K. Φίλης: «Η συμφωνία των Πρεσπών είναι σχετικά ισορροπημένη, αλλά και εύθραυστη»

Κύριε Φίλη θα ήθελα ένα πρώτο σχόλιο για το Μακε­δο­νικό, μετά την συμ­φω­νία των Πρεσπών. Είστε αισιό­δο­ξος για το πώς θα εξε­λι­χθεί η κατά­σταση;

Αυτό θα εξαρ­τη­θεί από πάρα πολλούς παρά­γο­ντες. Είναι μια συμ­φω­νία σχετικά ισορ­ρο­πη­μένη αλλά και εύθραυ­στη ταυ­τό­χρονα. Και είναι εύθραυ­στη επειδή επιλύει ένα ζήτημα το οποίο σοβούσε εδώ και δεκα­ε­τίες, είναι εύθραυ­στη γιατί υπάρ­χουν σοβαρές αντι­δρά­σεις στο εσω­τε­ρικό των δύο κρατών και δεν θα μπο­ρούσε να είναι αλλιώς, από την στιγμή που μιλάμε για έναν συμ­βι­βα­σμό και φυσικά, είναι εύθραυ­στη σε ορι­σμένα σημεία της. Δεν ανήκω σε αυτούς που “αφο­ρί­ζουν” την συμ­φω­νία, χαρα­κτη­ρί­ζο­ντάς την εθνική τρα­γω­δία ούτε σε αυτούς που την απο­θε­ώ­νουν, χαρα­κτη­ρί­ζο­ντάς την ως εθνικό θρίαμβο. Είναι μια συμ­φω­νία που έχει θετικά και αρνη­τικά σημεία και βέβαια, όπως συνήθως συμ­βαί­νει σε αυτές τις περι­πτώ­σεις, θα κριθεί στον χρόνο. Δηλαδή: στο καλό σενάριο, η γει­το­νική χώρα εξε­λίσ­σε­ται, εκδη­μο­κρα­τί­ζε­ται θεσμικά, ανα­πτύσ­σει την οικο­νο­μία της, μετριά­ζει τις εθνο­τι­κές δια­φο­ρές μεταξύ Σλα­βο­μα­κε­δό­νων και Αλβανών και όλη αυτή η νέα προ­ο­πτική και η νέα κατά­σταση που δια­μορ­φώ­νε­ται, εξα­σθε­νεί τον ανθελ­λη­νι­σμό, ο οποίος άνθισε τα προη­γού­μενα χρόνια χάρη σε όσους έλεγαν και κατη­γο­ρού­σαν την Ελλάδα ότι ήταν αυτή η υπεύ­θυνη που μπλο­κά­ριζε την ένταξη της ΦΥΡΟΜ στο ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. για όλα τα δεινά –κάτι που προ­φα­νώς και δεν ισχύει. Και βέβαια θα μπο­ρού­σαμε υπό αυτές τις συν­θή­κες που σας περι­γράφω που είναι πολύ καλές, να έρθουμε πιο κοντά με αυτή την χώρα, να την βοη­θή­σουμε στην προ­σπά­θεια ανοι­κο­δό­μη­σής της, στην οικο­νο­μική της ανά­πτυξη μέσω του λιμα­νιού της Θεσ­σα­λο­νί­κης, τα πράγ­ματα να εξε­λι­χθούν πολύ καλά μεταξύ μας και από εκεί που είχαμε μια χώρα πολύ εχθρική προς εμάς, να απο­κτή­σουμε ένα κράτος στα βόρεια σύνορά μας το οποίο θα είναι φιλικό και μάλιστα σε μια περιοχή πολύ ιδιαί­τερη με τα χαρα­κτη­ρι­στικά που έχουν τα Βαλ­κά­νια και σε μια συγκυ­ρία πολύ κρίσιμη, όπου βλέ­πουμε επί παρα­δείγ­ματι, τους Αλβα­νούς του Κοσ­σό­βου με τους Σέρβους να συζη­τούν για ανταλ­λαγή εδαφών. Έχουμε γενι­κό­τερα μια ανα­βί­ωση του εθνι­κι­σμού στα Βαλ­κά­νια λόγω της απο­μά­κρυν­σης της περιο­χής από την Ευρω­παϊκή Οικο­γέ­νεια. Έχουμε την σύγκρουση των μεγάλων δυνά­μεων όπως είναι οι ΗΠΑ, η Ε.Ε. και η Ρωσία –ενδε­χο­μέ­νως στο μέλλον και η Τουρκία. Συνεπώς, εμείς θέλουμε να έχουμε μία φίλα προ­σκεί­μενη προς την Ελλάδα χώρα, στα βόρεια σύνορά μας που θα είναι η ΦΥΡΟΜ και θα ανα­χαι­τί­ζει τόσο τον αλβα­νικό εκ δύσης όσο και τον βουλ­γα­ρικό εξ ανα­το­λών εθνι­κι­σμό. Για να γίνουν αυτά, θα πρέπει να πάνε όλα πολύ καλά. Τα λιγό­τερο καλά σενάρια είναι αυτά της δυσκο­λίας εφαρ­μο­γής της συμ­φω­νίας, της αθέ­τη­σης των συμ­φω­νη­θέ­ντων, όπως συνέβη με την ενδιά­μεση συμ­φω­νία το 1995 πλει­στά­κις και από τα δύο μέρη, της μη δυνα­τό­τη­τας στα­θε­ρο­ποί­η­σης της γει­το­νι­κής χώρας τόσο σε επίπεδο ασφά­λειας όσο και σε οικο­νο­μίας κ.ο.κ. Συνεπώς, η συμ­φω­νία αυτή η οποία είναι σχετικά ισορ­ρο­πη­μένη αλλά εύθραυ­στη μπορεί να μας οδη­γή­σει στην μία κατεύ­θυνση που είναι η θετική, μπορεί όμως να μας οδη­γή­σει και στην άλλη, που είναι αρνη­τική.

