«Η Ρόδος το 1821 και οι άγνωστοι ήρωες της»

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821: Οι Ροδίτες είχαν γίνει κοι­νω­νοί της εθνικής προ­σπά­θειας από ένα νεαρό καλό­γερο που έφθασε στο νησί, απε­σταλ­μένο του οικου­με­νι­κού Πατριαρ­χείου Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, που έδρασε με απόλυτη μυστι­κό­τητα.

Παρά τον διακαή πόθο των κατοί­κων της να συμ­με­τά­σχουν στην επα­νά­σταση του 1821 η Ρόδος δεν κατά­φερε να πάρει μέρος σε αυτήν για αντι­κει­με­νι­κούς λόγους αλλά και επειδή η προ­σπά­θεια προ­δό­θηκε εκ των έσω με απο­τέ­λε­σμα να συλ­λη­φθούν και να φυλα­κι­στούν ο μητρο­πο­λί­της του νησιού και οι τοπικοί ηγέτες που ήταν μυη­μέ­νοι στους σκοπούς της Φιλικής Εται­ρείας.

Οι Ροδίτες είχαν γίνει κοι­νω­νοί της εθνικής προ­σπά­θειας από ένα νεαρό καλό­γερο που έφθασε στο νησί, απε­σταλ­μένο του οικουμενικούΠατριαρχείου Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, που έδρασε με απόλυτη μυστι­κό­τητα όπως το επέ­βαλ­λαν οι συν­θή­κες.

Δυστυ­χώς όμως, στην συνέ­χεια αφίχθη στο νησί ένας έμπορος, μέλος της Φιλικής Εται­ρείας ο οποίος κατά­φερε να κερ­δί­σει την εμπι­στο­σύνη του μητρο­πο­λίτη Αγάπιου και των προ­κρί­των του νησιού που είχαν γίνει μέλη της Φιλικής Εται­ρείας και που προ­ε­τοι­μα­ζό­ταν για τον εθνικό ξεση­κωμό. Ο εν λόγω έμπορος ήταν άνθρω­πος των Οθω­μα­νών και μόλις έμαθε όσο το δυνατόν περισ­σό­τερα φρό­ντισε να κατα­δώ­σει τους φιλι­κούς στον διοι­κητή της Ρόδου, ο οποίος τους συνέ­λαβε όλους και τους φυλά­κισε για αρκε­τούς μήνες με απο­τέ­λε­σμα όταν ξέσπασε η επα­νά­σταση να μην υπάρ­χουν οι ηγέτες που θα ξεσή­κω­ναν και θα οργά­νω­ναν τον λαό.

Μεμο­νω­μένα βέβαια αρκετοί Ροδίτες αλλά και κάτοι­κοι των άλλων νησιών της Δωδε­κα­νή­σου έσπευ­σαν από την πρώτη στιγμή να βρεθούν στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα και να πάρουν μέρος στον εθνικό αγώνα. Τα πράγ­ματα μάλιστα έγιναν ακόμα πιο δύσκολα όταν τον μετριο­παθή Γιου­σούφ Μπέη, αντι­κα­τέ­στησε ο «θηριώ­δης» Σιου­κιούρ­μπεης ο οποίος σύμφωνα με την λαϊκή παρά­δοση ήταν εξι­σλα­μι­σμέ­νος Έλληνας από την οικο­γέ­νεια των Μαυ­ρο­μι­χα­λαίων της Μάνης. Ο Σιου­κιούρ­μπεης που έμεινε στην ιστορία ως ένας ιδιαί­τερα δεσπο­τι­κός ηγε­μό­νας απέ­τρεψε με την παρου­σία του τους Ροδίτες να ξεση­κω­θούν τους προ­στά­τευσε όμως και από τα αντί­ποινα των Οθω­μα­νών στρα­τιω­τών που βρί­σκο­νταν στο νησί, ίσως επειδή δεν μπο­ρούσε να ξεχάσει την κατα­γωγή του.

