Τζίρος 102 δισ. «χάθηκε» σε 10 χρόνια

Μέσο έσοδο ενός συνοι­κια­κού σου­βλα­τζί­δι­κου ή ενός mini market της γει­το­νιάς εμφα­νί­ζει η μέση ελλη­νική επι­χεί­ρηση στην Ελλάδα. Το πρό­βλημα του μικρού μεγέ­θους της μέσης ελλη­νι­κής επι­χεί­ρη­σης προ­ϋ­πήρχε της οικο­νο­μι­κής κρίσης και ήταν γνωστό. Υστερα από την 8ετία των μνη­μο­νίων όμως, η κατά­σταση έγινε ακόμη χει­ρό­τερη και απο­τυ­πώ­νε­ται με απόλυτη σαφή­νεια στις στα­τι­στι­κές. Σύμφωνα με τα επίσημα στοι­χεία της Eurostat, από το 2008 έως σήμερα, ο συνο­λι­κός κύκλος εργα­σιών των επαγ­γελ­μα­τιών στην Ελλάδα –περι­λαμ­βά­νο­νται όλοι όσοι ασκούν επι­χει­ρη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα, από συνοι­κιακά κατα­στή­ματα μέχρι πολυ­ε­θνι­κές– μειώ­θηκε κατά 102,5 δισ. ευρώ με απο­τέ­λε­σμα να περιο­ρί­ζε­ται πλέον στα 225,8 δισ. ευρώ από 328,5 δισ. ευρώ που ήταν πριν από 10 χρόνια.

Το ότι μπήκαν εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες λουκέτα δεν επι­βε­βαιώ­νε­ται. Ο αριθμός των επι­χει­ρού­ντων μειώ­θηκε στο διά­στημα από το 2008 μέχρι το 2013 από τις 833.000 στις 698.000, αλλά έκτοτε άρχισε και πάλι η ανοδική πορεία με απο­τέ­λε­σμα ο σημε­ρι­νός αριθμός να ανέρ­χε­ται και πάλι στις 793.946 με τη μείωση σε σύγκριση με το 2008 να περιο­ρί­ζε­ται σε περίπου 40.000 επι­χει­ρη­μα­τι­κές μονάδες.

Οσον αφορά στο μέσο έσοδο ανά επι­χεί­ρηση, αυτό ανέρ­χε­ται πλέον σε 284.523 ευρώ (από 394.206 ευρώ που ήταν πριν από την κρίση), ποσό που είναι και το μικρό­τερο μεταξύ όλων των χωρών της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης. Τα στοι­χεία που επε­ξερ­γά­στηκε η «Κ» είναι απο­κα­λυ­πτικά: Το 2008, η Ελλάδα ξεπερ­νούσε σε μέσο έσοδο ανά επι­χει­ρη­μα­τική μονάδα και τη Βουλ­γα­ρία και την Πορ­το­γα­λία. Μετά τη 10ετία των μνη­μο­νίων, είμαστε με διαφορά οι τελευ­ταίοι στην κατά­ταξη.

O κατα­κερ­μα­τι­σμός της επι­χει­ρη­μα­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας που κατα­γρά­φε­ται στην Ελλάδα είναι πρω­το­φα­νής για τα ευρω­παϊκά δεδο­μένα. Εχουμε –σε απόλυτο αριθμό– πολύ μεγα­λύ­τερο αριθμό επι­χει­ρη­μα­τι­κών μονάδων, που απα­σχο­λούν έως 9 άτομα προ­σω­πικό, από πολύ μεγα­λύ­τε­ρες οικο­νο­μίες.