Είμαστε βέβαια σε μια καλή συγκυ­ρία, αλλά ο όρος «Μακε­δο­νία» μάς ενοχλεί και θα μας ενοχλεί βέβαια, πάντοτε.

Θα σας πω την προ­σω­πική μου άποψη. Δεν μπο­ρού­σαμε να απο­φύ­γουμε τον όρο «Μακε­δο­νία» στο όνομα της γει­το­νι­κής χώρας διότι ήταν μια εδραιω­μένη κατά­σταση που αρχίζει από το 1994 –θα έλεγα. Σε κάθε περί­πτωση δεν θα μπο­ρού­σαμε να απο­φύ­γουμε αυτή την κατά­σταση. Δηλαδή εάν θέλαμε να κινη­θούμε με έναν μαξι­μα­λι­σμό γνω­ρί­ζο­ντας ότι δεν θα οδη­γη­θούμε σε ένα απο­τέ­λε­σμα, μπορώ κι εγώ να σας πω ότι εννο­εί­ται πως δεν θα ήθελα να ακου­στεί η λέξη «Μακε­δο­νία» και να υπάρχει. Όμως όταν σχεδόν 150 και πλέον χώρες την έχουν ανα­γνω­ρί­ζει ως Δημο­κρα­τία της Μακε­δο­νίας, και αν τελικά ισχύσει το Βόρεια Μακε­δο­νία (erga omnes) αυτό είναι ένα θετικό σημείο. Βέβαια, να δούμε αν θα μείνει ο τωρινός όρος ή αν θα γίνει η αλλαγή (για την καθο­μι­λου­μένη όχι για τα έγγραφα) και να δούμε πώς θα τους απο­κα­λούν όλοι οι ξένοι –από τα δίκτυα μέχρι τους ηγέτες κ.ο.κ. Αυτό που με απα­σχο­λεί είναι κυρίως το ζήτημα που έχει να κάνει με την ιθα­γέ­νεια και την γλώσσα γιατί αυτά είναι τα βασικά συστα­τικά της ταυ­τό­τη­τας. Ένα επι­πλέον προ­βλη­μα­τικό σημείο της συμ­φω­νίας είναι αυτό με τις εμπο­ρι­κές ονο­μα­σίες και στην εκπαί­δευση και θα το βρούμε μπροστά μας. Δηλαδή τι θα γίνει με τα σχολικά βιβλία και τις εμπο­ρι­κές ονο­μα­σίες (χώρα προ­έ­λευ­σης κρασιού, κ.λπ.) Εκεί, επειδή ότι έχει μετα­τε­θεί στον χρόνο η όποια λύση ίσως να αντι­με­τω­πί­σουμε σοβαρά προ­βλή­ματα στο μέλλον.

