ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Μαρία Καραμαλέγκου: «Οι πανελλήνιες εξετάσεις δημιουργούν στους εφήβους ένα βαθύ υπαρξιακό άγχος»

Μαίρη Φώτη 9 λεπτά ανάγνωση
ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΜΑΛΕΓΚΟΥ
Οι πανελλήνιες εξετάσεις δημιουργούν στους εφήβους ένα βαθύ υπαρξιακό άγχος

ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΜΑΛΕΓΚΟΥ

✦ Σύνοψη ⌄
  • Η ακα­δη­μαϊκή επι­τυ­χία συχνά ταυ­τί­ζε­ται με την προ­σω­πική αξία των νέων, προ­κα­λώ­ντας έντονο άγχος και πίεση.
  • Στις νησιω­τι­κές κοι­νω­νίες, οι μαθητές αντι­με­τω­πί­ζουν πρό­σθε­τες προ­κλή­σεις, όπως το οικο­νο­μικό κόστος της φοι­τη­τι­κής μετα­νά­στευ­σης και οι κοι­νω­νι­κές προσ­δο­κίες.
  • Η ψυχική υγεία των εφήβων πλήτ­τε­ται από την αύξηση των αυτο­τραυ­μα­τι­κών συμπε­ρι­φο­ρών και της ψυχικής δυσφο­ρίας, ιδιαί­τερα στα κορί­τσια.
  • Οι γονείς πρέπει να είναι προ­σε­κτι­κοί με τις προσ­δο­κίες τους, καθώς η πίεση μπορεί να προ­κα­λέ­σει σοβαρές ψυχο­λο­γι­κές συνέ­πειες στους νέους.
  • «Συχνά, η οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον ταυτίζουν την ακαδημαϊκή επιτυχία με την προσωπική αξία του νέου ανθρώπου»
  • «Στα νησιά, η επιτυχία σημαίνει αυτόματα “ξερίζωμα” από το σπίτι και τεράστιο οικονομικό βάρος για την οικογένεια»
  • «Η φράση “τι θα πει ο κόσμος” είναι συχνά μία μεταβίβαση άγχους από τους γονείς προς τα παιδιά»

Στην τελική ευθεία για την έναρξη της μεγάλης δοκι­μα­σίας των πανελ­λα­δι­κών εξε­τά­σεων, το σχολικό άγχος και η ψυχική πίεση των υπο­ψη­φίων ανα­δει­κνύ­ο­νται σε μείζον κοι­νω­νικό ζήτημα.

Στην περι­φέ­ρεια και ιδίως στις νησιω­τι­κές κοι­νω­νίες, οι μαθητές καλού­νται να δια­χει­ρι­στούν ένα επι­πλέον, σύνθετο πλέγμα πιέσεων, που περι­λαμ­βά­νει γεω­γρα­φι­κούς περιο­ρι­σμούς, το υψηλό οικο­νο­μικό κόστος της φοι­τη­τι­κής μετα­νά­στευ­σης, αλλά και το βάρος των κοι­νω­νι­κών προσ­δο­κιών του στενού περί­γυ­ρου.

Με αφορμή την κορύ­φωση της προ­ε­τοι­μα­σίας, η κυρία Μαρία Καρα­μα­λέ­γκου (MEd, MSc), ειδική παι­δα­γω­γός, σχολική ψυχο­λό­γος και σύμ­βου­λος Επαγ­γελ­μα­τι­κού Προ­σα­να­το­λι­σμού, στη συνέ­ντευξή μας σήμερα στη «δ» αναλύει τα σωμα­τικά και ψυχο­λο­γικά συμ­πτώ­ματα που πρέπει να θορυ­βή­σουν τους γονείς, τις παγίδες της ψηφια­κής σύγκρι­σης στα social media και τον κρίσιμο ρόλο της οικο­γέ­νειας στην απο­φόρ­τιση των μαθητών.

