώστε να γίνεται με προσοχή και με αξιό­πι­στο τρόπο.

Ο Πρό­ε­δρος του Πανελ­λή­νιου Ιατρι­κού Συλ­λό­γου Αθα­νά­σιος Εξα­δά­κτυ­λος, σχο­λιά­ζο­ντας το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει κατ’ ανα­λο­γία τον υψη­λό­τερο αριθμό ιατρών στην ΕΕ και, παράλ­ληλα, ελά­χι­στους γενι­κούς ιατρούς συγκρι­τικά με τις άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, σημεί­ωσε ότι δεν υπάρχει εκτί­μηση αναγκών για τις ειδι­κό­τη­τες. Υπάρχει υπερ­πλη­θυ­σμός σε όλες τις ειδι­κό­τη­τες, εκτός από εκείνες του γενικού ιατρού και του φυσιά­τρου, ενώ οι θέσεις ειδί­κευ­σης των γενικών ιατρών είναι λίγες και η πολι­τεία δεν παρέχει κανένα ουσιώ­δες κίνητρο στους ιατρούς να ακο­λου­θή­σουν τη συγκε­κρι­μένη ειδι­κό­τητα.

Η Καθη­γή­τρια Νοση­λευ­τι­κής Πανα­γιώτα Σουρτζή σχο­λιά­ζο­ντας το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει κατ’ ανα­λο­γία τον χαμη­λό­τερο αριθμό νοση­λευ­τών στην ΕΕ, επι­σή­μανε ότι το πρό­βλημα είναι πολύ μεγα­λύ­τερο απ’ ό,τι παρου­σιά­ζε­ται, διότι τα αριθ­μη­τικά στοι­χεία για το νοση­λευ­τικό προ­σω­πικό περι­λαμ­βά­νουν και εργα­ζό­με­νους που δεν έχουν λάβει τη σχετική εκπαί­δευση (βοηθοί θαλάμου, τραυ­μα­τιο­φο­ρείς). Τόνισε επίσης, ότι ο αριθμός των διπλω­μα­τού­χων νοση­λευ­τών στην Ελλάδα πιθανώς να επαρκεί. Ωστόσο, αν δεν γίνει μεγάλος αριθμός μόνιμων προ­σλή­ψεων, το πρό­βλημα της ασφά­λειας των ασθενών, το οποίο επι­ση­μαί­νε­ται και στην Έκθεση, θα μεγα­λώ­νει με την πάροδο του χρόνου.

Η Διοι­κή­τρια του Γενικού Αντι­καρ­κι­νι­κού Ογκο­λο­γι­κού Νοσο­κο­μείου Αθηνών «Ο Άγιος Σάββας» Όλγα Μπα­λα­ούρα ανα­φέρ­θηκε στο μεγάλο πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζουν τα νοσο­κο­μεία με το ιατρικό προ­σω­πικό, καθώς δεν υπάρ­χουν θέσεις ειδι­κευο­μέ­νων ιατρών για να καλύ­ψουν τα κενά που δημιουρ­γού­νται από τις συντα­ξιο­δο­τή­σεις. Σημεί­ωσε ότι οι ανάγκες καλύ­πτο­νται με ετήσιες συμ­βά­σεις επι­κου­ρι­κών ιατρών, γεγονός το οποίο δημιουρ­γεί μεγάλα προ­βλή­ματα στη λει­τουρ­γία του νοσο­κο­μείου. Σε αυτό το πλαίσιο τόνισε την ανάγκη να υπάρχει στρα­τη­γι­κός σχε­δια­σμός που να περι­λαμ­βά­νει κίνητρα για την επι­στροφή και την παρα­μονή του ιατρι­κού προ­σω­πι­κού στη χώρα.

Ο Καθη­γη­τής Πάνος Τσα­κλό­γλου ανα­φέρ­θηκε στα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά των άτυπων δαπανών στην υγεία στην Ελλάδα (απευ­θείας πλη­ρω­μές σε ιατρούς) σε σύγκριση με τις χώρες της ΕΕ (ιδιω­τική ασφά­λιση), και στην ανι­σο­κα­τα­νομή των δαπανών υγείας που γίνο­νται υπέρ της νοσο­κο­μεια­κής φρο­ντί­δας και των φαρ­μά­κων, και εις βάρος της πρό­λη­ψης και της μακρο­χρό­νιας φρο­ντί­δας, θέμα το οποίο ανα­μέ­νε­ται να απο­τε­λέ­σει ένα από τα μεγα­λύ­τερα προ­βλή­ματα για το σύστημα υγείας στο μέλλον. Επίσης, με δεδο­μένο το υπέ­ρο­γκο δημόσιο χρέος της χώρας τόνισε την ανάγκη ορθο­λο­γι­κής χρήσης των δαπανών στην υγεία.

Η Εθνική Συντο­νί­στρια για την προ­στα­σία και τη φρο­ντίδα των ασυ­νό­δευ­των παιδιών Ειρήνη Αγα­πη­δάκη επι­σή­μανε ότι οι κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες στην υγεία είναι πολύ έντονες σε αυτή την ευπαθή κοι­νω­νικά ομάδα, καθώς τα παιδιά συνήθως προ­έρ­χο­νται από χώρες με χαμη­λό­τερο επίπεδο υγείας και είναι απα­ραί­τητο να δοθεί έμφαση στην κάλυψη βασικών αναγκών όπως π.χ. ο εμβο­λια­σμός. Τόνισε επίσης την ανάγκη να δια­μορ­φω­θούν πολι­τι­κές που θα αντι­στρέ­ψουν τους αντί­ξο­ους παρά­γο­ντες που επη­ρε­ά­ζουν την υγεία αυτών των παιδιών, δίνο­ντας έμφαση στον τομέα της εκπαί­δευ­σης, της κοι­νω­νι­κής ένταξης και υπο­στή­ρι­ξης.

Την ημερίδα για την παρου­σί­αση της Έκθεσης «Η κατά­σταση της υγείας στην ΕΕ. Ελλάδα: Προφίλ Υγείας 2019» διορ­γά­νωσε το Ινστι­τούτο Prolepsis σε συνερ­γα­σία με το ευρω­παϊκό δίκτυο EuroHealthNet.

Τα προφίλ υγείας ανά χώρα παρέ­χουν μια συνο­πτική επι­σκό­πηση της υγείας και των συστη­μά­των υγείας στην ΕΕ/Ευρω­παϊκό Οικο­νο­μικό Χώρο σε συνάρ­τηση με τις σχε­τι­κές πολι­τι­κές. Είναι απο­τέ­λε­σμα κοινής προ­σπά­θειας του ΟΟΣΑ και του Ευρω­παϊ­κού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου για τα Συστή­ματα και τις Πολι­τι­κές Υγείας, σε συνερ­γα­σία με την Ευρω­παϊκή Επι­τροπή.