Να περά­σουμε στο ζήτημα που έχει δημιουρ­γη­θεί στις σχέσεις της Ελλάδας με την Ρωσία. Αυτό το αντι-ρωσικό κλίμα που έχει δημιουρ­γη­θεί σε πολλές χώρες κυρίως από τις ΗΠΑ πού οδηγεί;

Η κατά­σταση με την Ρωσία και οι σχέσεις της Δύσης με την Ρωσία, «στρά­βω­σαν» για τα καλά μετά την παρά­νομη προ­σάρ­τηση της Κρι­μαίας το 2014. Υπήρχαν σοβαρά προ­βλή­ματα μέχρι τότε, είχαμε ανάλογα περι­στα­τικά το 2008 και με την ανε­ξαρ­τη­το­ποί­ηση του Κοσ­σό­βου που είχε αντι­δρά­σει η Ρωσία και με την από­σχιση της Νότιας Οσετίας και της Αμπ­χα­ζίας από την Γεωργία (με ρωσικό δάκτυλο) που είχε τότε αντι­δρά­σει η Δύση, το κλίμα δεν ήταν καλό ούτε και κατά την διάρ­κεια της θητείας Ομπάμα –δεν είχαν ούτε καλή χημεία με τον Βλ. Πούτιν- αλλά το θέμα με την Κριμαία χάλασε πολύ το κλίμα. Είμαι βέβαιος, ότι υπάρ­χουν ρωσικοί κύκλοι που έχουν κάνει πολλά από όσα τους κατα­μαρ­τυ­ρούν. Και στην Ελλάδα δεν πιστεύω ότι μπορεί να προ­βή­καμε σε απε­λά­σεις διπλω­μα­τών χωρίς να είχαμε απτά απο­δει­κτικά στοι­χεία για την δράση τους. Είναι σαφές ότι ήθελε η Ελλάδα να στείλει ένα μήνυμα στην Ρωσία ώστε να μην εμπλέ­κε­ται στα εσω­τε­ρικά της. Η Ρωσία πολλές φορές κινεί­ται εκτός ορίων, χρη­σι­μο­ποιεί διά­φο­ρες οργα­νώ­σεις και ΜΜΕ για να δημιουρ­γεί ανα­στά­τωση και να προωθεί τα συμ­φέ­ρο­ντά της, φλερ­τά­ρει με δυνά­μεις που έχουν αντι-ευρωπαϊκό ή ευρω­σκε­πτι­στικό πρόσημο (όπως π.χ. με την Ουγ­γα­ρία που επέ­κτεινε μια ενερ­γειακή συμ­φω­νία με την Μόσχα). Ωστόσο, το ίδιο κάνει και ο αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος. Άρα δεν είναι μόνον η Ρωσία που το κάνει αυτό. Ο κ. Τραμπ πρό­τεινε στον κ. Μακρόν να απο­χω­ρή­σει η Γαλλία από την Ευρω­ζώνη και να τύχει καλύ­τε­ρης μετα­χεί­ρι­σης από τις ΗΠΑ ενώ πρό­τεινε να βοη­θή­σει και την Ιταλία. Απλώς η Ρωσία το κάνει πιο απρο­κά­λυ­πτα. Η άλλη όψη του νομί­σμα­τος όμως, είναι πως για ο,τιδή­ποτε κακό συμ­βαί­νει σε όλο τον κόσμο, η Ρωσία είναι πάντα στο στό­χα­στρο –μάλλον και ο εύκολος στόχος. Όλα χρε­ώ­νο­νται στην Ρωσία και γενικά ο,τιδή­ποτε συμ­βαί­νει στην Ευρώπη ή στις ΗΠΑ. Κοντο­λο­γίς υπάρχει μια «Ρωσο­φο­βία» και ένας «Αντι-Ρωσισμός» από κύκλους οι οποίοι τρίβουν τα χέρια τους με αυτή την κατά­σταση.