Κυρία Καρα­μα­λέ­γκου, λίγο πριν την έναρξη των πανελ­λα­δι­κών εξε­τά­σεων, η πρό­σφατη τρα­γω­δία στην Ηλιού­πολη με τις δύο 17χρονες μαθή­τριες συγκλό­νισε το πανελ­λή­νιο. Στο σημεί­ωμά της, η μία κοπέλα μιλούσε για μια τριετή, βουβή μάχη με την κατά­θλιψη, η οποία «κορυ­φώ­θηκε» με τον τρόμο της απο­τυ­χίας στις Πανελ­λα­δι­κές. Πώς φτάνει ένας έφηβος να συνδέει την αξία της ίδιας του της ζωής με τους βαθμούς μιας εξέ­τα­σης;

Μία από τις κύριες αιτίες ψυχο­λο­γι­κής πίεσης των εφήβων κατά την περίοδο των πανελ­λα­δι­κών εξε­τά­σεων είναι οι κοι­νω­νι­κές προσ­δο­κίες. Συχνά, η οικο­γέ­νεια και το κοι­νω­νικό περι­βάλ­λον ταυ­τί­ζουν την ακα­δη­μαϊκή επι­τυ­χία με την προ­σω­πική αξία του νέου ανθρώ­που. Αν ο έφηβος το εισπρά­ξει αυτό, αναμ­φί­βολα θα νιώσει πως όλη του η αξιο­σύνη κρί­νε­ται από αυτές τις εξε­τά­σεις και θα βρεθεί αντι­μέ­τω­πος με ένα ανε­ξέ­λεγ­κτο άγχος. Σε περί­πτωση, μάλιστα, που προ­ϋ­πάρ­χει ή ελλο­χεύει μια αγχώδης δια­τα­ραχή και κατά­θλιψη, οι οποίες συνήθως συνυ­πάρ­χουν και τρο­φο­δο­τούν η μία την άλλη, τότε τα πράγ­ματα γίνο­νται εξαι­ρε­τικά δύσκολα και επι­κίν­δυνα για τον έφηβο.

ΚΑΡΑΜΑΛΕΓΚΟΥ

Παρα­τη­ρεί­ται, σύμφωνα με τα στοι­χεία των τελευ­ταίων ετών, μια ραγδαία αύξηση στις αυτο­τραυ­μα­τι­κές συμπε­ρι­φο­ρές και την ψυχική δυσφο­ρία, ειδικά στα κορί­τσια. Πιέ­ζουμε τα παιδιά μας περισ­σό­τερο από όσο αντέχει η βιο­λο­γική και ψυχική τους ηλικία;

Οι κύριες πηγές πίεσης των εφήβων κατά την περίοδο των Πανελ­λα­δι­κών εξε­τά­σεων είναι οι κοι­νω­νι­κές προσ­δο­κίες, το οικο­νο­μικό κόστος, ο τοξικός αντα­γω­νι­σμός, η έλλειψη χρόνου και ο φόβος της απο­τυ­χίας. Τα παιδιά σήμερα έχουν απόλυτη συνεί­δηση των χρη­μά­των που δαπα­νούν οι γονείς τους για τα φρο­ντι­στή­ρια, κάτι που τους δημιουρ­γεί ένα επι­πλέον αίσθημα χρέους και ενοχής. Παράλ­ληλα, η συνεχής σύγκριση με συμ­μα­θη­τές και η «κουλ­τούρα των αρι­στού­χων» εντεί­νουν το αίσθημα ανε­πάρ­κειας.

