Συναγερμός για το νερό – Στα πρόθυρα λειψυδρίας, Κάρπαθος και Λέρος – Δραματική προειδοποίηση από κορυφαίους επιστήμονες

Σήμα κιν­δύ­νου για το μεγάλο πρό­βλημα της έλλει­ψης νερού εκπέ­μπουν, ο ένας μετά τον άλλο, δήμοι της χώρας, ενώ κηρύσ­σο­νται σε καθε­στώς έκτα­κτης ανάγκης. Από τα νησιά του νοτίου Αιγαίου και την Κρήτη μέχρι την Πελο­πόν­νησο και τη Θεσ­σα­λία, το «φάντα­σμα» της λει­ψυ­δρίας, μετά από δύο ήπιους χει­μώ­νες και εν μέσω κορύ­φω­σης της του­ρι­στι­κής περιό­δου, επα­νέρ­χε­ται, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τις εκτι­μή­σεις των ειδικών επι­στη­μό­νων που εδώ και χρόνια προει­δο­ποιού­σαν ότι η χώρα μας θα γίνεται θερ­μό­τερη και ξηρό­τερη, λόγω της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Ο Χρίστος Καρα­βί­της, κοσμή­το­ρας της Σχολής Περι­βάλ­λο­ντος και Γεωρ­γι­κής Μηχα­νι­κής του Γεω­πο­νι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και καθη­γη­τής Δια­χεί­ρι­σης Υδα­τι­κών Πόρων, εξηγεί ότι βρι­σκό­μα­στε σε μια δυσμενή υδρο­λο­γική συγκυ­ρία, η οποία δεν πρέπει να εκπλήσ­σει κανέναν. «Κάποια πράγ­ματα ήταν γνωστά από χρόνια. Ξέρουμε ότι από τον Μάιο μέχρι τον Σεπτέμ­βριο βρέχει ελά­χι­στα ή δεν βρέχει καθόλου στη χώρα μας. Αυτό είναι ανα­πό­σπα­στο μέρος του κλί­μα­τος του μεσο­γεια­κού χώρου και, σύμφωνα με όλες τις επι­στη­μο­νι­κές μελέτες, το κλίμα αυτό επι­δει­νώ­νε­ται χρόνο με τον χρόνο. Αρα, δεν μπο­ρούμε να μιλάμε για λει­ψυ­δρία κατά τη διάρ­κεια του καλο­και­ριού», λέει στη Realnews.

Ανα­φε­ρό­με­νος, μάλιστα στα νησιά του νοτίου Αιγαίου και στην Κρήτη, που βρί­σκο­νται στο «κόκκινο», σημειώ­νει ότι στις περιο­χές αυτές έβρεξε λιγό­τερο τον χειμώνα, ενώ ταυ­τό­χρονα τα μέτρα ταμί­ευ­σης νερού δεν επαρ­κούν. «Είναι δεδο­μένο ότι τον χειμώνα θα πρέπει να ταμιεύ­σουμε το λίγο νερό που πέφτει. Αυτό όχι μόνο δεν γίνεται, αλλά τα νησιά αυτά έχουν αυξη­μέ­νες υδρο­βό­ρες δρα­στη­ριό­τη­τες λόγω του του­ρι­σμού. Και, δυστυ­χώς, εκ των υστέρων βλέ­πουμε ότι δεν μπο­ρούμε να τις υπο­στη­ρί­ξουμε».

Συνεπώς, σύμφωνα με τον καθη­γητή Δια­χεί­ρι­σης Υδα­τι­κών Πόρων, απαι­τεί­ται η λήψη κατάλ­λη­λων μέτρων. Ποια είναι αυτά; Ο έλεγχος της προ­σφο­ράς και της ζήτησης σε νερό. «Αυτό σημαί­νει να έχουμε από την αρχή μηχα­νι­σμούς που να ελέγ­χουν τη σπατάλη, συστή­ματα επε­ξερ­γα­σίας απο­βλή­των, ενώ στα νησιά χρειά­ζο­νται έργα ταμί­ευ­σης και έργα ενί­σχυ­σης του υδα­τι­κού δυνα­μι­κού. Δηλαδή, έργα αφα­λά­τω­σης, όπου είναι εφικτό, με τη χρήση των εναλ­λα­κτι­κών μορφών ενέρ­γειας. Είναι κάτι για το οποίο ήδη θα έπρεπε να είχαμε μερι­μνή­σει».