Όσον αφορά την Ελλάδα: κατ΄’ αρχήν δεν είναι μια οποια­δή­ποτε χώρα. Είναι μια χώρα που δεν δια­κρί­νε­ται από «Αντι-Ρωσισμό» ούτε οι πολίτες είναι ενα­ντίον της Ρωσίας όπως άλλες χώρες. Το γεγονός με τις απε­λά­σεις, όπως αντι­λαμ­βά­νε­στε κλόνισε τους Ρώσους. Θεωρώ ότι η πολι­τική της κυβέρ­νη­σης σε κάποιο βαθμό, επη­ρε­ά­ζε­ται από τις ανα­θέρ­μανση των σχέσεων με τις ΗΠΑ που αυτή την στιγμή βρί­σκο­νται στο καλύ­τερο δυνατό σημείο των τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών.

Το ερώτημα είναι εάν εμείς απε­λά­σαμε δύο Ρώσους διπλω­μά­τες για ό,τι έκαναν όπως ειπώ­θηκε, γιατί δεν δείξαμε την ίδια ευαι­σθη­σία σε απε­λά­σεις απέ­να­ντι στους Τούρ­κους π.χ. που στην περιοχή της Θράκης δρα­στη­ριο­ποιού­νται με ιδιαί­τερα έντονο τρόπο;

Για να κλεί­σουμε, θα ήθελα το σχόλιό σας για την στάση της Τουρ­κίας απέ­να­ντι στην Ελλάδα εφεξής κυρίως μετά και την απε­λευ­θέ­ρωση των Ελλήνων στρα­τιω­τι­κών.

Η Τουρκία έχει μια πάγια πολι­τική σε σχέση με Αιγαίο η οποία δεν αλλάζει από την μία στιγμή στην άλλη ούτε εάν το κλίμα βελ­τιω­θεί στις σχέσεις μεταξύ των ηγετών κ.λπ. Οι προ­κλή­σεις στο Αιγαίο έχουν περιο­ρι­στεί αλλά δεν έχουν εξα­λει­φθεί. Ακόμη κι αν γινόταν, δεν σημαί­νει ότι η Τουρκία δεν έχει συγκε­κρι­μένα συμ­φέ­ρο­ντα στο Αιγαίο. Ωστόσο αυτή την στιγμή έχει άλλες προ­τε­ραιό­τη­τες όπως οι σχέσεις με την Συρία, η οικο­νο­μία, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ. Εκεί που θα εστιά­σει το ενδια­φέ­ρον της είναι η περιοχή ανάμεσα στο Καστε­λό­ριζο και την Κύπρο όπου θα κινηθεί με τρόπο δυνα­μικό πιθα­νό­τατα και επι­θε­τικό, ανάλογα με τις εξε­λί­ξεις. Έχει δια­θέ­σει αρκετά χρήματα για να έχει εξο­πλι­σμό, ερευ­νη­τικά σκάφη κ.λπ. που σημαί­νει ότι αφού αισθά­νε­ται ‘εκτός νυμφώνος’ σε πολλά και στις σχέσεις με το Ισραήλ, θα προ­σπα­θή­σει να προ­λά­βει τις εξε­λί­ξεις με τον τρόπο που ξέρει καλύ­τερα: με τον… «τσα­μπουκά» με τις απειλές και τους εκβια­σμούς. Άλλωστε δεν μπορεί να καθίσει στο τραπέζι του δια­λό­γου, αφού δεν συνο­μι­λεί με το Ισραήλ, δεν συναι­νεί με την Αίγυπτο, δεν ανα­γνω­ρί­ζει την Κύπρο και έχει προ­βλη­μα­τι­κές σχέσεις με την Ελλάδα. Θα κινηθεί λοιπόν με τον γνώριμο τρόπο της…