Υπερτουρισμός: Πώς θα μπει φρένο στην άλωση νησιών – Τι φέρνει η νέα νομοθετική πρωτοβουλία του ΥΠΕΝ

Θα προσ­διο­ρί­ζει τα μέγιστα ανεκτά όρια επι­βα­ρύν­σεων

Με τα μάτια καρ­φω­μένα στην οθόνη του κινητού, δύο ζευ­γά­ρια του­ρι­στών, ανα­ψο­κοκ­κι­νι­σμένα από τον καυτό μεση­με­ριανό ήλιο, σέρνουν τις βαλί­τσες τους στο πλα­κό­στρωτο της Καρα­ΐ­σκου στο κέντρο του Πειραιά. Ανα­ζη­τούν, μέσω του Google map, τα κατα­λύ­ματα που έκλει­σαν σε πλατ­φόρμα βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης. Από το μικρό καφέ του πεζο­δρό­μου ο κ. Κώστας προ­θυ­μο­ποιεί­ται να τους βοη­θή­σει. «Από την Αυστρία ήταν τα παιδιά» λέει στην ομήγυρη των θαμώνων. «Γέμισε η Αθήνα του­ρί­στες. Δεν βρί­σκουν κατά­λυμα εκεί, έρχο­νται σωρηδόν στον Πειραιά. Βοηθάει και το μετρό. Παλαιό­τερα ελά­χι­στοι του­ρί­στες έφταναν εδώ και οι περισ­σό­τε­ροι δεν έμεναν πάνω από μια-δυο μέρες. Ισα για να ξαπο­στά­σουν πριν φύγουν για τα νησιά» λέει ο ίδιος.

Το κέντρο της Αθήνας δεν μπορεί να τους χωρέσει όλους παρότι έχει μετα­τρα­πεί σε ένα απέ­ρα­ντο ξενο­δο­χείο και έτσι δια­χέ­ο­νται στην πόλη, με τις πιο κοντι­νές περιο­χές να έχουν ήδη κορε­στεί –Κυψέλη, Αμπε­λό­κη­ποι, Ιλίσια κ.ά. – και τις πιο απο­μα­κρυ­σμέ­νες να ακο­λου­θούν την ίδια πορεία. Μάλιστα, υπάρ­χουν πολυ­κα­τοι­κίες στην καρδιά της πόλης στις οποίες όλα τα δια­με­ρί­σματα δια­τί­θε­νται για βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις.

Η οικι­στική χρήση στις γει­το­νιές του Κέντρου τείνει να εξα­φα­νι­στεί, αλλά και όλες οι υπο­στη­ρι­κτι­κές χρήσεις. Οπου κλείνει ένα μικρο­μά­γαζο – παντο­πω­λείο, κρε­ο­πω­λείο, μανά­βικο, τσα­γκά­ρικο, παρα­δο­σιακό μαγέ­ρικο, καθα­ρι­στή­ριο, κουρείο κ.λπ. – την επόμενη ημέρα στη θέση του ανοίγει, στην καλύ­τερη περί­πτωση, ελλη­νικό εστια­τό­ριο ή σου­σά­δικο, μεξι­κά­νικο, μπαρ, καφε­τέ­ρια, του­ρι­στικό εμπο­ρικό κατά­στημα.

Ετσι, ο χαρα­κτή­ρας μιας γει­το­νιάς ή μιας περιο­χής αλλοιώ­νε­ται και γίνεται αφι­λό­ξενη για τους μόνι­μους κατοί­κους της, αλλά στα­διακά και για τους επι­σκέ­πτες οι οποίοι ανα­ζη­τούν προ­ο­ρι­σμούς με «ταυ­τό­τητα». Δεν είναι τυχαίο ότι οι του­ρί­στες στα­διακά γυρί­ζουν την πλάτη σε άλλοτε δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς.