«Ούτε σταγόνα βροχής»

Τη δρα­μα­τική κατά­σταση την οποία αντι­με­τω­πί­ζουν πολλές περιο­χές στην Κρήτη περι­γρά­φει ο δήμαρ­χος Βιάννου, Παύλος Μπα­ρι­τά­κης: «Δύο χρόνια έχει να βρέξει. Οι βρο­χο­πτώ­σεις έχουν περιο­ρι­στεί πάνω από το 70% με 80% απ’ ό,τι χρεια­ζό­μα­στε κάθε χρόνο για να πούμε ότι πάμε ομαλά. Απο­τέ­λε­σμα είναι να στε­ρεύ­ουν τα πηγαία νερά. Οι οικι­σμοί που είναι στον ορεινό όγκο του δήμου μας και υδρο­δο­τού­νται από πηγές αντι­με­τω­πί­ζουν σημα­ντικό πρό­βλημα».

Σύμφωνα με τον Π. Μπα­ρι­τάκη, ο υδρο­φό­ρος ορί­ζο­ντας έχει μειωθεί κατά 10 με 11 μέτρα από πέρυσι. «Υπάρχει ένα όριο βάθους στις γεω­τρή­σεις. Δεν μπορεί μια γεώ­τρηση που είναι 350 μέτρα να την πάμε στα 400 μέτρα. Γιατί θα βρούμε θάλασσα από κάτω». Το δεδο­μένο αυτό, σε συν­δυα­σμό με την αύξηση του πλη­θυ­σμού κατά τους καλο­και­ρι­νούς μήνες από 6.000 μόνι­μους κατοί­κους σε 20.000, δημιουρ­γεί μια ασφυ­κτική κατά­σταση. Η δημο­τική Αρχή, όπως τονίζει ο Π. Μπα­ρι­τά­κης, έχει λάβει κάποια μέτρα από τον Μάρτιο, κυρίως σε ό,τι αφορά την άρδευση. «Απα­γο­ρεύ­σαμε τις δεύ­τε­ρες καλ­λιέρ­γειες που φυτεύ­ο­νται το καλο­καίρι και περιο­ρί­σαμε τα κυβικά που δικαιού­ται κάθε αγρότης. Από τα 7-8 κυβικά κατε­βή­καμε στα 5. Αν δεν τα τηρή­σουμε, θα το βρούμε μπροστά μας», ανα­φέ­ρει ο δήμαρ­χος Βιάννου.

Η λει­ψυ­δρία έχει «χτυ­πή­σει» και τη Σίφνο, που αυτή την περίοδο υπο­δέ­χε­ται πλήθος του­ρι­στών. «Ζητή­σαμε να κηρυ­χθεί το νησί σε κατά­σταση εκτά­κτου ανάγκης, στέλ­νο­ντας ένα μήνυμα ευαι­σθη­το­ποί­η­σης σε όλους, γιατί δια­πι­στώ­νουμε αλό­γι­στη χρήση. Τον Ιούνιο είδαμε ότι οι ενδεί­ξεις ήταν ανη­συ­χη­τι­κές σε σχέση με την κατα­νά­λωση, ενώ είδαμε ότι η εκτί­μηση κατα­νά­λω­σης για την περίοδο Ιουλίου-Οκτωβρίου 2024 είναι μεγα­λύ­τερη από την παρα­γωγή μας. Και αυτό σήμανε συνα­γερμό», ανα­φέ­ρει η δήμαρ­χος Σίφνου, Μαρία Ναδάλη.

Στε­ρεύει η Θεσ­σα­λία

Μια από τις περιο­χές που ανα­μέ­νε­ται να αντι­με­τω­πί­σουν οξύ πρό­βλημα λει­ψυ­δρίας, αν δεν ληφθούν μέτρα, είναι η Θεσ­σα­λία. Μάλιστα, η κατά­σταση θα ήταν σήμερα δρα­μα­τική αν δεν είχαν προη­γη­θεί οι κατα­στρο­φι­κές πλημ­μύ­ρες, σύμφωνα με τα όσα λέει στην «R» o Θεο­φά­νης Γέμτος, ομό­τι­μος καθη­γη­τής του Τμή­μα­τος Γεω­πο­νίας, Φυτικής Παρα­γω­γής και Αγρο­τι­κού Περι­βάλ­λο­ντος του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας.

