Der Spiegel: Τα διδάγματα του 1919 για το 2019

Το 1919 ήταν μία τις μεγάλες, σημα­ντι­κές χρονιές της παγκό­σμιας ιστο­ρίας, ακόμα κι αν δεν συγκα­τα­λέ­γε­ται στις ιστο­ρι­κές χρο­νο­λο­γίες όπως το 1789 ή το 1945. Είχε μόλις τελειώ­σει ο Πρώτος Παγκό­σμιος Πόλεμος, η παγκό­σμια τάξη είχε καταρ­ρεύ­σει. Τέσ­σε­ρις μεγάλες αυτο­κρα­το­ρίες είχαν εξα­φα­νι­στεί: Η Γερ­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία, η Αυστρο-Ουγγαρία, η Τσαρική Ρωσία και η Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία.

Ο παλιός κόσμος ήταν σε ερείπια, αλλά παράλ­ληλα νέες, μεγάλες ελπίδες φύτρω­ναν: Οι μπολ­σε­βί­κοι στη Ρωσία είχαν δια­τυ­πώ­σει μια νέα μαγική λέξη: το δικαί­ωμα στην αυτο­διά­θεση. Οι λαοί πρέπει να απο­φα­σί­ζουν για τον εαυτό τους, σε ποιο κράτος επι­θυ­μούν να ζήσουν. Ο Αμε­ρι­κα­νός Πρό­ε­δρος Γού­ντροου Ουίλσον συμ­φω­νούσε με το σύνθημα και έγινε ο σούπερ σταρ της τότε πολι­τι­κής, όπως και ο Μπαράκ Ομπάμα στην αρχή της θητείας του. Νέα κράτη δημιουρ­γή­θη­καν και πολλά έγιναν δημο­κρα­τίες.

Το 1919, ο κόσμος είχε τη μεγάλη του ευκαι­ρία

Η χει­ρα­φέ­τηση ήταν επίσης ένα μεγάλο θέμα. Οι αποι­κίες της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρε­τα­νίας είχαν στείλει στρα­τιώ­τες στην Ευρώπη, είχαν πλη­ρώ­σει με υψηλά ποσά σε αίμα, ήθελαν να αντα­μει­φθούν με την ελευ­θε­ρία τους. Στην Αμερική, οι έγχρω­μοι πίεζαν για ισότητα. Καθώς οι άνδρες ήταν στον πόλεμο, οι γυναί­κες στην πατρίδα έπρεπε να ανα­λά­βουν άλλους ρόλους. Οι φεμι­νί­στριες πίεζαν επίσης για ίσα δικαιώ­ματα με νέα αυτο­πε­ποί­θηση. Όλες αυτές οι ελπίδες κατευ­θύ­νο­νταν στο Παρίσι. Στις 18 Ιανουα­ρίου 1919 ξεκί­νησε η μεγάλη ειρη­νευ­τική διά­σκεψη. Όταν ο Πρό­ε­δρος Ουίλσον έφτασε στη Γαλλική πρω­τεύ­ουσα, έγινε δεκτός με ενθου­σια­σμό στους δρόμους του Παρι­σιού. Ο Ουίλσον ήθελε να δημιουρ­γή­σει την Κοι­νω­νία των Εθνών, έναν νέο μηχα­νι­σμό για την αιώνια ειρήνη. Τα κινή­ματα απε­λευ­θέ­ρω­σης και χει­ρα­φέ­τη­σης έστει­λαν αντι­προ­σω­πείες. Ο κόσμος είχε τη μεγάλη του ευκαι­ρία στις αρχές του 1919.

Ο Σουηδός συγ­γρα­φέας Περ Ολαφ Ενκβιστ, έγραψε για τότε μια φράση, ιδιαί­τερα σημα­ντική: «Αν όλα είχαν αρχίσει τόσο καλά, πώς μπό­ρε­σαν να τελειώ­σουν τόσο άσχημα;».

100 χρόνια αργό­τερα – φόβος αντί για ελπίδα

Το πρώτο σημα­ντικό απο­τέ­λε­σμα της Διά­σκε­ψης των Παρι­σίων ήταν η Συνθήκη των Βερ­σαλ­λιών, η οποία υπε­γράφη στις 28 Ιουνίου 1919. Η γερ­μα­νική αντι­προ­σω­πεία την υπέ­γραψε απρό­θυμα, καθώς οι όροι της συν­θή­κης καθι­στού­σαν τη ζωή δύσκολη για τη νεαρή γερ­μα­νική δημο­κρα­τία, οικο­νο­μικά, αλλά πρω­τί­στως ψυχο­λο­γικά. Πολλοί Γερ­μα­νοί αισθάν­θη­καν ταπει­νω­μέ­νοι. Από τις Βερ­σαλ­λίες, άνοιξε ένας δρόμος για την εμφά­νιση του Χίτλερ, αλλά φυσικά δεν ήταν ο μόνος.

