Ρύθμιση για τακτοποίηση αυθαιρέτων εντός δασών

H δυνα­τό­τητα τακτο­ποί­η­σης αυθαι­ρέ­των σε δάση για 30 έτη μετά την εκπό­νηση οικο­νο­μο­τε­χνι­κής μελέτης, μέσω ενός πλαι­σίου που θα καταρ­τί­ζε­ται ανά ομάδες περιο­χών και θα προ­ε­γκρί­νε­ται από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, είναι η πρόταση του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος για τις οικι­στι­κές πυκνώ­σεις. Κύριος στόχος του υπουρ­γείου είναι να μην έχει η νέα ρύθμιση την τύχη της προη­γού­με­νης, η οποία ακυ­ρώ­θηκε από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας ως αντι­συ­νταγ­μα­τική. Ως δείγμα συμ­μόρ­φω­σης με την απόφαση, το υπουρ­γείο «θα αναρ­τή­σει τις περιο­χές» που εξαι­ρέ­θη­καν προ­σω­ρινά από τον δασικό χάρτη όντας μέσα στα όρια οικι­στι­κών πυκνώ­σεων.

Οι ρυθ­μί­σεις θα περι­λαμ­βά­νο­νται σε σχέδιο νόμου του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος, που θα αφορά μια σειρά από ζητή­ματα (περι­βαλ­λο­ντική αδειο­δό­τηση, σύστημα δια­χεί­ρι­σης προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών, δασικοί χάρτες, κτη­μα­το­λό­γιο) και ανα­μέ­νε­ται να δοθεί σε δημόσια δια­βού­λευση μέσα στις επό­με­νες ημέρες. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», η ρύθμιση για τις οικι­στι­κές πυκνώ­σεις, δηλαδή τις ομάδες αυθαι­ρέ­των μέσα σε δάση και δασικές εκτά­σεις, θα είναι η ακό­λουθη:

Κατ’ αρχήν, σε συμ­μόρ­φωση με την απόφαση του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας (αρ. 685-688/2019, Ολο­μέ­λεια), οι περιο­χές που υπέ­δει­ξαν οι δήμοι (πλην 24, που δεν αντα­πο­κρί­θη­καν) ως οικι­στι­κές πυκνώ­σεις προ­κει­μέ­νου να εξαι­ρε­θούν από την ανάρ­τηση, θα αναρ­τη­θούν κανο­νικά. Eτσι, οι ιδιο­κτή­τες των αυθαι­ρέ­των θα τεθούν «επί ίσοις όροις» με τους υπο­λοί­πους πολίτες απέ­να­ντι στον νόμο, έχοντας το δικαί­ωμα να υπο­βά­λουν αντίρ­ρηση στο περιε­χό­μενο του δασικού χάρτη ή αίτηση διόρ­θω­σης προ­δή­λου σφάλ­μα­τος.

Παράλ­ληλα, θα ενερ­γο­ποι­η­θεί μια χωριστή δια­δι­κα­σία, η οποία θα οδηγεί τελικώς στην «τακτο­ποί­ηση» για 30 έτη των παρά­νο­μων κτιρίων. Μέσω ειδικής πλατ­φόρ­μας (πιθα­νό­τατα στην Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο, που ούτως ή άλλως χει­ρί­ζε­ται το θέμα των δασικών χαρτών), ο ενδια­φε­ρό­με­νος θα μπορεί να υπο­βά­λει αίτηση υπα­γω­γής εντός 6 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου. Με την υποβολή της δήλωσης, αυτό­ματα θα ανα­στέλ­λο­νται προ­σω­ρινά όλες οι διοι­κη­τι­κές κυρώ­σεις για το ακίνητο (πρό­στιμο, διοι­κη­τική αποβολή, κατε­δά­φιση). Η δια­δι­κα­σία αυτή θα ισχύει και για τις περιο­χές όπου ο δασικός χάρτης δεν έχει ακόμα αναρ­τη­θεί, ή ο δήμος δεν «δήλωσε» στο υπουρ­γείο τα όρια των οικι­στι­κών πυκνώ­σεων.