Ο ελλη­νι­κός κατά­λο­γος περι­λαμ­βά­νει πάνω από 760.000 επι­χει­ρή­σεις που απα­σχο­λούν έως και 9 άτομα προ­σω­πικό. Μάλιστα, το όριο «0 έως 9 άτομα» έχει τεθεί από τη Eurostat προ­κει­μέ­νου να είναι εύκολη η σύγκριση μεταξύ των χωρών-μελών. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, ο μέσος αριθμός απα­σχό­λη­σης στις ελλη­νι­κές μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις είναι ο αριθμός 2-3: Δηλαδή, ο επι­χει­ρη­μα­τίας και άλλος ένας ή δύο, που συνήθως είναι και συγ­γε­νικά πρόσωπα. Η Σουηδία έχει 649.000 μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις με έως και 9 άτομα προ­σω­πικό. Και είναι μια χώρα οι επι­χει­ρή­σεις της οποίας τζι­ρά­ρουν κάθε χρόνο περίπου 828 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου τέσ­σε­ρις φορές περισ­σό­τερα συγκρι­τικά με τον ελλη­νικό τζίρο. Η Ελλάδα ξεπερνά σε αριθμό μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων και άλλες χώρες με μεγα­λύ­τε­ρες οικο­νο­μίες όπως είναι το Βέλγιο, η Νορ­βη­γία, η Φιν­λαν­δία ή ακόμη και η Δανία.

Τι λείπει από την ελλη­νική οικο­νο­μία; Οι μεγάλες επι­χει­ρή­σεις –και ταυ­τό­χρονα μεγάλοι εργο­δό­τες– οι οποίες (όπως προ­κύ­πτει και από τις επί­ση­μες στα­τι­στι­κές του ΕΦΚΑ) προ­σφέ­ρουν σήμερα σαφώς υψη­λό­τε­ρες μέσες απο­δο­χές σε σχέση με τους «μικρο­με­σαί­ους». Οι εται­ρείες με περισ­σό­τερα από 250 άτομα προ­σω­πικό δεν ξεπερ­νούν στην Ελλάδα τις 400, όταν η Πορ­το­γα­λία έχει τις διπλά­σιες, η Βουλ­γα­ρία 670 και η Αυστρία 1.080.

Ο κατα­κερ­μα­τι­σμός της επι­χει­ρη­μα­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας απο­τε­λεί αυτή τη στιγμή ένα από τα πιο σοβαρά διαρ­θρω­τικά προ­βλή­ματα της χώρας. Δεδο­μέ­νου ότι η συζή­τηση για την «επόμενη ημέρα» της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας αφορά το πώς θα χρη­μα­το­δο­τη­θούν επεν­δύ­σεις (ώστε η ανά­πτυξη να μην τρέ­φε­ται στο μέλλον κυρίως από την κατα­νά­λωση) ή στο πώς θα δημιουρ­γη­θούν εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες νέες θέσεις απα­σχό­λη­σης με καλές αμοιβές που θα συμ­βά­λουν στην τόνωση των φορο­λο­γι­κών εσόδων και των ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών, είναι ένα ερώτημα προς απά­ντηση αν αυτό θα γίνει με «όχημα» τις εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες επι­χει­ρή­σεις των 100.000-200.000 ευρώ ετησίως σε επίπεδο κύκλου εργα­σιών (οι οποίες μάλιστα στη συντρι­πτική τους πλειο­νό­τητα εμφα­νί­ζο­νται ζημιο­γό­νες στα επίσημα στοι­χεία της εφορίας) ή αν θα πρέπει να δημιουρ­γη­θεί ένα πλαίσιο προ­ώ­θη­σης των συνερ­γειών ακόμη και σε τοπικό επίπεδο.

Ο μεγα­λύ­τε­ρος «εργο­δό­της» της χώρας είναι το εμπόριο

Από το σύνολο των 793.946 επι­χει­ρή­σεων και επι­χει­ρη­μα­τι­κών μονάδων που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στην Ελλάδα, η μία στις τρεις δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στο χον­δρικό ή στο λιανικό εμπόριο, ενώ οι 15 στις 100 είναι ξενο­δο­χεια­κές μονάδες, εστια­τό­ρια και ταβέρ­νες. Τι ποσοστό μένει για τη μετα­ποί­ηση; Μόλις 7,8%. Οι μετα­ποι­η­τι­κές επι­χει­ρή­σεις της χώρας είναι μόλις 61.862, ενώ απα­σχο­λούν όχι περισ­σό­τε­ρους από 311.369 εργα­ζο­μέ­νους σε σύνολο 2,366 εκα­τομ­μυ­ρίων που εργά­ζο­νται στις εγχώ­ριες επι­χει­ρή­σεις.