«Οι πλημ­μύ­ρες γέμισαν με νερό τη λίμνη Πλα­στήρα. Και αυτό είναι που εξα­σφα­λί­ζει νερό για τους ΤΟΕΒ (Τοπι­κούς Οργα­νι­σμούς Εγγείων Βελ­τιώ­σεων) Ταυ­ρω­πού και Πηνειού. Στον ταμιευ­τήρα του Σμω­κό­βου, όμως, δεν έπεσε αυτό το νερό, με απο­τέ­λε­σμα να έχουν ήδη μπει περιο­ρι­σμοί στο πότισμα», επι­ση­μαί­νει ο Θ. Γέμτος.

Στη Θεσ­σα­λία υπάρ­χουν 33.000 γεω­τρή­σεις. Πολλές από αυτές έχουν φτάσει ήδη στα 400 μέτρα βάθος για να βρεθεί νερό, με κίνδυνο να αρχίσει η ροή θαλασ­σι­νού νερού, το οποίο κιν­δυ­νεύει να δια­λύ­σει τους ταμιευ­τή­ρες. «Το νερό δεν θα εξα­ντλη­θεί απλώς, αλλά θα γίνει υφάλ­μυρο και δεν θα μπο­ρούμε να ποτί­σουμε. Η δε μελέτη των Ολλαν­δών προ­βλέ­πει ότι η περιοχή της ανα­το­λι­κής Θεσ­σα­λίας, από τη Λάρισα προς τον Βόλο, στα επόμενα 15 χρόνια θα ερη­μο­ποι­η­θεί. Επο­μέ­νως, συζη­τάμε για τερά­στιο πρό­βλημα, το οποίο διαρκώς επι­δει­νώ­νε­ται. Αν είχαμε τα φράγ­ματα του Μου­ζα­κίου, του Ενιπέα, της Πύλης και του Νεο­χω­ρίτη, θα γίνο­νταν λιγό­τε­ρες ζημιές, αλλά θα ποτι­ζό­ταν και ο κάμπος. Αυτό λένε και τα σχέδια δια­χεί­ρι­σης υδάτων και η μελέτη της HVA, ότι χρεια­ζό­μα­στε άμεσα τα φράγ­ματα αυτά», λέει ο ομό­τι­μος καθη­γη­τής.

Εκτός, όμως, από τους ταμιευ­τή­ρες που θα απο­θη­κεύ­ουν νερό, χρειά­ζε­ται, σύμφωνα πάντα με τους ειδι­κούς, να γίνει μελέτη για τα δίκτυα μετα­φο­ράς και να εκσυγ­χρο­νι­στούν, ώστε να περιο­ρι­στούν οι απώ­λειες και εν συνε­χεία οι αγρότες να χρη­σι­μο­ποιούν «έξυπνα» συστή­ματα για μικρό­τερη κατα­νά­λωση νερού, όπως αισθη­τή­ρες που κατα­γρά­φουν την υγρασία του εδάφους.

Κλι­μα­τική κρίση

Με μελανά χρώματα περι­γρά­φει το κοντινό μέλλον ο Φώτης Μάρης, πρύ­τα­νης του Δημο­κρί­τειου Πανε­πι­στη­μίου και καθη­γη­τής του Τμή­μα­τος Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών, ο οποίος έχει ασχο­λη­θεί με τη διευ­θέ­τηση ορεινών υδάτων.

«Αν συνε­χι­στεί η ανομ­βρία των δύο-τριών τελευ­ταίων ετών, θα οδη­γή­σει πιθα­νό­τατα σε προ­βλή­ματα λει­ψυ­δρίας. Η σημα­ντική μείωση της εδα­φι­κής υγρα­σίας ήδη επη­ρε­ά­ζει την πρω­το­γενή παρα­γωγή. Η μειω­μένη παρα­γωγή ελαιο­λά­δου στη Μεσό­γειο είναι η πρώτη από­δειξη. Στο πλαίσιο αυτό, υπάρχει ανάγκη σοβαρής, πλήρους και τεκ­μη­ριω­μέ­νης ενη­μέ­ρω­σης των πολιτών από το κράτος με την ίδρυση κλι­μα­τι­κών γρα­φείων σε κάθε περι­φέ­ρεια και με τη βοήθεια των πανε­πι­στη­μίων και των ερευ­νη­τι­κών κέντρων της χώρας. Ενώ άμεση είναι και η ανάγκη μετα­σχη­μα­τι­σμού του ανα­πτυ­ξια­κού μοντέ­λου της χώρας σε τοπικό και εθνικό επίπεδο ενσω­μα­τώ­νο­ντας την κλι­μα­τική κρίση», τονίζει ο Φ. Μάρης.

