Στην… έξοδο με εξουθενωμένα νοικοκυριά και τράπεζες

Την επόμενη μέρα για την Ελλάδα, με το τέλος του τρίτου μνη­μο­νίου, σχε­διά­ζουν από τώρα οι Ευρω­παίοι, το ΔΝΤ και η κυβέρ­νηση. Στις πυρε­τώ­δεις επαφές που γίνο­νται στο παρα­σκή­νιο εν όψει και της Συνόδου του ΔΝΤ στην Ουά­σιγ­κτον τα πράγ­ματα είναι ξεκά­θαρα.

Οπως λένε αξιό­πι­στες πηγές, όλοι θεωρούν ότι μπορεί το δημο­σιο­νο­μικό πρό­βλημα της χώρας να έχει αντι­με­τω­πι­στεί με «αίμα και δάκρυα», όπως δεί­χνουν και οι αριθμοί των προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών, αλλά οι επι­πτώ­σεις της οκτα­ε­τούς προ­σαρ­μο­γής έχουν χτυ­πή­σει τα νοι­κο­κυ­ριά και το τρα­πε­ζικό σύστημα με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται για τις τρά­πε­ζες και τη χρη­μα­το­δό­τηση της οικο­νο­μίας, η οποία από το 2018 θα πρέπει να σταθεί στα πόδια της.

Και αυτό σημαί­νει ότι στον βαθμό που δεν θα υπάρξει άλλο χρη­μα­το­δο­τικό πρό­γραμμα για την Ελλάδα, τα προ­βλή­ματα των τρα­πε­ζών από τα «κόκκινα» δάνεια και την αργή προ­σαρ­μογή στη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα θα πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν άμεσα.

Η εξυ­γί­ανση των τρα­πε­ζών και η επι­τυ­χής ολο­κλή­ρωση της τρίτης αξιο­λό­γη­σης εντός του Δεκεμ­βρίου απο­τε­λούν τις βασικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις επα­νό­δου της Ελλάδας στις αγορές, έτσι ώστε η χώρα να καλύ­πτει τις δανεια­κές ανάγκες και υπο­χρε­ώ­σεις του Δημο­σίου. Το τέλος του προ­γράμ­μα­τος και η «καθαρή έξοδος» που επι­διώ­κει η κυβέρ­νηση σημαί­νουν ότι δεν θα υπάρξει καμία άλλη γραμμή στή­ρι­ξης ή χρη­μα­το­δό­τη­σης.

Το τρίτο ζήτημα που απα­σχο­λεί εταί­ρους και δανει­στές είναι το πλαίσιο επο­πτείας της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας στη μετα­μνη­μο­νιακή εποχή, καθώς όλοι έχουν αντι­λη­φθεί ότι το πολι­τικό ζήτημα στην Ελλάδα έπαιξε καθο­ρι­στικό ρόλο στη δημιουρ­γία της κρίσης αλλά και στην τόσο μακρά (οκτώ ολό­κληρα χρόνια) διάρ­κεια της προ­σαρ­μο­γής. Η λύση την οποία προ­ω­θούν οι Γερ­μα­νοί είναι το ESM να ανα­λά­βει τον ρόλο του επόπτη και, αφού έχει καθο­ρι­στεί το δημο­σιο­νο­μικό και μεταρ­ρυθ­μι­στικό πλαίσιο στο οποίο θα πρέπει να κινεί­ται η Ελλάδα, να παρα­κο­λου­θεί τη χώρα κάθε τρίμηνο.

Μέσα σε αυτή την ατμό­σφαιρα ο Ευκλεί­δης Τσα­κα­λώ­τος και ο Γιώργος Χου­λια­ρά­κης ξεκι­νούν το ταξίδι προς την Ουά­σιγ­κτον με πρώτο σταθμό το Λου­ξεμ­βούργο. Στο Eurogroup της Τετάρ­της θα παρου­σιά­σουν πού βρί­σκε­ται η οικο­νο­μία, μετά και την κατά­θεση του προ­σχε­δίου προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, θα εξη­γή­σουν γιατί καθυ­στέ­ρησε η εξό­φληση ληξι­πρό­θε­σμων χρεών του Δημο­σίου και θα ζητή­σουν τη στήριξη των ευρω­παίων εταίρων για να επι­λυ­θεί ομαλά και χωρίς θόρυβο το ζήτημα των τρα­πε­ζών. Βασική τους επι­δί­ωξη είναι να υπάρχει μια κοινή – συντε­ταγ­μένη στάση απέ­να­ντι στο ΔΝΤ, το οποίο προ­ε­ξο­φλεί (με τους δικούς του υπο­λο­γι­σμούς) ότι οι κεφα­λαια­κές ανάγκες των τρα­πε­ζών κυμαί­νο­νται από 12 ως 14 δισ. ευρώ!