Οικο­νο­μο­τε­χνι­κές μελέτες

Οταν ολο­κλη­ρω­θεί η συλλογή όλων των αιτη­μά­των, τότε οι Διευ­θύν­σεις Δασών θα συντά­ξουν ανά Περι­φέ­ρεια οικο­νο­μο­τε­χνι­κές μελέτες. Στόχος των μελετών αυτών είναι να καθο­ρι­στεί ποιες περιο­χές συνι­στούν (άτυπες αλλά ουσια­στικά οργα­νω­μέ­νες ή ημι-οργανωμένες) ενό­τη­τες και ως εκ τούτου η κατε­δά­φισή τους θα είχε δυσμε­νέ­στε­ρες συνέ­πειες για το δασικό περι­βάλ­λον από τη δια­τή­ρησή τους, συνε­κτι­μώ­ντας παράλ­ληλα και το κοι­νω­νικό / οικο­νο­μικό κόστος της κατε­δά­φι­σης. Από τις περι­πτώ­σεις αυτές θα εξαι­ρού­νται συγκε­κρι­μέ­νες κατη­γο­ρίες περιο­χών που προ­στα­τεύ­ο­νται από την περι­βαλ­λο­ντική ή αρχαιο­λο­γική νομο­θε­σία.

Στις περι­πτώ­σεις, λοιπόν, που από τη μελέτη θα προ­τεί­νε­ται ως πιο συμ­φέ­ρουσα η δια­τή­ρηση των οικι­σμών αυθαι­ρέ­των, αυτό θα γίνεται τελικά μέσω Προ­ε­δρι­κού Δια­τάγ­μα­τος (όπως αντι­στοί­χως γίνεται σήμερα για την έγκριση ή τρο­πο­ποί­ηση ενός πολε­ο­δο­μι­κού σχεδίου), επο­μέ­νως θα πρέπει να ελεγ­χθεί πρώτα από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας.

Εφόσον το ανώτατο ακυ­ρω­τικό δικα­στή­ριο δώσει το πράσινο φως, τότε όποιος έχει υπο­βά­λει αίτηση υπα­γω­γής θα κληθεί να συμπλη­ρώ­σει την αίτησή του ώστε να απο­φα­σι­στεί αν το αυθαί­ρετό του μπορεί να υπαχθεί στη ρύθμιση ή όχι. Αν η απόφαση είναι θετική, τότε θα υπο­λο­γί­ζε­ται και το πρό­στιμο που θα πρέπει να κατα­βά­λει (ο τρόπος υπο­λο­γι­σμού του προ­στί­μου δεν θα περι­λαμ­βά­νε­ται στην παρούσα νομο­θε­τική ρύθμιση, αλλά θα συμπλη­ρω­θεί αργό­τερα με υπουρ­γική απόφαση). Οσοι κατα­βάλ­λουν το πρό­στιμο, τότε θα εξα­σφα­λί­ζουν μια 30ετή ανα­στολή κατε­δά­φι­σης.

Να σημειω­θεί ότι, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, στη ρύθμιση θα σημειώ­νε­ται ρητά ότι η έκταση δεν αλλάζει χαρα­κτήρα (δεν απο­χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται δηλαδή η δασική έκταση). Για όσους δεν υπέ­βα­λαν αίτημα ή το αίτημά τους απορ­ρί­φθηκε, ξεκι­νάει η δια­δι­κα­σία επι­βο­λής διοι­κη­τι­κών κυρώ­σεων.

