Ποσόν 1,63 δισ. ευρώ οι ετήσιες εκπαιδευτικές δαπάνες γονέων για γυμνάσια – λύκεια

Στο 1 δις 630 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ τον χρόνο, ανέρ­χε­ται το ποσό που πλη­ρώ­νουν οι έλληνες γονείς για εκπαι­δευ­τι­κές δαπάνες σε γυμνά­σιο και λύκειο και σχεδόν σε 815 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ το αντί­στοιχο ποσό για το δημο­τικό.

Παρά τη λιτό­τητα και τα μνη­μό­νια, τα νοι­κο­κυ­ριά εξα­κο­λου­θούν να βάζουν βαθιά το χέρι στην τσέπη για να καλύ­ψουν τις δαπάνες εκπαί­δευ­σης των παιδιών τους ( φρο­ντι­στή­ρια, ξένες γλώσσες, διά­φο­ρες δρα­στη­ριό­τη­τες) καθώς η ελλη­νική δημόσια χρη­μα­το­δό­τηση υπο­λεί­πε­ται δια­χρο­νικά του κοι­νο­τι­κού μέσου όρου.

Δύο ήταν και συνε­χί­ζουν να είναι οι πηγές χρη­μα­το­δό­τη­σης της εκπαί­δευ­σης στη χώρα μας. Το κράτος σε ποσοστό 60% και τα νοι­κο­κυ­ριά σε ποσοστό 40%.

Το 2014 , οι πραγ­μα­το­ποι­η­θεί­σες συνο­λι­κές ( δημό­σιες και ιδιω­τι­κές) δαπάνες για εκπαί­δευση ανήλθαν στο ποσό των 9.387, 4 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ ( ποσό που αντι­στοι­χεί στο 5,3% του ΑΕΠ), εκ των οποίων το 59,8% ( 5.614, 8 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ αφορούν στις δημό­σιες δαπάνες για εκπαί­δευση ενώ το 40,2% ( 3.772,6 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ) αφορούν στις ιδιω­τι­κές δαπάνες για εκπαί­δευση.

Τα στοι­χεία της έρευνας

Σύμφωνα με την έρευνα του Κέντρου Ανά­πτυ­ξης Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής ( ΚΑΝΕΠ ) της ΓΣΕΕ που παρου­σιά­ζε­ται σήμερα και απο­τυ­πώ­νει όλα τα βασικά μεγέθη της εκπαί­δευ­σης στην πρω­το­βάθ­μια και δευ­τε­ρο­βάθ­μια βαθμίδα, το 2014, προ­κύ­πτει ότι:

1. Η δημόσια δαπάνη για την Πρω­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση είναι 1.528,9 ευρώ ανά μαθητή που αντι­στοι­χεί στο 64,3% της συνο­λι­κής δαπάνης ( δημόσια και ιδιω­τική) για πρω­το­βάθ­μια ( 2.343,8 ευρώ ανά μαθητή) ενώ το 35,7% ( 814,9 εκατομ. ευρώ) αφορούν στις ιδιω­τι­κές δαπάνες για πρω­το­βάθ­μια εκπαί­δευση αντί­στοιχα.

2. Η δημόσια δαπάνη για δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση το ίδιο έτος είναι οριακά υψη­λό­τερη 1588,0 ευρώ ανά μαθητή που αντι­στοι­χεί στο 49,3% της συνο­λι­κής δαπάνης δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης ( 3.218,2 ανά μαθητή) ενώ το 50,7% ( 1.630,2 εκατομ. ευρώ) αφορούν στις ιδιω­τι­κές δαπάνες για τη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση αντί­στοιχα.

3. Από τα παρα­πάνω γίνεται σαφές ότι η δημόσια δαπάνη ανά μαθητή για τη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση το 2014 είναι οριακά υψη­λό­τερη της αντί­στοι­χης για πρω­το­βάθ­μια εκπαί­δευση ενώ η ιδιω­τική δαπάνη ανά μαθητή για δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση την ίδια χρονιά, είναι διπλά­σια της αντί­στοι­χης για πρω­το­βάθ­μια εκπαί­δευση.