Το εξα­ντλη­τικό καθη­με­ρινό πρό­γραμμα (σχολείο, φρο­ντι­στή­ριο, διά­βα­σμα) εκμη­δε­νί­ζει τον ελεύ­θερο χρόνο, τον ύπνο και τις κοι­νω­νι­κές επαφές, στοι­χεία απο­λύ­τως απα­ραί­τητα για την ψυχική υγεία των εφήβων. Τέλος, υπάρχει η αντί­ληψη πως οι εξε­τά­σεις αυτές κρίνουν ορι­στικά και αμε­τά­κλητα όλο το μέλλον των παιδιών, γεγονός που τους δημιουρ­γεί ένα βαθύ υπαρ­ξιακό άγχος, ξεπερ­νώ­ντας συχνά τις βιο­λο­γι­κές και ψυχικές τους αντοχές.

Οι Πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις έχουν μετα­τρα­πεί σε μια συλ­λο­γική, οικο­γε­νειακή υπερ­προ­σπά­θεια θα λέγαμε, στην Ελλάδα. Γιατί το εκπαι­δευ­τικό και κοι­νω­νικό μας σύστημα αδυ­να­τεί να απο­συν­δέ­σει την ακα­δη­μαϊκή πορεία από την προ­σω­πική ευτυχία και το «νόημα της ζωής»;

Καλό θα είναι να απο­φεύ­γο­νται οι υπερ­γε­νι­κεύ­σεις, είτε θετικές είτε αρνη­τι­κές. Η εκπαί­δευση προ­σφέ­ρει αναμ­φί­βολα εφόδια, γνώση και επαγ­γελ­μα­τι­κές ευκαι­ρίες, αλλά δεν μπορεί να γεμίσει συναι­σθη­μα­τικά από μόνη της έναν άνθρωπο. Το σύστημά μας έχει δομηθεί γύρω από την ιδέα ότι το πτυχίο απο­τε­λεί τη μονα­δική εγγύηση κοι­νω­νι­κής κατα­ξί­ω­σης, παρα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η προ­σω­πική ευτυχία κτί­ζε­ται σε πολύ πιο στέρεες και πολυ­διά­στα­τες βάσεις.

Βρι­σκό­μα­στε στην τελική ευθεία των εξε­τά­σεων. Πρα­κτικά, αν ένας γονιός δια­κρί­νει αυτές τις μέρες ότι το παιδί του «παρα­λύει» από το άγχος, κλεί­νε­ται στον εαυτό του ή παρου­σιά­ζει κρίσεις πανικού, ποια πρέπει να είναι η άμεση αντί­δρασή του; Τι δεν πρέπει να πει σε καμία περί­πτωση;

Απόρ­ροια όλων των παρα­πάνω είναι η δημιουρ­γία μιας έντονης πίεσης στους εφήβους, η οποία εκδη­λώ­νε­ται σωμα­τικά με πονο­κε­φά­λους, στο­μα­χι­κές δια­τα­ρα­χές, δια­τα­ρα­χές ύπνου και συνε­χό­μενη σωμα­τική κόπωση.

Συνάμα, εκδη­λώ­νε­ται με ξεσπά­σματα κλά­μα­τος, θυμό, ευε­ρε­θι­στό­τητα, αίσθημα απελ­πι­σίας και, δυστυ­χώς, πολύ συχνά κρίσεις πανικού. Αρκετοί από αυτούς εμφα­νί­ζουν δυσκο­λίες στη συγκέ­ντρωση και στη μνήμη κατά τη διάρ­κεια των δια­γω­νι­σμά­των, καθώς και έντονα αρνη­τι­κές σκέψεις. Ανα­φο­ρικά με τους τρόπους αντι­με­τώ­πι­σης αυτής της κατά­στα­σης και τη στήριξη των εφήβων, οι γονείς θα πρέπει αρχικά να λει­τουρ­γούν με σύμπνοια, φρο­ντί­ζο­ντας ώστε το παιδί τους να απο­φορ­τί­ζε­ται συναι­σθη­μα­τικά. Θα πρέπει να ακούν με προσοχή τις ανη­συ­χίες των παιδιών, χωρίς άσκηση κρι­τι­κής και χωρίς να προ­σφέ­ρουν έτοιμες λύσεις. Είναι κρίσιμο να τονί­ζε­ται στον έφηβο ότι οι Πανελ­λή­νιες είναι μια δια­δι­κα­σία και όχι το μέτρο της ευφυΐας ή της αξίας του. Επίσης, πρέπει να φρο­ντί­ζουν ώστε ο έφηβος να δια­τη­ρεί ένα σταθερό ωράριο ύπνου (του­λά­χι­στον 7-8 ώρες καθη­με­ρινά), μια ισορ­ρο­πη­μένη δια­τροφή και σύντομα, ποιο­τικά δια­λείμ­ματα. Αν για οποιο­δή­ποτε λόγο το άγχος γίνει δυσλει­τουρ­γικό, η καθο­δή­γηση από ψυχο­λόγο μπορεί να προ­σφέ­ρει πολύ­τιμα εργα­λεία δια­χεί­ρι­σης.