Ο μεγα­λύ­τε­ρος «εργο­δό­της» της χώρας είναι το χον­δρικό και λιανικό εμπόριο καθώς απα­σχο­λεί 708.428 άτομα, δηλαδή περίπου το 30% του συνόλου των εργα­ζο­μέ­νων της χώρας. Ο δεύ­τε­ρος μεγα­λύ­τε­ρος, είναι ο χώρος της εστί­α­σης και των ξενο­δο­χείων. Στις 118.052 επι­χει­ρή­σεις του κλάδου βρί­σκουν επαγ­γελ­μα­τική στέγη 488.149 άτομα. Ακο­λου­θεί ο κλάδος των επαγ­γελ­μα­τι­κών, επι­στη­μο­νι­κών και τεχνι­κών δρα­στη­ριο­τή­των με 152.320 επι­χει­ρή­σεις και 249.317 εργα­ζο­μέ­νους.

Η πολυ­διά­σπαση της επι­χει­ρη­μα­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στην Ελλάδα προ­κύ­πτει και από τη χρήση του αριθμού των εργα­ζο­μέ­νων ως δείκτη. Με 793.946 «εργο­δό­τες» και 2.366.201 εργα­ζο­μέ­νους, προ­κύ­πτει ότι ο μέσος αριθμός εργα­ζο­μέ­νων ανά επι­χει­ρη­μα­τική μονάδα είναι μόλις 2,98 άτομα. Αυτό συμ­βαί­νει διότι ως επι­χει­ρη­μα­τική μονάδα «βαφτί­ζε­ται» στην Ελλάδα και η ατομική επι­χεί­ρηση του κάθε αυτο­α­πα­σχο­λου­μέ­νου. Ετσι, είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι στον κλάδο των κατα­σκευών ο δείκτης απα­σχό­λη­σης πέφτει κάτω από το 2 (δηλαδή ο μάστο­ρας και ένας βοηθός), ενώ το ίδιο συμ­βαί­νει στον τομέα των επαγ­γελ­μα­τι­κών, επι­στη­μο­νι­κών και τεχνι­κών δρα­στη­ριο­τή­των όπου απα­σχο­λού­νται 1,6 άτομα ανά μονάδα (συνήθως ο δικη­γό­ρος ή ο αρχι­τέ­κτο­νας ή ο υδραυ­λι­κός και ο ηλε­κτρο­λό­γος μόνος του χωρίς καμία βοήθεια). Η μεγα­λύ­τερη ανα­λο­γία εργα­ζο­μέ­νων ανά επι­χεί­ρηση εντο­πί­ζε­ται στον τομέα της παροχής νερού και επε­ξερ­γα­σίας λυμάτων (και αυτό διότι κυριαρ­χούν μεγάλοι και κρα­τι­κοί εργο­δό­τες όπως είναι η ΕΥΔΑΠ, η ΕΥΑΘ κλπ.), όπως επίσης και ο κλάδος ορυ­χείων και λατο­μείων με 7,19 άτομα ανά επι­χεί­ρηση. Στο χον­δρικό και στο λιανικό εμπόριο, ο δείκτης πέφτει κάτω από το 3 (2,77 άτομα), ενώ στις υπη­ρε­σίες κατα­λύ­μα­τος και υπη­ρε­σιών εστί­α­σης έχουμε 4,13 άτομα ανά επι­χει­ρη­μα­τική μονάδα.