Σύμφωνα με επι­στη­μο­νι­κές μελέτες, η χώρα μας στα­διακά γίνεται θερ­μό­τερη και ξηρό­τερη. Με βάση τις εκτι­μή­σεις των ειδικών, μέχρι το 2050 οι ημέρες καύσωνα στην Ελλάδα θα αυξη­θούν κατά 15-20 ετησίως και η βρο­χό­πτωση θα μειωθεί από 10% έως 30%. «Η πίεση στη δια­θε­σι­μό­τητα υδα­τι­κών πόρων θα αυξηθεί σημα­ντικά», κατα­λή­γει ο πρύ­τα­νης του Δημο­κρί­τειου Πανε­πι­στη­μίου.

Το σχέδιο

Την ίδια στιγμή, τα αρμόδια στελέχη του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας επε­ξερ­γά­ζο­νται ένα νέο σχέδιο, που θα οδη­γή­σει στην ολο­κλη­ρω­μένη και ορθο­λο­γική δια­χεί­ριση των υδα­τι­κών πόρων στη χώρα μας.

Οπως απο­κα­λύ­πτει στην «R» o γενικός γραμ­μα­τέας Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Υδάτων, Πέτρος Βαρε­λί­δης, πρό­κει­ται για μεσο­πρό­θε­σμα αλλά και μακρο­πρό­θε­σμα μέτρα, που θα εστιά­ζουν από τη μία στην κάλυψη των αναγκών του Λεκα­νο­πε­δίου της Αττικής, όπου κατα­να­λώ­νε­ται το 40% του νερού της χώρας, και από την άλλη στην αντι­με­τώ­πιση της λει­ψυ­δρίας σε περιο­χές ανά την Ελλάδα που βρί­σκο­νται στο «κόκκινο». Ανάμεσα σε αυτές τα νησιά του νοτίου Αιγαίου, περιο­χές της Κρήτης, η ανα­το­λική Πελο­πόν­νη­σος κ.ά.

Οι προ­τά­σεις βρί­σκο­νται ήδη το τελευ­ταίο διά­στημα στο τραπέζι των συζη­τή­σεων. Στην τελευ­ταία σύσκεψη που έγινε την περα­σμένη εβδο­μάδα συμ­με­τείχε ο υπουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος καιΕνέργειας, Θόδωρος Σκυ­λα­κά­κης, ενώ στις 29 Ιουλίου έχει προ­γραμ­μα­τι­στεί σύσκεψη υπό τον πρω­θυ­πουργό Κυριάκο Μητσο­τάκη, κατά την οποία θα γίνει ανα­λυ­τική ενη­μέ­ρωση.

Πιθανές λύσεις

«Για το σύστημα του Μόρνου και του Ευήνου, που δεν τρο­φο­δο­τεί με νερό μόνο την Αττική αλλά και τις περιο­χές από τις οποίες περνά ο αγωγός, έχουμε κάνει μια σειρά από συσκέ­ψεις για να εξε­τά­σουμε πιθανές εναλ­λα­κτι­κές λύσεις. Στην ουσία, πρό­κει­ται για έργα κόστους εκα­το­ντά­δων εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ, τα οποία στο­χεύ­ουν στην ενί­σχυση των απο­θε­μά­των. Δηλαδή, στη δια­σφά­λιση πρό­σθε­των πηγών νερού», εξηγεί ο Π. Βαρε­λί­δης.

Αυτή τη στιγμή στο τραπέζι έχουν πέσει τρεις πιθανές λύσεις. Πρώτον, η κατα­σκευή μονάδων αφα­λά­τω­σης του νερού, δεύ­τε­ρον η λήψη νερού από άλλα υδατικά συστή­ματα και πιο συγκε­κρι­μένα από τον ποταμό Αχελώο και, τρίτον, η επε­ξερ­γα­σία λυμάτων που δια­χω­ρί­ζει τις επι­κίν­δυ­νες ουσίες από το νερό.