Μπο­τι­λιά­ρι­σμα στα νησιά

Ιδια εικόνα και στα του­ρι­στικά νησιά, τα οποία κιν­δυ­νεύ­ουν να χάσουν την αυθε­ντι­κό­τητά τους καθώς μετα­τρέ­πο­νται σε τερά­στιες του­ρι­στου­πό­λεις. Χρόνο με τον χρόνο, στα αδόμητα κομ­μά­τια γης τα ξενο­δο­χεία και οι παρα­θε­ρι­στι­κές βίλες πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται και οι δρόμοι μπο­τι­λιά­ρο­νται όπως τα χει­μω­νιά­τικα πρωινά στην Κηφι­σίας. Το ίδιο και τα στενά σοκάκια, όπου μπορεί να χρεια­στεί κανείς μισή ώρα για να δια­σχί­σει με τα πόδια μόλις λίγα μέτρα, όπως π.χ. στην Οία της Σαντο­ρί­νης, ειδικά τις ημέρες που φτάνουν τα κρουα­ζιε­ρό­πλοια. Το νερό δεν επαρκεί, τα απορ­ρίμ­ματα ξεχει­λί­ζουν και μετα­φέ­ρο­νται σε άλλα νησιά ή στην ηπει­ρω­τική χώρα για δια­χεί­ριση, παρα­δο­σια­κές παρα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες εξα­φα­νί­ζο­νται (κτη­νο­τρο­φία, αλιεία κ.λπ.), η ατμο­σφαι­ρική ρύπανση αλλά και η ηχορ­ρύ­πανση αυξά­νο­νται.

Τα προ­βλή­ματα είχαν δια­φα­νεί χρόνια πριν, αλλά δεν ανέ­κο­ψαν την ξέφρενη ανοι­κο­δό­μηση.

Ερχεται μελέτη για τη φέρουσα ικα­νό­τητα

Η του­ρι­στική εκμε­τάλ­λευση στην Ελλάδα γίνεται χωρίς να έχει εξε­τα­στεί προη­γου­μέ­νως ο μέγι­στος αριθμός του­ρι­στών που μπορεί να φιλο­ξε­νή­σει κάθε τόπος δίχως να προ­κλη­θεί κατα­στροφή του φυσικού, οικο­νο­μι­κού και κοι­νω­νι­κού – πολι­τι­στι­κού περι­βάλ­λο­ντος και πτώση της ποιό­τη­τας των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών προς τους επι­σκέ­πτες και τους μόνι­μους κατοί­κους. Η σημασία του του­ρι­σμού μπορεί να είναι κατα­λυ­τική για την εθνική οικο­νο­μία, ωστόσο η ανά­πτυξή του θα πρέπει να συμ­βα­δί­ζει με τις αντοχές της κάθε περιο­χής.

Μπορεί να μπει «φρένο» στην άλωση των νησιών ή άλλων περιο­χών από τον υπερ­του­ρι­σμό και γενι­κό­τερα από την ανά­πτυξη; Ενα νέο νομο­θε­τικό κείμενο, το οποίο έχει ετοι­μά­σει το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας (ΥΠΕΝ) και ανα­μέ­νε­ται άμεσα να τεθεί σε δημόσια δια­βού­λευση, θα προσ­διο­ρί­ζει το πώς θα πρέπει να γίνεται η εκτί­μηση της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας, δηλαδή τα μέγιστα ανεκτά όρια επι­βα­ρύν­σεων και μετα­βο­λών ενός τόπου ώστε να μη δια­τα­ράσ­σε­ται η ισορ­ρο­πία ανάμεσα στο φυσικό περι­βάλ­λον, στην οικο­νο­μία και στην τοπική κοι­νω­νία.