Βάση των συζη­τή­σεων απο­τε­λεί πλέον ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του 2018, ο οποίος είναι κατ’ ουσίαν ισο­σκε­λι­σμέ­νος και προ­βλέ­πει πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα ύψους 3,5% του ΑΕΠ. Απο­τε­λεί συνάμα και τη βάση στην οποία θα κινη­θούν όλοι οι προ­ϋ­πο­λο­γι­σμοί ως το 2022.

Οι αριθμοί πολλές φορές λένε την ωμή αλήθεια. Και αυτή στην περί­πτωση του νέου προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού είναι πιο σκληρή και απ’ ό,τι νομί­ζουμε.

Συγκρί­νο­ντας τα βασικά μεγέθη των προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών του 2009 (όπως έκλεισε), που ήταν η αρχή της κρίσης, και του 2018 δια­πι­στώ­νει κανείς τα εξής:

1 Η οικο­νο­μία σε οκτώ χρόνια συρ­ρι­κνώ­θηκε κατά 25%. Το ΑΕΠ από 240 δισ. ευρώ περιο­ρί­στηκε σε 186 δισ. ευρώ.

2 Τα εισο­δή­ματα που δηλώ­θη­καν στην Εφορία μειώ­θη­καν περισ­σό­τερο. Από 104 δισ. ευρώ που δηλώ­θη­καν το 2009 υπο­χώ­ρη­σαν εφέτος σε 73 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά 29%.

3 Κι όμως, τα έσοδα του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού του 2009 και του 2018 συμπί­πτουν στο επίπεδο των 54 δισ. ευρώ (!).

Μάλιστα στα καθαρά έσοδα φαί­νε­ται ότι οι φόροι που θα κατα­βά­λουμε το 2018 είναι υψη­λό­τε­ροι κατά 1,4 δισ. ευρώ από το 2009. Για την ακρί­βεια, τα έσοδα του 2009 ανήλθαν σε 49,260 δισ. ευρώ, ενώ το 2018 προ­βλέ­πε­ται να δια­μορ­φω­θούν σε 50,693 δισ. ευρώ.

Η απόδοση στη­ρί­ζε­ται στην αύξηση άμεσων και έμμεσων φόρων. Πέρα από το «φοροσόκ» το οποίο έχει υποστεί η ελλη­νική κοι­νω­νία, οι αριθμοί απο­κα­λύ­πτουν ακόμα δύο παρα­μέ­τρους της πρω­το­φα­νούς δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής:

Οι δαπάνες του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού την οκτα­ε­τία 2009-2018 μειώ­θη­καν από 71,438 δισ. ευρώ σε 55,607 δισ. ευρώ, δηλαδή κοντά στα 16 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση, μέσω περι­κο­πών στους μισθούς, στις συντά­ξεις, της μείωσης του αριθμού των δημο­σίων υπαλ­λή­λων κατά 120.000 άτομα και του ψαλι­δί­σμα­τος των επεν­δυ­τι­κών και κατα­να­λω­τι­κών δαπανών του Δημο­σίου ως και 50%.

Επίσης μειώ­θηκε στο μισό το μονα­δικό ανα­πτυ­ξιακό εργα­λείο. Οι δαπάνες του Προ­γράμ­μα­τος Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων από 12,4 δισ. ευρώ το 2009 χρόνο με τον χρόνο περιο­ρί­στη­καν στο μισό και το 2018 θα είναι 6 δισ. ευρώ.

Η μεγάλη όμως προ­σαρ­μογή έγινε με το «κούρεμα» του χρέους και με τα μέτρα που οδή­γη­σαν στη μείωση και συνάμα στη στα­θε­ρο­ποί­ηση των τόκων. Οι τόκοι εξυ­πη­ρέ­τη­σης του δημο­σίου χρέους από 12,340 δισ. ευρώ που ήταν το 2009 περιο­ρί­ζο­νται σε 5,7 δισ. ευρώ το 2018.