Πως προ­δό­θηκε

Το πώς προ­δό­θηκε η επα­νά­σταση στη Ρόδο κατέ­γραψε ένας από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους λαο­γρά­φους του νησιού ο Ανα­στά­σιος Βρόντης, ο οποίος στο βιβλίο του «Η Ρόδος το 1821 και οι άγνω­στοι ήρωες της», (εκδό­θηκε το 1950 και βρί­σκε­ται στην Δημόσια Βιβλιο­θήκη Ρόδου) ανα­φέ­ρει τα εξής:

«Όταν το Ελλη­νικό έθνος εξε­γέρ­θηκε σύσσωμο στο 1821 για να απο­κτήση την ελευ­θε­ρία του, η Ρόδος δεν μπόρεσε να λάβη μέρος στο απε­λευ­θε­ρω­τικό κίνημα γιατί όπως γράφει κι ο μεγάλος ιστο­ρι­κός Παπαρ­ρη­γό­που­λος στην ιστορία του (Τόμος 6 σελ. 779) «Εκ των μεγα­λυ­τέ­ρων νήσων Κρήτης, Ρόδου καί Κύπρου αίτινες πάσαι κατεί­χο­ντο υπό πολυα­ρίθ­μων Οσμα­νι­δών επε­ρει­δο­μέ­νων επί ισχυρών φρου­ρίων δεν επα­νέ­στη ειμή μόνον η Κρήτη.

Εκτός του πολυα­ρίθ­μου Τουρ­κι­κού στρατού, υπήρχε και ο Αιγυ­πτια­κός στόλος, ο οποίος ταχτικά επε­σκέ­πτετο την Ρόδον είτε για ύδρευση είτε από τρι­κυ­μίες και όταν κατε­διώ­κετο από τον Ελλη­νι­κόν στόλον.

Δεν μπόρεσε να επα­να­στα­τήση η Ρόδος όχι μόνο γιατί ήτο τρο­μο­κρα­τη­μένη και αλυ­σο­δε­μένη με πολυά­ριθμο Τουρ­κικό στρατό, αλλά και διότι συνε­λή­φθη­σαν με προ­δο­σία και εφυ­λα­κί­σθη­σαν οι φιλικοί της, οι οποίοι είχαν μυηθή στον σκοπό της Φιλικής Εται­ρείας από ένα νεαρό καλό­γηρο, που έστει­λεν επί­τη­δες το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο τον Απρίλιο του 1820.

Ο Μητρο­πο­λί­της Αγάπιος και αρκετοί πρό­κρι­τοι της Ρόδου, είχαν γίνει μέλη της Φιλικής Εται­ρείας καί επε­ρί­με­ναν την ημέρα που θα εδίδετο το σύνθημα για να ανάψη η πυρκαϊά και στον τόπο τους.

Με την ψυχή στο στόμα περί­με­ναν όλοι τους το φωτεινό ξημέ­ρωμα, μα πήγαν χαμένοι όλοι οι κρυφοί πόθοι και ελπίδες αιώνων σκλα­βιάς, γιατί κάποιος κακο­ποιός, ο προ­δό­της Αση­μά­κης, όργανον της Τουρ­κι­κής Κυβερ­νή­σεως, που εγνώ­ριζε τα σήματα και τον όρκο της Φιλικής Εται­ρείας, προ­σποιού­με­νος τον έμπορο, ήλθε στην Ρόδο από την Κων­στα­ντι­νού­πολη και εσχε­τί­σθηκε με τον Μητρο­πο­λί­την Αγάπιο και τους άλλους μυη­μέ­νους προ­κρί­τους.