Οι δείκτες «εισροών» και «εκροών»

Συνε­χί­ζο­ντας την και­νο­τόμο για τα ελλη­νικά εκπαι­δευ­τικά δεδο­μένα ερευ­νη­τική προ­σπά­θεια που ξεκί­νησε το 2004, το ΚΑΝΕΠ απο­τυ­πώ­νει και αναλύει όλα τα βασικά χαρα­κτη­ρι­στικά γνω­ρί­σματα και τους δείκτες «εισροών» και «εκροών» της πρω­το­βάθ­μιας και δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης της χώρας μας.

Τα βασικά συμπε­ρά­σματα της έκθεσης για το ελλη­νικό εκπαι­δευ­τικό σύστημα στο τμήμα που επι­κε­ντρώ­νε­ται στην Πρω­το­βάθ­μια και Δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση, είναι τα εξής:

-Το σύστημα υπο­κρύ­πτει ασυ­νέ­πειες στη δομή και τους στόχους του. Σε όλες τις παρα­μέ­τρους που ανι­χνεύ­τη­καν στην παρούσα μελέτη, τα υπο­συ­στή­ματα και οι βαθ­μί­δες απο­κλί­νουν σημα­ντικά και χωρίς συνέ­πεια που να αντα­πο­κρί­νε­ται στη θέση τους στο σύστημα. Για παρά­δειγμα, η επάρ­κεια υπο­δο­μών δια­φο­ρο­ποιεί­ται από βαθμίδα σε βαθμίδα και μπορεί να συγκλί­νει σε μη επι­κοι­νω­νού­ντα υπο­συ­στή­ματα. Το Γυμνά­σιο απο­τε­λεί το δυνατό σημείο της Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης σε όλους τους δείκτες, ενώ το Γενικό Λύκειο εμφα­νί­ζε­ται ως δυνατό σημείο μόνο ως προς το δείκτη επάρ­κειας αιθου­σών, όπου κατέχει την υψη­λό­τερη τιμή μεταξύ όλων των επι­μέ­ρους βαθ­μί­δων της Πρω­το­βάθ­μιας & Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης.

Το Επαγ­γελ­μα­τικό Λύκειο & ΕΠΑΣ αρμο­διό­τη­τας εμφα­νί­ζε­ται ως δυνατό σημείο μόνο ως προς το ποσοστό του διδα­κτι­κού προ­σω­πι­κού με πρό­σθετα ακα­δη­μαϊκά προ­σό­ντα, όπου κατέχει υψηλή τιμή μεταξύ των επι­μέ­ρους βαθ­μί­δων της Πρω­το­βάθ­μιας & Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης ενώ σε όλους τους υπό­λοι­πους δείκτες κατέχει συνήθως την τελευ­ταία θέση, ως το αδύνατο σημείο της Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης.

– Το σύστημα δεν δια­θέ­τει οικο­νο­μι­κούς πόρους για την ανά­πτυξη της στρα­τη­γι­κής του. Οι πόροι έχουν εξα­ντλη­θεί στην περίοδο μετά το 2010, ειδικά το Πρό­γραμμα δημο­σίων επεν­δύ­σεων του ΥΠΕΘ, πολ­λα­πλές βασικές ανάγκες σε διδα­κτικό προ­σω­πικό, καλύ­πτε­ται από συγ­χρη­μα­το­δο­τού­μενα, ενώ κατα­γρά­φε­ται υψηλή γήρανση του διδα­κτι­κού προ­σω­πι­κού, αφού η ανα­λο­γία 1-10 δεν τηρή­θηκε.