Η νέα νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία του ΥΠΕΝ θα προσ­διο­ρί­ζει τη μεθο­δο­λο­γία για την εκτί­μηση της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας, τις παρα­μέ­τρους που θα την καθο­ρί­ζουν και τα όρια που θα θέτει. Το αξιο­πε­ρί­εργο είναι ότι η κάθε μελέτη για τη φέρουσα ικα­νό­τητα μιας περιο­χής δεν θα εκπο­νεί­ται από το κράτος ή την τοπική αυτο­διοί­κηση, αλλά από τους επεν­δυ­τές. Οπως ανέφερε ο γενικός γραμ­μα­τέας Χωρικού Σχε­δια­σμού και Αστικού Περι­βάλ­λο­ντος, κ. Ευθύμης Μπα­κο­γιάν­νης, μιλώ­ντας σε ημερίδα της Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Δικαίου Περι­βάλ­λο­ντος, δεν θα είναι αυτο­τε­λής, αλλά θα εκπο­νεί­ται από τον ενδια­φε­ρό­μενο επεν­δυτή, θα απο­τε­λεί μέρος της Στρα­τη­γι­κής Μελέτης Περι­βαλ­λο­ντι­κών Επι­πτώ­σεων (ΣΜΠΕ) και θα ενσω­μα­τώ­νε­ται στο σχέδιο Προ­ε­δρι­κού Δια­τάγ­μα­τος (ΠΔ) της κάθε επέν­δυ­σης.

Βαθμός ανά­πτυ­ξης και τέσ­σε­ρις ζώνες

Σε κάθε περί­πτωση, στη μελέτη κατ’ αρχάς θα προσ­διο­ρί­ζε­ται γεω­γρα­φικά η περιοχή που θα αφορά. Αν η επέν­δυση γίνεται σε μικρό νησί, τότε θα καλύ­πτε­ται ολό­κληρη η έκτασή του, δια­φο­ρε­τικά η μελέτη θα «απλώ­νε­ται» στην έκταση ενός δήμου ή μιας δημο­τι­κής ενό­τη­τας. Επειτα θα καθο­ρί­ζο­νται οι παρά­με­τροι επιρ­ροής που αφορούν την εξέλιξη του πραγ­μα­τι­κού πλη­θυ­σμού των κατοί­κων και των του­ρι­στών, τη δόμηση (νόμιμη και αυθαί­ρετη), τις υπο­δο­μές (δρόμοι, δίκτυα ηλε­κτρικά ή ύδρευ­σης), τον πολι­τι­στικό χαρα­κτήρα και το περι­βάλ­λον.

Στη συνέ­χεια θα γίνεται η εκτί­μηση της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας προσ­διο­ρί­ζο­ντάς τη σε τέσ­σε­ρις ζώνες που θα δια­χω­ρί­ζο­νται ανάλογα με τον βαθμό ανά­πτυ­ξης: εκείνες που έχουν περι­θώ­ρια ανά­πτυ­ξης, τις ανε­πτυγ­μέ­νες που πρέπει να δια­τη­ρη­θούν αλλά εντός των ορίων βιω­σι­μό­τη­τας, τις υπε­ρα­νε­πτυγ­μέ­νες ζώνες στις οποίες θα πρέπει να τεθούν περιο­ρι­στικά μέτρα και στις υπο­βαθ­μι­σμέ­νες στις οποίες θα πρέπει να προσ­διο­ρι­στούν οι κατευ­θύν­σεις για την αλλαγή του ανα­πτυ­ξια­κού τους μοντέ­λου. Επίσης θα πρέπει να προ­τεί­νο­νται μέτρα για την επα­να­φορά της βιω­σι­μό­τη­τας με συγκε­κρι­μένα μέτρα και το χρο­νο­διά­γραμμα υλο­ποί­η­σής τους.