Το Αμε­ρι­κα­νικό Κογκρέσο δεν επι­κύ­ρωσε τη συνθήκη, οι ΗΠΑ δεν προ­σχώ­ρη­σαν στην Κοι­νω­νία των Εθνών. Η Ευρώπη απο­μα­κρύν­θηκε σε μεγάλο βαθμό από τις δικές της δυνα­τό­τη­τες. Μέχρι τα τέλη της δεκα­ε­τίας του ’30, πολλές δημο­κρα­τίες είχαν μετα­τρα­πεί σε αυταρ­χικά κράτη. Ούτε η χει­ρα­φέ­τηση για τους μαύρους Αμε­ρι­κα­νούς, ούτε η ελευ­θε­ρία για τις αποι­κίες.

Οι ελπίδες των Αράβων για ένα μεγάλο κράτος δεν καρ­πο­φό­ρη­σαν. Οι Βρε­τα­νοί και οι Γάλλοι διαί­ρε­σαν τη Μέση Ανατολή σε ζώνες επιρ­ροής, με συνέ­πειες που βλέ­πουμε μέχρι σήμερα.

Όλοι αυτοί οι άνθρω­ποι δεν γνώ­ρι­ζαν το μέλλον την παρα­μονή της Πρω­το­χρο­νιάς του 1919. Θρη­νού­σαν τους νεκρούς, πει­νού­σαν, αντι­με­τώ­πι­ζαν την ισπα­νική γρίπη, ίσως να πίστευαν ότι κάτι θα μπο­ρούσε να βελ­τιω­θεί. Οι Γερ­μα­νοί ήλπιζαν για μια «Ουίλ­σο­νική ειρήνη», όπως έλεγαν εκείνη την εποχή, μια έντιμη ειρήνη, αλλά η πολι­τική Ουίλσον απο­γο­ή­τευσε πολλούς (όπως και του Ομπάμα υπό άλλες συν­θή­κες επίσης).

Εκατό χρόνια αργό­τερα, ζούμε ακόμα σε έναν κόσμο που επη­ρε­ά­ζε­ται έντονα από τη Συνθήκη των Βερ­σα­λιών και τα άλλα συνέ­δρια μετά τον Πρώτο Παγκό­σμιο Πόλεμο. Εξαγ­γέλ­θη­καν πολλά εκείνη τη στιγμή, αλλά ίσως γι ‘αυτό υπήρξαν λιγό­τε­ρες ελπίδες ότι κάτι θα βελ­τιω­θεί και περισ­σό­τε­ροι φόβοι ότι τα πράγ­ματα θα επι­δει­νω­θούν.

Άρα, οι πολι­τι­κές μας επι­θυ­μίες για το Νέο Έτος – παρά τις πολλές δια­φο­ρές από τότε μέχρι σήμερα, πηγά­ζουν ακόμη από τις συνέ­πειες του 1919 και μετά. Πρώτον, οι νέες δημο­κρα­τίες χρειά­ζο­νται βοήθεια, χρειά­ζο­νται καθο­δή­γηση. Στην Ευρώπη, αυτό δεν είναι πλέον θέμα για τους Αμε­ρι­κα­νούς, αλλά για την Ευρω­παϊκή Ένωση. Η ΕΕ ανέλαβε αυτό το καθήκον έναντι της Πολω­νίας ή της Ουγ­γα­ρίας, αλλά όχι απο­φα­σι­στικά. Αυτό πρέπει να αλλάξει.

Δεύ­τε­ρον, το φλερτ με αυταρ­χι­κές σκέψεις είναι επι­κίν­δυνο. Πρέπει πάντα να θυμό­μα­στε ότι ένα αυταρ­χικό σύστημα, σύμφωνα με την εμπει­ρία της ιστο­ρίας, έχει μια πολύ μεγα­λύ­τερη συγ­γέ­νεια με τον πόλεμο, ειδικά με έναν μεγάλο πόλεμο, από μια φιλε­λεύ­θερη δημο­κρα­τία.

Τρίτον, η Αμερική είναι απα­ραί­τητη. Το 1919, ίσως, υπήρχε η ευκαι­ρία να δημιουρ­γη­θεί μια μεγάλη Δύση, με τη Γερ­μα­νία, με τις άλλες νέες δημο­κρα­τίες, υπό αμε­ρι­κα­νική ηγεσία. Η ιστορία θα ήταν δια­φο­ρε­τική. Στους καιρούς μας, η Δύση δέχεται έντονη πρό­κληση από τα αυταρ­χικά καθε­στώτα. Η Δύση χρειά­ζε­ται ενότητα και ισχυρή Ευρώπη που ενδια­φέ­ρε­ται για την Ευρώπη για να επι­βιώ­σει.

Εάν οι επι­θυ­μίες αυτές εκπλη­ρω­θούν, αυτό που άρχισε καλά θα κατα­λή­ξει καλά. Με αυτό το σκε­πτικό, σας ευχό­μα­στε ένα ευτυ­χι­σμένο νέο έτος, ένα υπέροχο 2019.