-Το σύστημα γεννά μικρό­τερα μέρη και ειδικές κατη­γο­ρίες σχο­λείων επειδή αδυ­να­τεί να συμπε­ρι­λά­βει στο σχε­δια­σμό του τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα, ακόμα και όταν του είναι ανα­γκαία. Έτσι δημιουρ­γεί τμήματα και μονάδες ειδικής αγωγής, χωρίς σύγκλιση με τη μονάδα που τα φιλο­ξε­νεί, το σύστημα δεν δια­θέ­τει εξει­δι­κευ­μένη επι­στη­μο­νική καθο­δή­γηση και αντί­στοιχο εκπαι­δευ­τικό υλικό για τις σχο­λι­κές μονάδες που δια­θέ­τουν αυξη­μένο αριθμό αλλο­δα­πών μαθητών, και γενι­κό­τερα όταν αδυ­να­τεί να συμπε­ρι­λά­βει το δια­φο­ρε­τικό, δημιουρ­γεί μια νέα ασύν­δετη με το σύστημα σχολική μονάδα που επί χρόνια υπο­χρε­ώ­νε­ται να θέτει ως μόνο στόχο της την ισό­τι­μη­και κατ’ αντι­στοι­χία ανα­γνώ­ριση της από το σύστημα. Οι εσπε­ρι­νές σχο­λι­κές μονάδες του Γυμνα­σίου και κυρίως οι δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις μεταξύ των υπο­συ­στη­μά­των της ανώ­τε­ρης Δευ­τε­ρο­βάθ­μια­ςεκ­παί­δευ­σης (Γενικό και Επαγ­γελ­μα­τικό Λύκειο) θέτουν άμεσο ζήτημα επα­να­προσ­διο­ρι­σμού του ρόλου τους.

-Το σύστημα ενώ ελέγχει το δημόσιο τομέα και επο­πτεύει τον ιδιω­τικό τομέα της εκπαί­δευ­σης οι δύο τομείς εμφα­νί­ζο­νται να έχουν εντελώς δια­φο­ρε­τι­κές στρα­τη­γι­κές επι­λο­γές σε απο­λύ­τως βασικά θέματα, τα οποία επι­πλέον δια­φο­ρο­ποιού­νται ανάλογα και με τον τύπο της σχο­λι­κής μονάδας (ημε­ρή­σιο -εσπερινό).

-Πιο συγκε­κρι­μένα, από τη σύγκριση των δεικτών εισροών και εκροών στους δύο τομείς είναι εμφα­νείς οι δια­φο­ρε­τι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες επέν­δυ­σης κάθε τομέα εκπαί­δευ­σης (στο διδα­κτικό προ­σω­πικό ο δημό­σιος τομέας και στις υπο­δο­μές ο ιδιω­τι­κός.

-Τέλος, η παρα­γωγή σταθερά μειω­μέ­νων παρα­γο­μέ­νων «ικα­νο­ποι­η­τι­κών» εκπαι­δευ­τι­κών απο­τε­λε­σμά­των στις εσπε­ρι­νές σχο­λι­κές μονάδες του Γυμνα­σίου, έναντι των αντί­στοι­χων ημε­ρη­σίων μονάδων της βαθ­μί­δας υπο­βαθ­μί­ζει τον εκπαι­δευ­τικό ρόλο των συγκε­κρι­μέ­νων μονάδων και επο­μέ­νως, απαι­τεί­ται ανάληψη συγκε­κρι­μέ­νης πολι­τι­κής πρω­το­βου­λίας για την βελ­τί­ωση της εικόνας τους.

«Γεω­γρα­φικά» προ­βλή­ματα

Το σύστημα αγνοεί, ή υποτιμά, την υπαρκτή γεω­γρα­φική διά­σταση των εκπαι­δευ­τι­κών ανι­σο­τή­των) γι αυτό και δεν δια­φο­ρο­ποιεί άνισα τις Εισροές του ανάλογα με τις μεγα­λύ­τε­ρες ανάγκες. Η Ελλάδα προ­σεγ­γί­ζει ικα­νο­ποι­η­τικά τους ευρω­παϊ­κούς στόχους (ευρω­παϊκά πλαίσια ανα­φο­ράς) αλλά όχι με την ανά­πτυξη συγκε­κρι­μέ­νων μηχα­νι­σμών στο πλαίσιο ενός δομη­μέ­νου στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού.

