Στουρνάρας: Μείωση φόρων για να στηριχθεί η ανάκαμψη

Μέσα σε ένα ρευστό και απρό­βλε­πτο διεθνές περι­βάλ­λον, η συμ­με­τοχή στη ζώνη του ευρώ απο­τε­λεί ασπίδα προ­στα­σίας για την Ελλάδα, τονίζει ο διοι­κη­τής της ΤτΕ με την ευκαι­ρία της δημο­σιο­ποί­η­σης της ετήσιας έκθεσης της τρά­πε­ζας και της Γενικής Συνέ­λευ­σης.

«Για την Ελλάδα, η ενεργός συμ­με­τοχή της στη ζώνη του ευρώ είναι επι­τα­κτικά ανα­γκαία για λόγους οικο­νο­μι­κούς, κοι­νω­νι­κούς και εθνι­κούς. Είναι όρος επι­βί­ω­σης της χώρας σε ένα ταραγ­μένο ευρω­παϊκό και διεθνές περι­βάλ­λον. Λει­τουρ­γεί ως άγκυρα όχι μόνο οικο­νο­μι­κής αλλά και κοι­νω­νι­κής και πολι­τι­κής στα­θε­ρό­τη­τας. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στο διάβα της ιστο­ρίας, καμία άλλη χώρα δεν έλαβε τόσο μεγάλη οικο­νο­μική στήριξη όσο η Ελλάδα, κάτι το οποίο δεν θα ήταν δυνατόν εκτός ευρω­ζώ­νης.

Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι, αν οι εταίροι, οι θεσμοί και η ελλη­νική κυβέρ­νηση επι­δεί­ξουν ευε­λι­ξία και ρεα­λι­σμό, είναι εφικτό να υπάρξει ουσια­στική πρόοδος στο αμέσως προ­σε­χές διά­στημα. Αν όμως οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις παρα­τα­θούν χωρίς προ­ο­πτική ταχείας επί­τευ­ξης συμ­φω­νίας, η χώρα θα εισέλ­θει σε ένα νέο κύκλο αβε­βαιό­τη­τας, επι­δεί­νω­σης των σχέσεων με τους εταίρους-δανειστές και εγκλω­βι­σμού της οικο­νο­μίας σε στα­σι­μό­τητα».

Αξιο­ση­μεί­ω­τες οι αντοχές

Σύμφωνα με τον Γιάννη Στουρ­νάρα, τα δύο τελευ­ταία χρόνια η ελλη­νική οικο­νο­μία επέ­δειξε αξιο­ση­μεί­ω­τες αντοχές:

• Το 2015, το ΑΕΠ μειώ­θηκε μόλις κατά 0,2% παρά τις ιδιαί­τερα δυσμε­νείς συν­θή­κες που επι­κρά­τη­σαν κατά κύριο λόγο το πρώτο εξάμηνο.

• Το 2016 το ΑΕΠ, σε στα­θε­ρές τιμές έτους 2010, αυξή­θηκε κατά 0,3%, οι απο­πλη­θω­ρι­στι­κές πιέσεις συγκρα­τή­θη­καν, η απα­σχό­ληση ενι­σχύ­θηκε και μειώ­θηκε η ανεργία, αν και παρα­μέ­νει πολύ υψηλή.

Η πορεία αυτή απο­τε­λεί ισχυρή ένδειξη ότι υπάρ­χουν απο­θέ­ματα ανα­πτυ­ξια­κού δυνα­μι­κού, τα οποία, μετά από μια μακρά περίοδο αδρά­νειας και απρα­ξίας, είναι έτοιμα να ενερ­γο­ποι­η­θούν, όταν δια­μορ­φω­θούν οι κατάλ­λη­λες συν­θή­κες. Εξάλλου, παρά τα λάθη και τις οπι­σθο­δρο­μή­σεις, παρά το σημα­ντικό οικο­νο­μικό και κοι­νω­νικό κόστος της κρίσης, τα προ­γράμ­ματα οικο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής που εφαρ­μό­στη­καν τα τελευ­ταία χρόνια πέτυχαν να θερα­πεύ­σουν συσ­σω­ρευ­μέ­νες παθο­γέ­νειες και διαρ­θρω­τι­κές ατέ­λειες, επι­τρέ­πο­ντας με αυτόν τον τρόπο τη βελ­τί­ωση μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμα των ανα­πτυ­ξια­κών δυνα­το­τή­των της οικο­νο­μίας.