Μαρία Καραμαλέγκου

Πολλές φορές οι γονείς, στην προ­σπά­θειά τους να εμψυ­χώ­σουν τα παιδιά, λένε φράσεις όπως «δεν πει­ρά­ζει, είναι απλώς μια εξέταση». Ωστόσο, οι έφηβοι συχνά το εκλαμ­βά­νουν αυτό ως υπο­τί­μηση της δικής τους αξίας. Πώς επι­τυγ­χά­νε­ται η σωστή επι­κοι­νω­νιακή ισορ­ρο­πία;

Η ισορ­ρο­πία βρί­σκε­ται στο να μην υπο­βαθ­μί­ζουμε την προ­σπά­θειά τους, αλλά ούτε και να τη δρα­μα­το­ποιούμε. Αντί για κλισέ αφο­ρι­σμούς που ακού­γο­νται στα αυτιά του εφήβου ως αδια­φο­ρία, ο γονιός οφείλει να επι­κυ­ρώ­σει το συναί­σθημα του παιδιού. Να του πει «Κατα­λα­βαίνω ότι ζορί­ζε­σαι και ότι αυτό που κάνεις τώρα είναι πολύ σημα­ντικό για σένα, όμως εγώ είμαι εδώ ό,τι κι αν γίνει». Η ασφά­λεια ότι η αγάπη των γονιών δεν εξαρ­τά­ται από το απο­τέ­λε­σμα είναι η χρυσή τομή.

Στις μέρες μας, οι έφηβοι δεν δια­χει­ρί­ζο­νται μόνο την πίεση του σπιτιού ή του σχο­λείου, αλλά και την αστα­μά­τητη ροή πλη­ρο­φο­ριών στα social media. Βλέ­πουμε στο TikTok και στο Instagram βίντεο με τίτλους «πώς να δια­βά­ζεις 12 ώρες τη μέρα» ή «τα scores μου». Πόσο επι­κίν­δυνη είναι αυτή η διαρκής, ψηφιακή σύγκριση για έναν μαθητή που ήδη νιώθει ότι «δεν κάνει αρκετά»;

Κατά τη διάρ­κεια των Πανελ­λα­δι­κών, η ταυ­τό­χρονη ενα­σχό­ληση με τα social media επί της ουσίας δεν ται­ριά­ζει με τη δια­δι­κα­σία του δια­βά­σμα­τος. Στη συνέ­χεια, νομίζω ότι οι έφηβοι μπορούν να δια­κρί­νουν πως οτι­δή­ποτε παρου­σιά­ζε­ται στο TikTok, στο Facebook ή στο Instagram ουδεμία σχέση έχει με την πραγ­μα­τι­κό­τητα, οπότε και να μην το λαμ­βά­νουν υπόψη τους σε καμία περί­πτωση. Η ενα­σχό­ληση με το κινητό επι­βα­ρύ­νει την ψυχική τους υγεία, την ποιό­τητα του ύπνου τους, φέρνει σωμα­τικά προ­βλή­ματα, απώλεια χρόνου και συγκέ­ντρω­σης, οπότε είναι κάτι που, κυρίως κατά τη διάρ­κεια των εξε­τά­σεων, θα πρέπει να απο­φευ­χθεί.