-Οι ετήσιοι ρυθμοί μετα­βο­λής όλων των μεγεθών της εκπαί­δευ­σης από έτος σε έτος είναι μικροί. Πρό­κει­ται για ρυθμούς συντή­ρη­σης και όχι δομικής αλλαγής του συστή­μα­τος. Το μέγεθος και το εύρος των δια­φο­ρο­ποι­ή­σεων στο σύστημα το καθι­στούν ανε­λα­στικό και ουσια­στικά δυσκί­νητο, με απο­τέ­λε­σμα να καθί­στα­ται ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κός ο όποιος στρα­τη­γι­κός σχε­δια­σμός. Δεν είναι επο­μέ­νως απορίας άξιο ότι, την τελευ­ταία δεκα­πε­ντα­ε­τία, ενώ επι­τυγ­χά­νουν οι εκπαι­δευ­τι­κές και­νο­το­μίες μικρο-κλίμακας (πει­ρα­μα­τι­κές εφαρ­μο­γές), το σύστημα δεν εισπράτ­τει τα οφέλη της και­νο­το­μίας που πει­ρα­μα­τί­στηκε. Επι­πλέον, η από­σταση των παρα­γω­γι­κών του μονάδων, που υλο­ποιούν την και­νο­το­μία, από το κέντρο λήψης και ελέγχου των απο­φά­σεων, απο­δει­κνύ­ε­ται τερά­στια, χωρίς να έχει εφαρ­μο­στεί ένα άμεσο, αξιό­πι­στο και απο­τε­λε­σμα­τικό δίκτυο αμφί­δρο­μης επι­κοι­νω­νίας μεταξύ των δύο κέντρων και δια­σφά­λι­σης της ποιό­τη­τας των παρα­γό­με­νων εκπαι­δευ­τι­κών απο­τε­λε­σμά­των.

–  Η διοί­κηση του συστή­μα­τος, με ευθύνη της πολι­τι­κής ηγεσίας, απο­δει­κνύ­ε­ται χωρίς συνέ­χεια και συνέ­πεια, ασταθής και χωρίς πρω­το­βου­λία, που διαιω­νί­ζει ένα πεπα­λαιω­μένο πυρα­μι­δωτό σχήμα άσκησης-διαχείρισης της εξου­σίας της (Σ.Π.Δ.Ε., 2009). Όταν όμως η άσκηση της διοί­κη­σης του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού, ανε­λα­στική και τυπο­λα­τρική, επι­χει­ρη­μα­το­λο­γεί απο­κλει­στικά για την αξιο­λό­γηση τυπικών προ­σό­ντων, εμφα­νί­ζε­ται χωρίς σχέδιο στην κοι­νω­νική πρό­κληση για πρω­το­βου­λία και αλλαγή,και ουσια­στικά κατα­δι­κά­ζει κάθε προ­σπά­θεια για και­νο­το­μία και αλλαγή. Η διοί­κηση της και­νο­το­μίας στην εκπαί­δευση οφείλει να προη­γεί­ται των δια­δι­κα­σιών, και να μην αυτό-προσδιορίζεται μπροστά σε αδιέ­ξοδα διευ­ρύ­νο­ντας τις ασυ­νέ­πειες και τις αντι­φά­σεις του συστή­μα­τος.Η απλο­ποί­ηση των στόχων και του ορά­μα­τος θα πρέπει να δια­τρέ­χει ολό­κληρο το δίκτυο της διοί­κη­σης της εκπαί­δευ­σης και να κινη­το­ποιεί τις παρα­γω­γι­κές μονάδες ώστε να ανα­πτύ­ξουν τη δυνα­μική τους. Η κινη­το­ποί­ηση προς την αλλαγή θα κατα­γρα­φεί στη σημα­ντική δια­φο­ρο­ποί­ηση του ρυθμού μετα­βο­λής των δεικτών εισροών του συστή­μα­τος, και μεσο-βραχυπρόθεσμα στην αντί­στοιχη των δεικτών εκροών, που απο­τε­λεί και το τελικώς ζητού­μενο.

ΒΗΜΑ