Η πολυ­διά­σπαση είναι προ­φα­νές ότι προ­ϋ­πήρχε της οικο­νο­μι­κής κρίσης και δεν προ­κλή­θηκε από αυτήν. Εξη­γεί­ται με πολλούς τρόπους που αφορούν από τη νοο­τρο­πία του Ελληνα (να μην έχει αφε­ντικό πάνω από το κεφάλι του, να κάνει κάτι δικό του κλπ.) μέχρι και τη φορο­λο­γική πολι­τική. Ο κατα­κερ­μα­τι­σμός έχει βοη­θή­σει πολλούς επαγ­γελ­μα­τίες να λει­τουρ­γούν κάτω από το… ραντάρ της εφορίας. Είναι προ­φα­νές ότι το φορο­λο­γικό σύστημα ελέγχου δεν έχει τον μηχα­νι­σμό για να ελέγξει περισ­σό­τε­ρες από 760.000 εται­ρείες που μπορεί να εδρεύ­ουν ακόμη και σε… δια­με­ρί­σματα των εργο­δο­τών. Από την άλλη, η ίδια η φορο­λο­γική νομο­θε­σία ευνοεί το «σπάσιμο» του τζίρου και των κερδών σε περισ­σό­τε­ρους από έναν ΑΦΜ. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευ­ταία χρόνια παρα­τη­ρεί­ται και πάλι αύξηση στον αριθμό των επαγ­γελ­μα­τι­κών ΑΦΜ.

Τα επίσημα στα­τι­στικά στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ απο­κα­λύ­πτουν και άλλο ένα «φαι­νό­μενο»: από το σύνολο των 2.366.201 ατόμων, μισθω­τοί είναι οι 1.660.373. Απο­κα­λύ­πτε­ται έτσι άλλη μια «πρω­το­τυ­πία» της ελλη­νι­κής αγοράς εργα­σίας: έχει τον μεγα­λύ­τερο (ανα­λο­γικά) αριθμό αυτο­α­πα­σχο­λου­μέ­νων στην Ευρώπη. Ακόμη όμως και στις τάξεις των μισθω­τών, κατα­λαμ­βά­νει ολοένα και μεγα­λύ­τερο μερίδιο η μερική απα­σχό­ληση. Ετσι, αν η ΕΛΣΤΑΤ κάνει αναγωγή των 1.660.373 θέσεων μισθω­τής εργα­σίας σε θέσεις πλήρους απα­σχό­λη­σης με 8ωρο, τότε ο τελικός αριθμός περιο­ρί­ζε­ται ακόμη περισ­σό­τερο στα 1,44 εκα­τομ­μύ­ρια άτομα.

Ζημίες ή κέρδη έως 15.000 ευρώ εμφα­νί­ζει το 80% των επι­χει­ρή­σεων

Η πολυ­διά­σπαση της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας στην Ελλάδα επη­ρε­ά­ζει άμεσα και τα δημο­σιο­νο­μικά μεγέθη της χώρας. Πάνω από το 80% των επι­χει­ρη­μα­τι­κών μονάδων είτε εμφα­νί­ζουν ζημίες είτε δηλώ­νουν στην εφορία κέρδη που δεν ξεπερ­νούν τις 10.000-15.000 ευρώ σε ετήσια βάση. Αυτό σημαί­νει ότι δεν απο­δί­δουν φόρο εισο­δή­μα­τος (ή πλη­ρώ­νουν ελά­χι­στα).

Από την άλλη, επίσης το 80% των επι­χει­ρη­μα­τι­κών μονάδων εμφα­νί­ζε­ται να απα­σχο­λεί λιγό­τερα από 2 άτομα προ­σω­πικό. Αυτό σημαί­νει ότι εισφέ­ρουν στο ασφα­λι­στικό σύστημα τις εισφο­ρές του εργο­δότη και σε κάποιες περι­πτώ­σεις και τις εισφο­ρές ενός εργα­ζο­μέ­νου.

Μάλιστα, μετά την ενερ­γο­ποί­ηση του νόμου Κατρού­γκα­λου που συνέ­δεσε τις εισφο­ρές με τα κέρδη, η μεγάλη πλειο­νό­τητα πλη­ρώ­νει μόνο το ελά­χι­στο ποσό των 168 ευρώ τον μήνα, ενώ σε περισ­σό­τε­ρες από 500.000 περι­πτώ­σεις, ο απα­σχο­λού­με­νος εργά­ζε­ται μερικώς με απο­τέ­λε­σμα να μην πλη­ρώ­νει καθόλου φόρο και να του αντι­στοι­χούν ασφα­λι­στι­κές εισφο­ρές της τάξεως των 160 ευρώ τον μήνα.