Για να πετύχη καλύ­τερα τον σκοπό του ο άθλιος, αρρα­βω­νιά­στηκε με μία όμορφη Ροδι­το­πούλα, την κόρη του ιατρού Πελαΐτη, που την λέγανε Σμα­ρά­γδα και έπιασε πολλές σχέσεις με τις οποίες κατώρ­θωσε να ανα­κα­λύψη όλους τους Φιλι­κούς της Ρόδου.

Χωρίς να χάση καιρό ο άθλιος, έδωσε στον τότε Διοι­κητή της Ρόδου, Γιου­σούφ μπέη, κατά­λογο όλων των Φιλικών, τους οποίους συνέ­λα­βαν αμέσως και έρριψαν στην φυλακή του Ζιντα­νίου, που βρι­σκό­ταν στο Παλάτι των Ιπποτών.

Δεν περι­γρά­φε­ται η λύπη και η αγα­νά­κτηση του κόσμου όταν έμαθε την προ­δο­τική διαγωγή του Ασημάκη και την φυλά­κιση των καλών εκείνων πατριω­τών οι οποίοι ήσαν οι εξής: 1) Ο Μητρο­πο­λί­της Ρόδου Αγάπιος, 2) ο Παπά Μανώλης, εφη­μέ­ριος της Αγίας Ανα­στα­σίας, 3) ο Ιωάννης Καζούλ­λης, 4) ο Απο­στό­λης Βλαστός, 5) ο Εμμα­νουήλ Καστρί­σιος, 6) ο Φίλιπ­πος Δημη­τρίου Φιλιπ­πά­κης, 7) ο Βασί­λειος Ζαχα­ριάς, 8) ο Α. Δελα­πόρ­τας, 9) ο Α. Στου­πεν­τζής και άλλοι.

Στην φυλακή έμειναν αρκε­τούς μήνες, απο­γοη­τευ­μέ­νοι και λυπη­μέ­νοι γιατί απέ­τυ­χαν οι προ­σπά­θειές των να προ­ε­τοι­μά­σουν την πατρίδα των για την απε­λευ­θέ­ρωσή της από τά δεσμά. Όταν η κόρη του Πελαΐτη, το Σμα­ρα­γδάκι του Γιατρού, όπως την λέγανε, επλη­ρο­φο­ρή­θηκε πως αίτιος να φυλα­κι­στούν τόσοι πατριώ­τες ήταν ο αρρα­βω­νια­στι­κός της Αση­μά­κης, τον έδιωξεν αμέσως από το σπίτι τους. Μη μπο­ρώ­ντας να ανθέξη το μαρ­τύ­ριο της ψυχής της, η ευαί­σθητη κόρη φόρεσε πένθιμα φορέ­ματα και κλαί­ο­ντας την μοίρα της, πέθανε σε λίγο από μαρασμό.

Όλη η Ρόδος πένθησε τον χαμό της Ελλη­νο­πού­λας κόρης και το κατω­τέρω δημο­τικό τρα­γούδι, δείχνει την πατριω­τική αρετή της και την περι­φρό­νησή της στον προδότη.

“Μιά Κερεκή εδιά­βαινα κάτω που ‘ναν ανώι / και άκουσα να λέουσι αυτό το μοι­ρο­λόϊ. / Ήταν γραφτό σου Σμα­ρα­γδί, τέτοιο το ριζικό σου/ να μπη σκορ­πιός αντί γαμπρός μέσα στο σπιτικό σου.

Σαν όχεντρα φαρ­μα­κερή, άτιμε Ασημάκη / εκέ­ντη­σες το Σμα­ρα­γδί κι έχυσες το φαρμάκι. Γυπάοι να φαν τα κριάτα σου, τα μάτια σου κοράκοι / και σκύλοι να σε σύρ­νουσι προδότη Ασημάκη”.

