Ένα βιβλίο για τον άγιο Αμφιλόχιο της Πάτμου

Το νέο βι­βλίο του συγ­γρα­φέα Νι­κο­λά­ου Γ. Τσι­ρέ­βε­λου, Δρ. Θε­ο­λο­γί­ας και κα­θη­γη­τή θε­ο­λό­γου στο «Βε­νε­τό­κλειο» – 1ο Γε­νι­κό Λύ­κειο Ρόδου, έχει τον τίτλο «Ένας πρό­δρο­μος της Ορ­θό­δο­ξης μαρ­τυ­ρί­ας στην οι­κου­μέ­νη. Άγιος Αμ­φι­λό­χιος της Πά­τμου» (εκδ. Ostracon Publishing, Θεσ­σα­λο­νί­κη 2019, σσ. 172).

Το κυ­ρί­ως πε­ριε­χό­με­νό του διαρ­θρώ­νε­ται σε έξι κε­φά­λαια, κα­θέ­να από τα οποία αφορά τον άγιο Αμ­φι­λό­χιο της Πά­τμου με κε­ντρι­κό άξονα την ιε­ρα­πο­στο­λι­κή δράση του. Σκο­πός του συγ­γράμ­μα­τος, όπως τον θέτει ο ίδιος ο δη­μιουρ­γός του στην ει­σα­γω­γή, είναι να «απο­τε­λέ­σει την αφε­τη­ρία για την πε­ραι­τέ­ρω συ­στη­μα­τι­κή επι­στη­μο­νι­κή με­λέ­τη της πο­λυ­διά­στα­της δια­κο­νι­κής προ­σφο­ράς του (ενν.: αγίου Αμ­φι­λο­χί­ου)».

Στο πρώτο κε­φά­λαιο, ο συγ­γρα­φέ­ας, αρ­χι­κά, ασχο­λεί­ται με την εκ­παί­δευ­ση που έλαβε ο άγιος Αμ­φι­λό­χιος ως λαϊ­κός και την κουρά του ως μο­να­χού στην Ιερά Μονή του Αγίου Ιω­άν­νη του Θε­ο­λό­γου Πά­τμου. Μά­λι­στα, ανα­φέ­ρε­ται στις επιρ­ρο­ές που δέ­χθη­κε τότε από τον πνευ­μα­τι­κό πα­τέ­ρα του, το γέ­ρο­ντα Μα­κά­ριο Αντω­νιά­δη, τον ερη­μί­τη μο­να­χό Θε­ό­κτι­στο Τρια­ντα­φύλ­λου ο οποί­ος είχε πνευ­μα­τι­κή συγ­γέ­νεια με τον πρώτο, καθώς και τον άγιο Νε­κτά­ριο, Επί­σκο­πο Πε­ντα­πό­λε­ως. Από τον π. Μα­κά­ριο χει­ρο­θε­τή­θη­κε ως με­γα­λό­σχη­μος μο­να­χός, ενώ χει­ρο­το­νή­θη­κε διά­κο­νος το 1919 και το ίδιο έτος έγινε πρε­σβύ­τε­ρος. Στη συ­νέ­χεια, ο συγ­γρα­φέ­ας ανα­λύ­ει τον ιδιαί­τε­ρο ιε­ρα­πο­στο­λι­κό και ταυ­τό­χρο­να πα­τριω­τι­κό αγώνα που ανέ­πτυ­ξε ο άγιος, μέχρι τον Β΄ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο. Πα­ρα­κά­τω, ση­μειώ­νει την αξιό­λο­γη ιε­ρα­πο­στο­λι­κή δράση του ίδιου, κατά τη με­τα­πο­λε­μι­κή πε­ρί­ο­δο. Απο­κο­ρύ­φω­μα αυτής της δρα­στη­ριο­ποί­η­σής του ήταν η δια­χεί­ρι­ση του Ορ­φα­νο­τρο­φεί­ου της Ρόδου, ενώ στο ως άνω χρο­νι­κό διά­στη­μα δια­κο­νού­σε ως πνευ­μα­τι­κός της Θε­ο­λο­γι­κής Σχο­λής της Χάλ­κης και ερ­χό­ταν σε επαφή με νέους αν­θρώ­πους, κυ­ρί­ως, δια­τη­ρώ­ντας, πα­ράλ­λη­λα, αλ­λη­λο­γρα­φία με κάθε πνευ­μα­τι­κό παιδί του. Επι­πλέ­ον, ο Τσι­ρέ­βε­λος πλη­ρο­φο­ρεί για τη δη­μιουρ­γία σχέ­σε­ων του γέ­ρο­ντα Αμ­φι­λο­χί­ου με με­τα­γε­νέ­στε­ρους μη­τρο­πο­λί­τες, ηγου­μέ­νους ιερών μονών, πα­τέ­ρες και πα­νε­πι­στη­μια­κούς κα­θη­γη­τές.