Η αλλοί­ωση γύρω από τον Ιερό Βράχο

Ανα­μέ­νο­ντας το ΠΔ για τη φέρουσα ικα­νό­τητα, οι κάτοι­κοι της περιο­χής Κου­κα­κίου και Πλάκας, οι οποίοι ζουν στη σκιά της Ακρό­πο­λης, μαζί με την Ελλη­νική Εται­ρεία Περι­βάλ­λο­ντος και Πολι­τι­σμού (ΕΛΛΕΤ) έχουν υπο­βά­λει δύο αιτή­σεις ακύ­ρω­σης στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας (ΣτΕ) σε μια προ­σπά­θεια να μπει «φρένο» στην αλλοί­ωση της φυσιο­γνω­μίας του ιστο­ρι­κού κέντρου. Με κεντρικό επι­χεί­ρημα την απουσία μελέτης για τη φέρουσα του­ρι­στική ικα­νό­τητα της περιο­χής γύρω από τον Ιερό Βράχο, ζητούν ακύρωση του ΠΔ με το οποίο ορί­στη­καν μόνο τα ανώτατα επι­τρε­πό­μενα ύψη στην περιοχή Μακρυ­γιάννη –  Κουκάκι, της από­φα­σης του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού (ΥΠΠΟ) με την οποία εγκρί­νε­ται μερική δια­τή­ρηση αρχαιο­τή­των στο πλαίσιο ανέ­γερ­σης επτα­ώ­ρο­φης ξενο­δο­χεια­κής μονάδας, καθώς και της οικο­δο­μι­κής της άδειας. Οι δύο υπο­θέ­σεις ανα­μέ­νε­ται να εκδι­κα­στούν στις 24 Φεβρουα­ρίου.

Η περιοχή είναι παρα­δο­μένη στους του­ρί­στες, από τα δια­με­ρί­σματα και τα κατα­στή­ματα μέχρι τους δρόμους της. «Η περιοχή Μακρυ­γιάννη, στη ρίζα του Ιερού Βράχου και μέρος του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου των Αθηνών, έχει αφεθεί από την πολι­τεία απρο­στά­τευτη από τη λαίλαπα του υπερ­του­ρι­σμού. Οι αρμό­διοι φορείς ΥΠΕΝ και ΥΠΠΟΑ λει­τουρ­γούν δια­χρο­νικά με όρους «real estate», συμ­βάλ­λο­ντας στην άκριτη του­ρι­στι­κο­ποί­ηση και στη συνε­πα­γό­μενη εκδίωξη της κατοι­κίας και του λια­νε­μπο­ρίου από την περιοχή» ανα­φέ­ρει μιλώ­ντας στο «Βήμα» η κυρία Ειρήνη Φρε­ζά­δου, αρχιτέκτων-πολεοδόμος, μέλος του διοι­κη­τι­κού συμ­βου­λίου της ΕΛΛΕΤ και κάτοι­κος της περιο­χής. Και προ­σθέ­τει: «Του­λά­χι­στον 100.000 ετησίως είναι μόνο τα του­ρι­στικά λεω­φο­ρεία – χωρίς τα υπό­λοιπα του­ρι­στικά οχήματα – που μετα­φέ­ρουν τα εκα­τομ­μύ­ρια των επι­σκε­πτών της Ακρό­πο­λης δια­σχί­ζο­ντας του Μακρυ­γιάννη, άνοδος Ροβέρ­του Γκάλι, κάθοδος Μισα­ρα­λιώ­του.

Την ίδια στιγμή η περιοχή είναι χαρα­κτη­ρι­σμένη στο Σχέδιο Βιώ­σι­μης Αστικής Κινη­τι­κό­τη­τας του Δήμου Αθη­ναίων ως περιοχή ήπιας κυκλο­φο­ρίας ΙΧ οχη­μά­των με ορί­ζο­ντα υλο­ποί­η­σης το 2026, δηλαδή σε 3 χρόνια από σήμερα. Οι κάτοι­κοι μαζί με την ΕΛΛΕΤ αγω­νι­ζό­μα­στε για προ­στα­τευ­τικό θεσμικό πλαίσιο και σχέδιο χρήσεων γης, με πρότυπο το βρα­βευ­μένο από την ΕΕ PEUAT της Βαρ­κε­λώ­νης».