Πιά­νε­ται ο στόχος για το πλε­ό­να­σμα του 2017

Με βάση τα δια­θέ­σιμα έως τώρα στοι­χεία, το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα του 2016 ανα­μέ­νε­ται να κυμαν­θεί γύρω από το 2% του ΑΕΠ. Αντί­στοιχα, ο στόχος για πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα 1,75% του ΑΕΠ το 2017 θεω­ρεί­ται επι­τεύ­ξι­μος. Οι όποιες επι­σφά­λειες για το ύψος του δημο­σιο­νο­μι­κού απο­τε­λέ­σμα­τος συν­δέ­ο­νται με τη δια­τή­ρηση της καλής πορείας των εσόδων, τη συγκρά­τηση των μη παρα­γω­γι­κών δημό­σιων δαπανών, κυρίως όμως με την άμεση ολο­κλή­ρωση της δεύ­τε­ρης αξιο­λό­γη­σης. Συν­δέ­ο­νται επίσης με την αβε­βαιό­τητα της επί­τευ­ξης των προ­βλε­πό­με­νων εσόδων του Ενιαίου Φορέα Κοι­νω­νι­κής Ασφά­λι­σης (ΕΦΚΑ), λόγω της αλλαγής του τρόπου υπο­λο­γι­σμού των ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών των ελεύ­θε­ρων επαγ­γελ­μα­τιών.

Οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για ανά­πτυξη

Σύμφωνα με τον Γιάννη Στουρ­νάρα απαι­τεί­ται:

(i) Άμεση θετική κατά­ληξη της δεύ­τε­ρης αξιο­λό­γη­σης

(ii) Επι­τά­χυνση των μεταρ­ρυθ­μί­σεων

(iii) Αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων

Οι κίν­δυ­νοι

Το 2016 η ελλη­νική οικο­νο­μία βρέθηκε στο μεταίχ­μιο μεταξύ ύφεσης και ανά­πτυ­ξης. Κατά το 2017 ανα­μέ­νε­ται να ανα­κάμ­ψει, αν και εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν κίν­δυ­νοι για την ανα­πτυ­ξιακή προ­ο­πτική της. Η πρώτη κατη­γο­ρία κιν­δύ­νων συν­δέ­ε­ται με την αστά­θεια στο διεθνές περι­βάλ­λον.

Οι αβε­βαιό­τη­τες και οι κίν­δυ­νοι στο εσω­τε­ρικό συν­δέ­ο­νται κυρίως με τις καθυ­στε­ρή­σεις στην εφαρ­μογή του προ­γράμ­μα­τος, όπως απο­τυ­πώ­νο­νται στις δυσχέ­ρειες της δεύ­τε­ρης αξιο­λό­γη­σης. Αν συνε­χι­στούν οι καθυ­στε­ρή­σεις στην υλο­ποί­ηση του προ­γράμ­μα­τος, θα δημιουρ­γη­θούν σοβαρά προ­σκόμ­ματα στην προσ­δο­κώ­μενη ανά­πτυξη: θα υπάρ­ξουν αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στο κλίμα και θα ανοίξει ένας νέος κύκλος αβε­βαιό­τη­τας ως προς την ολο­κλή­ρωση του προ­γράμ­μα­τος. Η αβε­βαιό­τητα θα οξυνθεί, αν τελικώς δεν κατα­στεί δυνατή η συμ­με­τοχή των ομο­λό­γων του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου στο πρό­γραμμα ποσο­τι­κής χαλά­ρω­σης της ΕΚΤ. Τα παρα­πάνω θα υπο­σκά­ψουν την εμπι­στο­σύνη και θα λει­τουρ­γή­σουν απο­τρε­πτικά στην προ­σέλ­κυση ξένων επεν­δύ­σεων, η οποία, όπως ανα­φέρ­θηκε, απο­τε­λεί ανα­γκαία προ­ϋ­πό­θεση για την ανά­πτυξη.