«Οι αφα­λα­τώ­σεις έχουν μεν μεγα­λύ­τερο ενερ­γειακό και οικο­νο­μικό κόστος, ωστόσο παρέ­χουν πρό­σβαση σε μια ατε­λεί­ωτη πηγή νερού, τη θάλασσα. Η άλλη λύση, που έχουμε συζη­τή­σει, είναι η τρο­φο­δο­σία με νερό από άλλα υδατικά συστή­ματα και πιο συγκε­κρι­μένα από την τεχνητή λίμνη των Κρε­μα­στών, που είναι η τελευ­ταία λίμνη του Αχελώου. Με την κατα­σκευή μιας σήραγ­γας 30 χλμ. μπο­ρούμε να μετα­φέ­ρουμε νερό στον Εύηνο. Ως τρίτη λύση εξε­τά­ζε­ται η χρήση του νερού που θα προ­κύ­πτει από τα επε­ξερ­γα­σμένα λύματα. Πάνω σε αυτές τις προ­τά­σεις ανα­μέ­νο­νται οικο­νο­μι­κο­τε­χνι­κές ανα­λύ­σεις ώστε να κατα­λή­ξουμε στην προ­σφο­ρό­τερη. Πρό­κει­ται για έργα που απαι­τούν πέντε με έξι χρόνια για την υλο­ποί­ησή τους», σημειώ­νει ο γενικός γραμ­μα­τέας Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Υδάτων. Σχο­λιά­ζο­ντας, παράλ­ληλα, ότι «αυτή τη στιγμή τα απο­θέ­ματα στην Αττική, λαμ­βά­νο­ντας το ακραίο σενάριο να μη βρέξει καθόλου, επαρ­κούν για τα επόμενα δυόμισι χρόνια». Οσον αφορά τις υπό­λοι­πες περιο­χές ανά την Ελλάδα που εμφα­νί­ζουν ήδη ή βρί­σκο­νται στα πρόθυρα λει­ψυ­δρίας, μεταξύ αυτών η Κάρ­πα­θος, η Λέρος, η Νάξος, η Σίφνος, η Κοριν­θία, η Τροι­ζη­νία, περιο­χές της Κρήτης κ.ά. που κηρύ­χθη­καν σε κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης, ο γενικός γραμ­μα­τέας του υπουρ­γείου τονίζει ότι «εκτός από την κατα­σκευή μονάδων αφα­λά­τω­σης και λοιπών έργων, εξε­τά­ζο­νται μέτρα που θα στο­χεύ­ουν σε έναν συν­δυα­σμό πραγ­μά­των όπως οι επι­σκευές δικτύων ύδρευ­σης, η ενί­σχυση της δια­χει­ρι­στι­κής και τεχνι­κής επάρ­κειας των πιο αδύ­να­μων παρόχων ώστε να μπορούν να αντι­με­τω­πί­σουν με πλη­ρό­τητα τις υπο­χρε­ώ­σεις τους, ο περιο­ρι­σμό της γρα­φειο­κρα­τίας, η εξέταση των όρων πλη­ρω­μής κ.ά.».

Νέα τιμο­λό­γηση

Σύμφωνα με τον αρμόδιο παρά­γο­ντα του υπουρ­γείου, θα εξε­τα­στούν και τα ζητή­ματα τιμο­λό­γη­σης. «Είναι σωστό και δίκαιο να πλη­ρώ­νει το ίδιο ένα ξενο­δο­χείο που έχει πισίνα σε κάθε δωμάτιο και το ίδιο ο κάτοι­κος της περιο­χής; Είναι θέμα κοι­νω­νι­κής δικαιο­σύ­νης. Ανα­γκα­στικά θα πάμε σε έναν ανα­σχε­δια­σμό για να δώσουμε μια λύση που θα σταθεί στον χρόνο και με κάποιο τρόπο να ενι­σχύ­σουμε τους παρό­χους ώστε να γίνουν βιώ­σι­μοι. Να μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους από μόνοι τους. Γιατί το κράτος δεν μπορεί να έρχεται πάντα ως από μηχανής θεός». Τέλος, ο Π. Βαρε­λί­δης χαρα­κτή­ρισε τα μέτρα που απο­σκο­πούν στη μείωση της κατα­νά­λω­σης ως «ασπι­ρί­νες που δεν προ­σφέ­ρουν μια μόνιμη και απο­τε­λε­σμα­τική λύση».

Πηγή real.gr

Των Δ. ΠΑΝΑΝΟΥ, Κ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