Εδώ φαί­νε­ται ο κατα­λυ­τι­κός ρόλος που έπαιξαν το PSI και τα άλλα μέτρα για την ανα­διάρ­θρωση του χρέους. Μόνο έτσι το ελλη­νικό χρέος σε απόλυτα μεγέθη από 320 δισ. ευρώ που ήταν παρα­μέ­νει σε αυτό το ύψος.

Το μυστικό όμως βιω­σι­μό­τη­τας του χρέους βρί­σκε­ται στο κλεί­δωμα επι­το­κίων με τα βρα­χυ­πρό­θε­σμα μέτρα για το χρέος που πρό­τεινε ο ΟΔΔΗΧ και ενέ­κρινε ο Βόλφ­γκανγκ Σόιμπλε σε μια συνά­ντηση με έλληνες αξιω­μα­τού­χους, η οποία ως σήμερα είχε παρα­μεί­νει άγνωστη. Ετσι περιο­ρί­στη­καν οι ανάγκες της χώρας για κατα­βολή τόκων κάτω από 3% του ΑΕΠ ετησίως και έτσι βγαίνει ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός.

Με όλες αυτές τις παρεμ­βά­σεις που «γονά­τι­σαν» τους έλληνες φορο­λο­γου­μέ­νους το έλλειμμα του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, το οποίο έφτασε στο ύψος ρεκόρ των 29,372 δισ. ευρώ (!) το 2009 – χωρίς να προ­σμε­τρεί­ται το έλλειμμα των ασφα­λι­στι­κών ταμείων -, εκμη­δε­νί­στηκε. Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του 2018 είναι ουσια­στικά ισο­σκε­λι­σμέ­νος (εμφα­νί­ζει έλλειμμα 1,179 δισ. ευρώ, το οποίο υπερ­κα­λύ­πτε­ται από το πλε­ό­να­σμα του Ενιαίου Φορέα Κοι­νω­νι­κής Ασφά­λι­σης).

Aυστηρά stress tests αντί του AQR

Για να επι­τευ­χθούν οι στόχοι του 2018, η οικο­νο­μία θα πρέπει να ανα­πτυ­χθεί με ρυθμό κοντά στο 2,5% και σε αυτό θα συντε­λέ­σουν απο­φα­σι­στικά ο βαθμός χρη­μα­το­δό­τη­σης της οικο­νο­μίας και το επεν­δυ­τικό κλίμα.

Και στα δύο έχουν λόγο και ρόλο οι τρά­πε­ζες, που είναι η μεγάλη ανοιχτή πληγή.

Οπως σημειώ­νουν οι ίδιες πηγές, οι Ευρω­παίοι και η ΕΚΤ μέσω του SSM θα εντεί­νουν τους ελέγ­χους στο ελλη­νικό τρα­πε­ζικό σύστημα και θα προ­χω­ρή­σουν στη διε­νέρ­γεια των stress tests στις αρχές του επό­με­νου έτους με αυστη­ρούς όρους και υπο­θέ­σεις, αλλά το ΔΝΤ είναι ακόμη πιο σκληρό.

Το ΔΝΤ ζητεί να προσ­διο­ρι­στούν εγκαί­ρως τυχόν νέες κεφα­λαια­κές ανάγκες των τρα­πε­ζών στον βαθμό που το πρό­γραμμα εκπνέει το 2018 και δεν θα υπάρ­χουν άλλα χρήματα.

Αυτές θα προ­κύ­ψουν από τα stress tests που θα έχουν ειδι­κούς όρους, αντί του AQR που ζητούσε το ΔΝΤ. Η συμ­φω­νία που έχει επι­τευ­χθεί ανάμεσα στους εμπλεκoμένους είναι αυτές οι ανάγκες να καλυ­φθούν σε βάθος τριε­τίας με τρόπο ο οποίος θα έχει προ­συμ­φω­νη­θεί.

Μάλιστα στο τραπέζι των συζη­τή­σεων με την ΕΚΤ έχει επα­νέλ­θει η ένταξη των ελλη­νι­κών ομο­λό­γων στο QE το 2018, καθώς αυτή η απόφαση θα λει­τουρ­γή­σει πρω­τί­στως εξυ­για­ντικά για τις ίδιες τις τρά­πε­ζες.

Το ΒΗΜΑ