Κίν­δυ­νοι ανα­κύ­πτουν και από τις καθυ­στε­ρή­σεις και την ανα­βλη­τι­κό­τητα στην εφαρ­μογή μεταρ­ρυθ­μί­σεων που έχουν απο­φα­σι­στεί ή από τις στρε­βλώ­σεις στη λει­τουρ­γία του αντα­γω­νι­σμού που ενδέ­χε­ται να πλήξουν κρί­σι­μους τομείς της οικο­νο­μίας. Ενδει­κτική είναι η περί­πτωση της αγοράς ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας, όπου, με πρό­σφατα νομο­θε­τή­ματα, εισή­χθη­σαν ρυθ­μί­σεις που στρε­βλώ­νουν τη λει­τουρ­γία της και δημιουρ­γούν μείζονα προ­βλή­ματα ακόμα και σε επι­χει­ρή­σεις που απο­τε­λούν τον ακρο­γω­νιαίο λίθο του συστή­μα­τος παρα­γω­γής ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας.

Πώς θα πετύ­χουμε δια­τη­ρή­σιμη ανά­πτυξη

Από τις επι­δό­σεις του 2016 προ­κύ­πτει βάσιμα ότι η πρό­βλεψη για ανά­καμψη το 2017 είναι ρεα­λι­στική, υπό την αυστηρή προ­ϋ­πό­θεση όμως ότι το πρό­γραμμα προ­σαρ­μο­γής θα συνε­χί­σει να εφαρ­μό­ζε­ται χωρίς καθυ­στε­ρή­σεις.

Για να περάσει ωστόσο η οικο­νο­μία από την ανά­καμψη σε ισχυρή δια­τη­ρή­σιμη ανά­πτυξη, απαι­τού­νται ενερ­γη­τι­κές μεσο­πρό­θε­σμες πολι­τι­κές με στόχο την εξά­λειψη των εμπο­δίων που σήμερα ανα­κό­πτουν την άνοδο και τη δημιουρ­γία ενός περι­βάλ­λο­ντος στα­θε­ρό­τη­τας που θα ευνο­ή­σει την ανα­ζω­πύ­ρωση του επεν­δυ­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος. Στα εμπόδια συγκα­τα­λέ­γο­νται:

— η υπερ­φο­ρο­λό­γηση μιας φορο­λο­γι­κής βάσης με μειού­μενη φορο­δο­τική ικα­νό­τητα,

— το ασταθές και ασαφές φορο­λο­γικό και γενι­κό­τερο νομικό πλαίσιο προ­στα­σίας των επεν­δυ­τών,

— οι γρα­φειο­κρα­τι­κές και διοι­κη­τι­κές εμπλο­κές, οι οποίες καθυ­στε­ρούν την πραγ­μα­το­ποί­ηση επεν­δύ­σεων που έχουν ήδη εγκρι­θεί,

— οι μεγάλες καθυ­στε­ρή­σεις στην απονομή της δικαιο­σύ­νης,

— η χαμηλή δανειο­δο­τική ικα­νό­τητα του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος και τα υψηλά επι­τό­κια δανει­σμού,

— οι περιο­ρι­σμοί στην κίνηση κεφα­λαίων και στις τρα­πε­ζι­κές συναλ­λα­γές και, τέλος,

— οι στρε­βλώ­σεις στις αγορές και ιδιαί­τερα στην αγορά ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας από ατε­λέ­σφο­ρες ρυθ­μι­στι­κές παρεμ­βά­σεις.

Η άρση των παρα­πάνω εμπο­δίων θα πρέπει να απο­τε­λέ­σει κυρί­αρχο μέλημα της στρα­τη­γι­κής για την ανά­πτυξη, η οποία περι­γρά­φε­ται από τέσ­σε­ρις συνι­στώ­σες: αλλαγή του μίγ­μα­τος δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, ενθάρ­ρυνση των ξένων άμεσων επεν­δύ­σεων, έμφαση στην και­νο­το­μία και δια­σφά­λιση της κοι­νω­νι­κής προ­στα­σίας.

Αλλαγή του μίγ­μα­τος δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής

Το σοβα­ρό­τερο από τα εμπόδια που πρέπει να αρθεί στα­διακά είναι η υπέρ­με­τρη φορο­λο­γική επι­βά­ρυνση επι­χει­ρή­σεων και φυσικών προ­σώ­πων. Η υπερ­κά­λυψη του δημο­σιο­νο­μι­κού στόχου για το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα κατά το 2016 κατά κύριο λόγο προσ­διο­ρί­στηκε από την υπε­ρα­πό­δοση των φορο­λο­γι­κών εσόδων και πολύ λιγό­τερο από τη συγκρά­τηση των δημό­σιων δαπανών.

