Το παρεκκλήσι του Αγίου Δημητρίου των Piossasco που μετακινήθηκε πέτρα-πέτρα

Στο δια­χρο­νικό υπαί­θριο μουσείο της Περ­βό­λας, το οποίο άνοιξε πρό­σφατα για πρώτη φορά στο κοινό έπειτα από 75 χρόνια, φιλο­ξε­νού­νται μονα­δικά τεκ­μή­ρια της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς της Ρόδου. Ο χώρος, που επί δεκα­ε­τίες λει­τουρ­γούσε ως εργο­τά­ξιο, συντή­ρη­σης, συγκόλ­λη­σης, κατα­γρα­φής της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, ανα­δει­κνύ­ε­ται πλέον σε έναν ανοικτό πυρήνα ιστο­ρι­κής μνήμης.

Τα εκθέ­ματα καλύ­πτουν ένα ευρύ χρονικό φάσμα της ιστο­ρίας του νησιού, από την ελλη­νι­στική και τη ρωμαϊκή περίοδο έως τα βυζα­ντινά, μεσαιω­νικά, οθω­μα­νικά και ιταλικά χρόνια, συν­θέ­το­ντας ένα μονα­δικό μωσαϊκό της δια­χρο­νι­κής παρου­σίας και εξέ­λι­ξης της Ρόδου.

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει το ιππο­τικό εκκλη­σάκι του Αγίου Δημη­τρίου του Piossasco, το οποίο βρί­σκε­ται στη δυτική γωνία της εισόδου της Περ­βό­λας. Πρό­κει­ται για ένα κομψό μνημείο της περιό­δου των Ιπποτών, με ξεχω­ρι­στή ιστο­ρική και αρχι­τε­κτο­νική αξία.

Η πολυ­τά­ραχη δια­δρομή του στον χρόνο

Πρό­κει­ται για ένα μικρό αλλά εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό μνημείο της περιό­δου των Ιπποτών, η ιστορία του οποίου είναι άρρηκτα συν­δε­δε­μένη με τις αρχαιο­λο­γι­κές έρευνες που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στη Μεσαιω­νική Πόλη κατά την ιταλική κατοχή. Το παρεκ­κλήσι ιδρύ­θηκε το 1499 από τον Λου­δο­βίκο, κόμη των Piossasco, ναύαρχο του Τάγ­μα­τος των Ιωαν­νι­τών Ιπποτών και επι­κε­φα­λής της Γλώσσας της Λομ­βαρ­δίας. Η ύπαρξή του τεκ­μη­ριώ­νε­ται από επι­γραφή που βρέθηκε στο βόρειο μέτωπο της ημι­κυ­κλι­κής αψίδας του Ιερού Βήματος και έφερε το οικό­σημο της οικο­γέ­νειας Piossasco (εννέα μαύρα πτηνά και την κορυφή ή σταυρό του Τάγ­μα­τος) μιας από τις σημα­ντι­κές αρι­στο­κρα­τι­κές οικο­γέ­νειες του Πιε­μό­ντε.

Αρχικά βρι­σκό­ταν στην περιοχή Κολ­λά­κιο, στη βόρεια πλευρά της οχυ­ρω­μέ­νης πόλης, κοντά στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου. Στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1930, κατά τη διάρ­κεια εκτε­τα­μέ­νων ανα­σκα­φών των Ιταλών αρχαιο­λό­γων, απο­κα­λύ­φθη­καν κάτω και γύρω από το παρεκ­κλήσι σημα­ντικά κατά­λοιπα ενός ρωμαϊ­κού τετρα­πύ­λου, μνη­μεια­κής αψίδας που απο­τε­λούσε τμήμα της αρχαίας πολε­ο­δο­μι­κής οργά­νω­σης της Ρόδου. Η ανα­κά­λυψη αυτή οδήγησε τον τότε Ιταλό κυβερ­νήτη των Δωδε­κα­νή­σων, Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι, να απο­φα­σί­σει τη μετα­φορά του ναΐσκου προ­κει­μέ­νου να συνε­χι­στούν απρό­σκο­πτα οι ανα­σκα­φές.