Τα «χτα­πό­δια» βρήκαν… πρό­σφορο έδαφος

Οι ισχυρές αντιρ­ρή­σεις του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας είναι το βασι­κό­τερο «εμπόδιο» το οποίο οφείλει το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος να ξεπε­ρά­σει, αν επι­θυ­μεί η νέα ρύθμιση να μην έχει την ίδια τύχη με την παλαιά. Το ανώτατο ακυ­ρω­τικό δικα­στή­ριο εξέθεσε στην απόφασή του πλήθος προ­βλη­μα­τι­κών σημείων του «νομικού ευρή­μα­τος» των οικι­στι­κών πυκνώ­σεων, καθι­στώ­ντας πολύ δύσκολη την αντι­με­τώ­πιση των ομάδων αυθαι­ρέ­των σε δασικές εκτά­σεις με έναν δια­φο­ρε­τικό τρόπο.

Η Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ έχει κρίνει ότι η διάταξη της προη­γού­με­νης κυβέρ­νη­σης (ν. 4389/16) για τις οικι­στι­κές πυκνώ­σεις είναι αντι­συ­νταγ­μα­τική.

Η «πατρό­τητα» της ρύθ­μι­σης ανήκει στον (ανα­πλη­ρωτή υπουργό Περι­βάλ­λο­ντος το 2016) Γιάννη Τσιρώνη. Οπως προ­βλέ­πει, για τον χαρα­κτη­ρι­σμό μιας ομάδας αυθαι­ρέ­των ως «οικι­στική πύκνωση» χρειά­ζο­νταν κατ’ ελά­χι­στον 50 κτίρια σε έκταση 25 στρεμ­μά­των. Ο ορισμός δεν έθετε κρι­τή­ρια ως προς την πυκνό­τητα ή την ελά­χι­στη από­σταση των κτιρίων, με απο­τέ­λε­σμα πολλοί δήμοι να δηλώ­σουν οικι­στι­κές πυκνώ­σεις «χτα­πό­δια», που χρη­σι­μο­ποιού­σαν λεπτές λωρίδες γης για να συμπε­ρι­λά­βουν μεμο­νω­μένα κτίρια σε από­σταση από τον «οικισμό».

Ακο­λού­θησε η απόφαση της Ολο­μέ­λειας του ΣτΕ (με πρόεδρο τότε τη νέα Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας, Αικα­τε­ρίνη Σακελ­λα­ρο­πού­λου), που έκρινε ότι η διάταξη του ν. 4389/16 για τις οικι­στι­κές πυκνώ­σεις είναι αντι­συ­νταγ­μα­τική.

Οπως έκρινε η Ολο­μέ­λεια, τα δάση και οι δασικές εκτά­σεις υπά­γο­νται από το Σύνταγμα σε ιδιαί­τερα αυστηρό προ­στα­τευ­τικό καθε­στώς με σκοπό τη δια­τή­ρησή τους. Η αλλαγή της χρήσης τους είναι κατ’ εξαί­ρε­σιν επι­τρε­πτή εφόσον προέχει για την εθνική οικο­νο­μία η αγρο­τική εκμε­τάλ­λευση ή άλλη χρήση, επι­βαλ­λό­μενη από λόγους δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος. Σε καμία περί­πτωση όμως, ανέφερε η απόφαση, δεν μπορεί να θεω­ρη­θεί λόγος υπέρ­τε­ρου δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος η οικι­στική αξιο­ποί­ησή τους.

Λίγο πριν από τις εκλογές, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος κατέ­θεσε στη Βουλή (τυπικά, αφού δεν μπο­ρούσε πια να προ­χω­ρή­σει) ένα σχέδιο νόμου το οποίο έδινε ένα πλαίσιο για την «τακτο­ποί­ηση» των αυθαι­ρέ­των για 25 χρόνια έναντι προ­στί­μου. Στο κείμενο του σχεδίου αντι­κα­το­πτρι­ζό­ταν πλήρως η στιγμή στην οποία κατα­τέ­θηκε, αφού περι­λάμ­βανε πλήθος «φιλο­λαϊ­κών» μέτρων, όπως εκπτώ­σεις, δυνα­τό­τητα σύν­δε­σης με τα δίκτυα κοινής ωφε­λείας κ.ά.