Το 2008, πριν ακόμη γίνει αντι­λη­πτή η περι­πέ­τεια στην οποία θα έμπαινε η Ελλάδα, στη χώρα δρα­στη­ριο­ποιού­νταν 833.000 επι­χει­ρή­σεις. Το 2013, ο αριθμός περιο­ρί­στηκε κάτω από τις 700.000 με τους δρόμους να γεμί­ζουν από κατε­βα­σμένα ρολά. Από τότε μέχρι σήμερα, ο αριθμός των ιδρύ­σεων έχει ξεπε­ρά­σει κατά του­λά­χι­στον 90.000 τον αριθμό των «λου­κέ­των» και ο αριθμός των ενεργών ΑΦΜ έχει προ­σεγ­γί­σει και πάλι τις 800.000 σύμφωνα με τα στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2016. Αυτό οφεί­λε­ται και στην κλι­μα­κωτή φορο­λό­γηση των κερδών του­λά­χι­στον για τις ατο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις. Είναι προ­τι­μό­τερο ο ίδιος τζίρος να μοι­ρά­ζε­ται σε δύο ΑΦΜ (π.χ. στον ΑΦΜ των δύο συζύγων), καθώς με αυτόν τον τρόπο επι­τυγ­χά­νε­ται μείωση του φορο­λο­γι­κού συντε­λε­στή ακόμη και κατά 20%-30%.

Οι αμοιβές

Το «κόστος προ­σω­πι­κού», δηλαδή τα χρήματα που πλη­ρώ­νουν οι εργο­δό­τες στην Ελλάδα για τις αμοιβές των εργα­ζο­μέ­νων –συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου και του μη μισθο­λο­γι­κού κόστους, δηλαδή των εισφο­ρών– ανέρ­χε­ται σε 28,962 δισ. Ετσι, το μέσο κόστος ανά εργα­ζό­μενο περιο­ρί­ζε­ται σε 12.240 ευρώ μεικτά ετησίως. Τα καθαρά περιο­ρί­ζο­νται σε λιγό­τερα από 800 ευρώ μηνιαίως.

Η προ­στι­θέ­μενη αξία

Η κατάρ­ρευση των εσόδων των επι­χει­ρή­σεων τα χρόνια της ύφεσης συνο­δεύ­τηκε και από μεγάλη μείωση της προ­στι­θέ­με­νης αξίας, η οποία ουσια­στικά επη­ρε­ά­ζει άμεσα και την κερ­δο­φο­ρία. Από τα 77,4 δισ. το 2008, η προ­στι­θέ­μενη αξία υπο­χώ­ρησε το 2016 στα 45 δισ., που είναι και το χαμη­λό­τερο ποσό για όλη την περίοδο, με την πτώση να συνε­χί­ζε­ται και την τελευ­ταία διετία.

Η βιο­μη­χα­νία

Ο κλάδος με τις περισ­σό­τε­ρες μεγάλες επι­χει­ρή­σεις στην Ελλάδα (του­λά­χι­στον με κρι­τή­ριο τον αριθμό των εργα­ζο­μέ­νων) είναι η μετα­ποί­ηση με 113 εται­ρείες. Ακο­λου­θούν το εμπόριο με 85 και ο τομέας των μετα­φο­ρών με 56. Στον κλάδο της εστί­α­σης υπάρ­χουν μόλις 47 εται­ρείες, με περισ­σό­τερα από 250 άτομα

προ­σω­πικό.

Οι μεγάλες εται­ρείες

Οι επι­χει­ρή­σεις που απα­σχο­λούν περισ­σό­τερα άτομα, έχουν και υψη­λό­τε­ρες μέσες απο­δο­χές. Αυτό προ­κύ­πτει

τόσο από τα στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ όσο και από τα στοι­χεία του ΕΦΚΑ. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι μέσες απο­δο­χές στην Ελλάδα δια­τη­ρού­νται σε χαμηλό επίπεδο: ο μικρός αριθμός των μεγάλων

εργο­δο­τών.

πηγή kathimerini.gr