Ας έρθουμε σε μια πολύ σημα­ντική παρά­με­τρο που απα­σχο­λεί έντονα την κοι­νω­νία της περι­φέ­ρειας και των νησιών μας. Τα παιδιά στην επαρχία και στα νησιά καλού­νται να δώσουν τις ίδιες εξε­τά­σεις με τα παιδιά των μεγάλων αστικών κέντρων, αλλά υπό τελείως δια­φο­ρε­τι­κές συν­θή­κες. Ποιες είναι οι ιδιαί­τε­ρες ψυχο­λο­γι­κές και πρα­κτι­κές πιέσεις που αντι­με­τω­πί­ζει ένας υπο­ψή­φιος σε ένα νησί;

Οι μαθητές που δίνουν Πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις σε μικρά νησιά βιώνουν σύν­θε­τες ψυχο­λο­γι­κές πιέσεις καθώς, πέρα από τις κλα­σι­κές απαι­τή­σεις των εξε­τά­σεων, έχουν να αντι­με­τω­πί­σουν γεω­γρα­φι­κούς περιο­ρι­σμούς και έλλειψη υπο­δο­μών. Σε πολλά νησιά δεν υπάρ­χουν οργα­νω­μένα φρο­ντι­στή­ρια ή εξει­δι­κευ­μέ­νοι καθη­γη­τές για όλα τα μαθή­ματα κατεύ­θυν­σης, οπότε τα παιδιά βασί­ζο­νται σε δια­δι­κτυακά (online) μαθή­ματα. Η μέθοδος αυτή στερεί τη φυσική αλλη­λε­πί­δραση και ίσως και τα πιθανά καλύ­τερα απο­τε­λέ­σματα. Συνάμα, στις μικρές κοι­νω­νίες όπου όλοι γνω­ρί­ζο­νται μεταξύ τους, η πίεση της κοι­νω­νι­κής κρι­τι­κής και οι προσ­δο­κίες του περί­γυ­ρου διο­γκώ­νο­νται, οπότε ο κάθε υπο­ψή­φιος νιώθει ότι οι επι­δό­σεις του θα γίνουν αντι­κεί­μενο συζή­τη­σης σε όλο το νησί.

Στην Αθήνα, η πρό­σβαση σε εξει­δι­κευ­μέ­νες δομές, φρο­ντι­στή­ρια ή ακόμα και η δυνα­τό­τητα επι­λο­γής σχολών χωρίς το άγχος της εσω­τε­ρι­κής μετα­νά­στευ­σης είναι δεδο­μένη. Στα νησιά, ένας μαθητής γνω­ρί­ζει εκ των προ­τέ­ρων ότι η επι­τυ­χία σημαί­νει αυτό­ματα «ξερί­ζωμα» από το σπίτι και τερά­στιο οικο­νο­μικό βάρος για την οικο­γέ­νειά του. Πόσο επι­τεί­νει αυτό το άγχος των παιδιών;

Οι γονείς στα νησιά επω­μί­ζο­νται τερά­στιο οικο­νο­μικό βάρος, όχι μόνο για τα φρο­ντι­στή­ρια αλλά και για τα μελ­λο­ντικά έξοδα της φοι­τη­τι­κής ζωής, και το παιδί συχνά εισπράτ­τει αυτό το άγχος —ότι πρέπει οπωσ­δή­ποτε να πετύχει για να μην πάνε χαμένες οι στε­ρή­σεις της οικο­γέ­νειας. Ανα­φο­ρικά με το άγχος του απο­χω­ρι­σμού, μπορεί για έναν έφηβο από νησί η μετα­νά­στευση στην πόλη να του δημιουρ­γεί ένα επι­πλέον άγχος για το πώς θα τα κατα­φέ­ρει να ζήσει μόνος του, αλλά αρκετές φορές είναι και απε­λευ­θε­ρω­τικό για τα παιδιά της επαρ­χίας, τα οποία κατα­φέρ­νουν φεύ­γο­ντας να βρουν την προ­σω­πική τους ταυ­τό­τητα.