Ειδικά για τον επι­κίν­δυνο συνω­στι­σμό στον αρχαιο­λο­γικό χώρο της Ακρό­πο­λης, το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού θα εφαρ­μό­σει από τις 4 Σεπτεμ­βρίου ένα σύστημα ζωνών επι­σκε­ψι­μό­τη­τας, το οποίο από την 1η Απρι­λίου 2024 θα επε­κτα­θεί σε όλους τους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους που δια­θέ­τουν ηλε­κτρο­νικό εισι­τή­ριο.

Πάντως, εφέτος οι εκτι­μή­σεις για μια χρονιά-ρεκόρ στον του­ρι­σμό δεν επα­λη­θεύ­τη­καν, παρότι τους πρώτους μήνες του 2023 οι διε­θνείς ταξι­διω­τι­κοί πρά­κτο­ρες έκλει­ναν χιλιά­δες θέσεις περι­μέ­νο­ντας έκρηξη της ζήτησης. Ομως τελικά οι αφίξεις φαί­νε­ται ότι συγκρα­τού­νται λίγο πάνω από τα περυ­σινά επίπεδα, αν και ο τελικός λογα­ρια­σμός θα πρέπει να γίνει τον Οκτώ­βριο, στο τέλος της σεζόν.

Μεγάλο στοί­χημα η βιω­σι­μό­τητα

Το μεγάλο «στοί­χημα» για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό παρα­μέ­νει η βιω­σι­μό­τητα, η οποία απο­τε­λεί… άγνωστη λέξη για τις περισ­σό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις του κλάδου. Σύμφωνα με τα όσα ανα­φέ­ρει έρευνα της Deloitte (Ιούλιος 2023) που έγινε για λογα­ρια­σμό του Ινστι­τού­του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΙΝ-ΣΕΤΕ), στον του­ρι­στικό τομέα «στην Ελλάδα εξα­κο­λου­θεί να υφί­στα­ται απο­σύν­δεση μεταξύ των ταξι­διω­τι­κών προ­τι­μή­σεων για πιο βιώ­σι­μες ταξι­διω­τι­κές επι­λο­γές και των αντι­λή­ψεων και πράξεων των ελλη­νι­κών του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων».

Οπως ανα­φέ­ρουν οι μελε­τη­τές, ο ελλη­νι­κός του­ρι­στι­κός τομέας πρέπει να επι­κε­ντρω­θεί στη βελ­τί­ωση και ενί­σχυση των επι­δό­σεών του όσον αφορά τη βιω­σι­μό­τητα, καθώς υπάρχει κενό σε σύγκριση με βασι­κούς αντα­γω­νι­στές του στη Μεσό­γειο. Δεν είναι τυχαίο ότι στον δείκτη αει­φο­ρίας ταξι­διού και του­ρι­σμού του Παγκό­σμιου Οικο­νο­μι­κού Φόρουμ (2021) η Ελλάδα κατα­λαμ­βά­νει την 51η θέση μεταξύ 117 χωρών, ενώ αντα­γω­νί­ζε­ται μεσο­γεια­κούς προ­ο­ρι­σμούς.

Σήμερα, 80% των κατα­να­λω­τών παγκο­σμίως, σύμφωνα με το Booking.com, ανα­ζη­τούν περισ­σό­τερο περι­βαλ­λο­ντικά και κοι­νω­νικά συνει­δη­τές ταξι­διω­τι­κές εμπει­ρίες και επι­θυ­μούν να πραγ­μα­το­ποιούν πιο βιώσιμα ταξίδια. Παρ’ όλα αυτά ένα αξιο­ση­μεί­ωτο 73% των συμ­με­τε­χό­ντων ελλη­νι­κών του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων στην έρευνα των Deloitte και ΙΝ-ΣΕΤΕ δεν έχει θέσει στόχο μείωσης των εκπο­μπών για το 2030, ενώ οι περισ­σό­τε­ρες δεν υλο­ποιούν μετρή­σεις βιω­σι­μό­τη­τας.

Πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