Η προ­φη­τεία του λαϊκού τρα­γου­δι­στή βγήκε αληθινή, γιατί ευθύς ως έφυγεν ο Αση­μά­κης από την Ρόδο, βρέθηκε σκο­τω­μέ­νος στην Κων­στα­ντι­νού­πολη. Άλλος σοβαρός λόγος που δεν επα­να­στά­τησε η Ρόδος, ήταν και η δυνα­στική διοί­κησή της, από τον φοβερόν Σου­κιούρ Πασά, ο οποίος κατά την παρά­δοση κατή­γετο από την οικο­γέ­νεια των Μαυ­ρο­μι­χα­λαίων [αδελφός του Πετρό­μπεη] και πιά­στηκε αιχ­μά­λω­τος από τους Τούρ­κους στην μάχη του Αλμυρού το 1769.

Ο Σου­κιούρ Πασάς ωνο­μά­ζετο Γεώρ­γιος και σαν τον πήραν δούλο στην Πόλη, τον εξα­νά­γκα­σαν να αλλάξη την πίστη του και να γίνη Τούρκος. Εκεί εσπού­δασε την τουρ­κική γλώσσα και επειδή έδειξε κλίση στα ναυτικά, τον έκαμαν αξιω­μα­τικό στον τουρ­κικό στόλο και σε λίγο επρο­βι­βά­στηκε σε Ναύαρχο και κατε­δί­ωκε τους πει­ρα­τές. Στα 1822 η Υψηλή Πύλη τον εδιώ­ρισε Διοι­κητή στην Ρόδο καί αντι­κα­τέ­στησε τον Γιου­σούφ Μπέην.

Ο Μεχμέτ Σου­κιούρ ήταν άγριος την όψιν και είχε μαυ­ρι­δερό πρόσωπο με πλατειά φρύδια που ενέ­πνεαν τον φόβο και τον τρόμο στους κατοί­κους. Διοι­κούσε σαν αλη­θι­νός σατρά­πης και μόνος του εδίκαζε και κατε­δί­καζε. Ο ίδιος ήταν δικα­στής και δήμιος. Ήταν με λίγα λόγια, άγρυ­πνος Κέρ­βε­ρος και με την βοήθεια των μυστι­κών πρα­κτό­ρων του, μάθαινε όλες τις κινή­σεις των Χρι­στια­νών κι αλλοί­μονο σ’ εκείνον που έδινε την παρα­μι­κρή αφορμή. Είχε πάντα κρε­μα­σμένο στον τοίχο του γρα­φείου του ένα μανα­ράκι (μικρό πέλεκυ) και μ’ αυτό επέβαλε την εσχάτη των ποινών σ’ όσους παρα­κού­ανε τις δια­τα­γές του. Η αυστη­ρό­τατη αυτή επί­βλεψη του Σου­κιούρ Πασά, συνε­τέ­λεσε όχι μόνο να μην επα­να­στα­τήση η Ρόδος, αλλά και να προ­λη­φθούν συγ­χρό­νως αιμα­τηρά γεγο­νότα από μέρους των Οθω­μα­νών κατοί­κων, οι οποίοι είχαν φανα­τη­σθή σε μεγάλο βαθμό με την εξέ­γερση του Έθνους καί υπέ­βλε­παν πάντα τους Έλληνες κατοί­κους του νησιού.

Εκτός του Σου­κιοὺρ Πασά […] υπήρχαν και οι ναύτες του Αιγυ­πτια­κού στόλου, που είχαν ορμη­τή­ριο την Ρόδο. Οι ναύτες αυτοί που τους έλεγαν Γαλουν­τζή­δες, από την λέξη γαλούνι, που σημαί­νει πλοίο και κοκ­κι­νο­φό­ρους γιατί φορού­σαν κόκ­κι­νες βράκες, είχαν γίνει ο φόβος και ο τρόμος των κατοί­κων. Παρά τις αυστη­ρές δια­τα­γές του Σου­κιούρ Πασά, έβγαι­ναν πολλές φορές από τα πλοία τους […] και έκαμναν λεη­λα­σίες, αισχρό­τη­τες και φόνους.»

Πηγή: newsit.gr