Το μνημείο απο­συ­ναρ­μο­λο­γή­θηκε πέτρα προς πέτρα από τον αρχι­τέ­κτονα Μάριο Παολίνι, με κάθε λιθό­πλινθο να αριθ­μεί­ται προ­σε­κτικά ώστε να επα­να­το­πο­θε­τη­θεί στην ακριβή του θέση. Κατά τις εργα­σίες απο­κα­λύ­φθη­καν και άλλα πολύ­τιμα στοι­χεία της ιστο­ρίας του χώρου. Μέσα στην τοι­χο­ποιία είχαν ενσω­μα­τω­θεί αρχαία αρχι­τε­κτο­νικά μέλη, ενώ βρέ­θη­καν και λίθοι με ίχνη βυζα­ντι­νών τοι­χο­γρα­φιών, γεγονός που υπο­δη­λώ­νει ότι προ­γε­νέ­στε­ρος βυζα­ντι­νός ναός πιθα­νό­τατα βρι­σκό­ταν στο ίδιο σημείο πριν από την ανέ­γερση του ιππο­τι­κού παρεκ­κλη­σίου.

Μετά την απο­συ­ναρ­μο­λό­γησή του, το εκκλη­σάκι μετα­φέρ­θηκε στη σημε­ρινή του θέση, δίπλα στα μεσαιω­νικά τείχη και στον χώρο της σημε­ρι­νής Περ­βό­λας. Ωστόσο, η νέα του θέση συνο­δεύ­τηκε από αλλαγή προ­σα­να­το­λι­σμού, καθώς από τον παρα­δο­σιακό άξονα ανατολής-δύσης τοπο­θε­τή­θηκε σε διάταξη βορρά-νότου, προ­κει­μέ­νου να εξυ­πη­ρε­τη­θεί η νέα δια­μόρ­φωση του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου.

Για λίγα χρόνια λει­τούρ­γησε ως μικρό λαπι­δά­ριο μουσείο, φιλο­ξε­νώ­ντας αρχι­τε­κτο­νικά μέλη και ευρή­ματα από τις ανα­σκα­φές της περιο­χής. Η λει­τουρ­γία αυτή δια­κό­πηκε βίαια κατά τον Β΄ Παγκό­σμιο Πόλεμο, όταν το παρεκ­κλήσι κατα­στρά­φηκε από αερο­πο­ρικό βομ­βαρ­δι­σμό, με απο­τέ­λε­σμα να χαθούν ή να δια­σκορ­πι­στούν πολλά από τα αρχαιο­λο­γικά ευρή­ματα που στε­γά­ζο­νταν στο εσω­τε­ρικό του. Η ανα­κα­τα­σκευή του ξεκί­νησε από την Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου τη δεκα­ε­τία του 1960 και ολο­κλη­ρώ­θηκε το 1977.

Το σημε­ρινό κτίσμα δια­τη­ρεί τη μνήμη του αρχικού μνη­μείου, αν και παρου­σιά­ζει ορι­σμέ­νες δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στην πρόσοψη και στα αρχι­τε­κτο­νικά του χαρα­κτη­ρι­στικά σε σχέση με το ιππο­τικό παρεκ­κλήσι του 15ου αιώνα, ενώ παρα­μέ­νει κενό δηλαδή χωρίς τοι­χο­γρα­φίες, ιερό βήμα, τέμπλο εκκλη­σια­στικά σκεύη. Παρά τη μακραί­ωνη ιστορία και τη σημασία του για την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά της Ρόδου, το εκκλη­σάκι παρέ­μεινε για δεκα­ε­τίες κλειστό για το κοινό.

Σήμερα, μέσα από την επα­να­λει­τουρ­γία της Περ­βό­λας, οι επι­σκέ­πτες έχουν την ευκαι­ρία να γνω­ρί­σουν ένα μνημείο που συμπυ­κνώ­νει δια­δο­χικά στρώ­ματα της ιστο­ρίας του νησιού, από τη βυζα­ντινή και την ιππο­τική περίοδο έως τις ιτα­λι­κές ανα­στη­λω­τι­κές παρεμ­βά­σεις και τη σύγ­χρονη εποχή.