Στην περι­φέ­ρεια, η κοι­νω­νία είναι πιο κλειστή. Η επι­τυ­χία ή η απο­τυ­χία γίνεται συχνά «θέμα συζή­τη­σης» στον κοι­νω­νικό περί­γυρο, με απο­τέ­λε­σμα το παιδί να νιώθει ότι κου­βα­λάει στις πλάτες του τη δημόσια εικόνα της οικο­γέ­νειάς του. Πώς μπορεί ένας έφηβος να θωρα­κι­στεί απέ­να­ντι σε αυτό το «τι θα πει ο κόσμος»;

Η φράση «τι θα πει ο κόσμος» είναι συχνά μία μετα­βί­βαση άγχους από τους γονείς προς τα παιδιά τους, η οποία εμπε­ριέ­χει το «μην κάνεις αυτό ώστε να μην κριθείς». Και αυτό όχι επειδή οι ίδιοι συμ­φω­νούν με τη γνώμη των άλλων, αλλά επειδή νιώθουν ανα­σφά­λεια και θέλουν να προ­στα­τεύ­σουν την οικο­γε­νειακή φήμη. Καλό είναι οι γονείς να θωρα­κί­ζουν τα παιδιά τους βοη­θώ­ντας τα στην από­κτηση ψυχικής ανθε­κτι­κό­τη­τας και απο­φεύ­γο­ντας αυτή την τραγική φράση, καθώς ακόμα κι αν είμαστε τέλειοι σύμφωνα με τα πρότυπα των άλλων, αυτό δεν σημαί­νει ότι θα κερ­δί­σουμε τον καθο­λικό σεβασμό ή ότι θα απο­φύ­γουμε τον οποιον­δή­ποτε σχο­λια­σμό. Ο έφηβος πρέπει να ζει με βάση τις επι­θυ­μίες του, να μη θυσιά­ζει τα όνειρά του, την ψυχική του ηρεμία και την προ­σω­πική του ευτυχία. Η γνώμη του περί­γυ­ρου δεν ορίζει την αξία ενός ανθρώ­που, το ζητού­μενο είναι το ίδιο το παιδί να είναι ευτυ­χι­σμένο με τις επι­λο­γές του και όχι να είναι αρεστό.

Κλεί­νο­ντας, αν είχατε απέ­να­ντί σας αυτή τη στιγμή τους γονείς που βλέπουν τα παιδιά τους να μπαί­νουν στην αρένα των εξε­τά­σεων, ποιο είναι το μονα­δικό, πιο σημα­ντικό μήνυμα που θα θέλατε να τους μετα­δώ­σετε;

Να θυμη­θούν πώς ένιωθαν οι ίδιοι κατά την περίοδο που έδιναν Πανελ­λή­νιες και να μην επα­να­λά­βουν τα λάθη των δικών τους γονιών στα παιδιά τους. Αν δεν είχαν αυτή την εμπει­ρία, να προ­σπα­θή­σουν να δείξουν ενσυ­ναί­σθηση και συμπό­νια, γιατί είναι μια πολύ δύσκολη δοκι­μα­σία στην οποία τα παιδιά τους τα χρειά­ζο­νται επί της ουσίας δίπλα τους: με ζεστα­σιά, αισιο­δο­ξία και χαμό­γελο. Τέλος, να έχουν φρο­ντί­σει για εναλ­λα­κτι­κές λύσεις μετά τις Πανελ­λή­νιες, ακόμη και σε περί­πτωση απο­τυ­χίας, και να στη­ρί­ξουν το παιδί τους όποιο και αν είναι το απο­τέ­λε­σμα.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.