Η ανοδική πορεία των φορο­λο­γι­κών εσόδων οφεί­λε­ται στην αλλαγή των συντε­λε­στών άμεσης και έμμεσης φορο­λο­γίας, αλλά και στη διεύ­ρυνση της φορο­λο­γι­κής βάσης λόγω της εκτε­τα­μέ­νης χρήσης των ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών, η οποία συνέ­βαλε στον περιο­ρι­σμό της από­κρυ­ψης εισο­δη­μά­των. Ωστόσο, το ακο­λου­θού­μενο μίγμα δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής λει­τουρ­γεί πλέον ανα­σταλ­τικά για την ανά­πτυξη, συμ­βάλ­λει στην αύξηση των ληξι­πρό­θε­σμων οφειλών του ιδιω­τι­κού τομέα προς το Δημόσιο και ενθαρ­ρύ­νει τη φορο­δια­φυγή και την αδήλωτη εργασία.

Η είσοδος της οικο­νο­μίας σε μια ανα­πτυ­ξιακή πορεία απαιτεί αλλαγή του ακο­λου­θού­με­νου “φορο­κε­ντρι­κού” μίγ­μα­τος δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής. Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στη συγκρά­τηση και συστη­μα­τική ανα­διάρ­θρωση των μη παρα­γω­γι­κών δαπανών, στη μείωση του υπέρ­με­τρου φορο­λο­γι­κού βάρους στην παρα­γω­γική οικο­νο­μία, καθώς και των ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών, και στην απο­δο­τι­κό­τερη αξιο­ποί­ηση και δια­χεί­ριση της δημό­σιας περιου­σίας.

Απαι­τεί­ται δηλαδή η δημιουρ­γία ενός “δημο­σιο­νο­μι­κού περι­βάλ­λο­ντος” κατάλ­λη­λου για τη στήριξη της ανα­πτυ­ξια­κής προ­σπά­θειας. Εξάλλου, η υλο­ποί­ηση των βρα­χυ­πρό­θε­σμων μέτρων ελά­φρυν­σης του δημό­σιου χρέους, η εξει­δί­κευση των μεσο­μα­κρο­πρό­θε­σμων μέτρων και η ενδε­χό­μενη ποσο­τι­κο­ποί­ηση ρεα­λι­στι­κών δημο­σιο­νο­μι­κών στόχων για μετά το 2018 είναι απο­φά­σεις που θα συμ­βά­λουν στη δημιουρ­γία ενός επαρ­κούς “δημο­σιο­νο­μι­κού περι­βάλ­λο­ντος”. Συγκε­κρι­μένα, η καλύ­τερη του ανα­με­νό­με­νου επίδοση στην επί­τευξη συγκε­κρι­μέ­νων στόχων για το πρω­το­γε­νές απο­τέ­λε­σμα, σε συν­δυα­σμό με την υλο­ποί­ηση των συμ­φω­νη­μέ­νων μεταρ­ρυθ­μί­σεων, μπορεί να οδη­γή­σει σε στα­διακή μείωση της φορο­λο­γι­κής επι­βά­ρυν­σης χωρίς να απει­λη­θεί η δημο­σιο­νο­μική ισορ­ρο­πία.

Επι­ση­μαί­νε­ται ότι μεγα­λύ­τερα συμπλη­ρω­μα­τικά οφέλη μπορούν να εξα­σφα­λι­στούν εφόσον ο “δημο­σιο­νο­μι­κός χώρος” που δημιουρ­γούν είτε οι υπε­ρα­πο­δό­σεις των φορο­λο­γι­κών εσόδων είτε οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για να γίνουν μειώ­σεις των συντε­λε­στών της φορο­λο­γίας εισο­δή­μα­τος. Παράλ­ληλα, η δημο­σιο­νο­μική πολι­τική θα πρέπει να στη­ρί­ξει την ανά­πτυξη με τη θέσπιση ενός στα­θε­ρού, διεθνώς αντα­γω­νι­στι­κού και κοι­νω­νικά δίκαιου φορο­λο­γι­κού συστή­μα­τος.

euro2day.gr