Στο δεύ­τε­ρο κε­φά­λαιο, πραγ­μα­τεύ­ε­ται την προ­ε­τοι­μα­σία που διε­ξή­γε ο άγιος Αμ­φι­λό­χιος για την έναρ­ξη της ιε­ρα­πο­στο­λι­κής δια­κο­νί­ας του. Σε πρώτη φάση, ο Γέ­ρο­ντας της Πά­τμου ανα­ζή­τη­σε τους αν­θρώ­πους που ήταν κα­τάλ­λη­λοι για την

επί­τευ­ξη αυτού του σκο­πού. Έτσι, άρ­χι­σε να τα­ξι­δεύ­ει σε πολ­λές πε­ριο­χές της Ελ­λά­δας, όπως την Αθήνα και την Κρήτη. Το κά­λε­σμά του για ιε­ρα­πο­στο­λι­κή κι­νη­το­ποί­η­ση απευ­θυ­νό­ταν σε όλους τους Ορ­θο­δό­ξους, ανε­ξάρ­τη­τα από την επαγ­γελ­μα­τι­κή και κοι­νω­νι­κή θέση τους, κυ­ρί­ως, όμως, στό­χευε τις ψυχές των νε­α­ρών ατό­μων. Επί­σης, ο συγ­γρα­φέ­ας ανα­φέ­ρει ότι ο άγιος Αμ­φι­λό­χιος προ­έ­τρε­πε να γί­νο­νται προ­σπά­θειες ιε­ρα­πο­στο­λι­κής δρά­σης σε χώρες του εξω­τε­ρι­κού και δια­πι­στώ­νει ότι, κατά αυτόν τον τρόπο, δη­μιουρ­γή­θη­κε ένας ισχυ­ρός κύ­κλος ιε­ρα­πο­στό­λων, εντός και εκτός Ελ­λά­δας.

Το επό­με­νο κε­φά­λαιο πε­ριέ­χει στοι­χεία της ιε­ρα­πο­στο­λι­κής θε­ο­λο­γί­ας που έθεσε σε εφαρ­μο­γή ο άγιος Αμ­φι­λό­χιος. Ο συ­ντά­κτης του κει­μέ­νου προ­βάλ­λει την κλήση του οσίου για ιε­ρα­πο­στο­λή σε όλες τις ηπεί­ρους της γης, καθώς και τη μέ­ρι­μνά του για το δια­χρι­στια­νι­κό διά­λο­γο. Επι­προ­σθέ­τως, σκια­γρα­φεί το πρό­τυ­πο του ιε­ρα­πο­στό­λου, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι ο άγιος της Πά­τμου χρη­σι­μο­ποιού­σε πολ­λές επι­στή­μες, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων της Θε­ο­λο­γί­ας και της Παι­δα­γω­γι­κής, προς εκ­πλή­ρω­ση του σκο­πού του.

Στο τέ­ταρ­το κε­φά­λαιο, πε­ρι­γρά­φει τη σχέση του μο­να­χι­σμού με την ιε­ρα­πο­στο­λή, κατά τον όσιο πα­τέ­ρα. Ο άγιος επι­δί­ω­ξε την ορ­γά­νω­ση του μο­να­χι­σμού με στόχο την ανά­λη­ψη της ιε­ρα­πο­στο­λι­κής δια­κο­νί­ας, πέραν, φυ­σι­κά, των κύ­ριων μο­να­στη­ρια­κών κα­θη­κό­ντων, ενώ επέ­δει­ξε ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον για τη δια­κο­νία των γυ­ναι­κών μο­να­χών. Έπει­τα, ο συγ­γρα­φέ­ας κα­θι­στά σαφές ότι το ιε­ρα­πο­στο­λι­κό πλάνο του γέ­ρο­ντα διέ­θε­τε ως κα­τε­ξο­χήν πε­ριο­χή αφε­τη­ρί­ας την Πάτμο.

Στο πέμ­πτο κε­φά­λαιο, επε­ξη­γεί το ύφος που χρη­σι­μο­ποιού­σε ο άγιος Αμ­φι­λό­χιος τόσο στον προ­φο­ρι­κό όσο και στο γρα­πτό λόγο του. Συ­γκε­κρι­μέ­να, τον χα­ρα­κτη­ρί­ζει ως συ­νε­χι­στή του ίδιου του Χρι­στού, αφού με τα κη­ρύγ­μα­τα, τις συ­ζη­τή­σεις και τις επι­στο­λές του, ξε­κού­ρα­ζε και φώ­τι­ζε τους ακρο­α­τές, συ­νο­μι­λη­τές και ανα­γνώ­στες του, αντι­στοί­χως. Εμ­βα­θύ­νο­ντας σε αυτήν τη λε­πτο­μέ­ρεια, εστιά­ζει στη χρήση της δη­μο­τι­κής γλώσ­σας με άμεσο και πα­ρα­βο­λι­κό τόνο εκ μέ­ρους του αγίου Αμ­φι­λο­χί­ου σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις. Βέ­βαια, επι­συ­νά­πτει το γε­γο­νός ότι προ­σάρ­μο­ζε το λόγο του, ανά­λο­γα με την πε­ρί­στα­ση, πάντα, όμως, είχε διά­θε­ση αγά­πης και στορ­γής προς όλους όσους τον πε­ρι­στοί­χι­ζαν. Στη συ­νέ­χεια, μνη­μο­νεύ­ει τα κύρια μο­τί­βα από τη μυ­στη­ρια­κή ζωή και το μο­να­χι­σμό τα οποία λάμ­βα­νε υπό­ψιν του ο άγιος, κατά την αλ­λη­λε­πί­δρα­ση με τον κόσμο, ενώ φα­νε­ρώ­νει τη διά­θε­ση ενό­τη­τας με όλους τους αν­θρώ­πους.

Στο έκτο και τε­λευ­ταίο κε­φά­λαιο του βι­βλί­ου, εξε­τά­ζε­ται η ιε­ρα­πο­στο­λι­κή δια­κο­νία του ιερού πα­τέ­ρα σε πα­ρα­πά­νω προ­ε­κτά­σεις της υπό­λοι­πης ζωής του. Εδώ, ο συγ­γρα­φέ­ας το­νί­ζει την εκ­πό­νη­ση της ιε­ρα­πο­στο­λι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας του αγίου σε δυ­σχε­ρείς πο­λε­μι­κές συν­θή­κες, δη­λα­δή όταν η Πά­τμος βρι­σκό­ταν υπό ιτα­λι­κή κα­το­χή. Επί­σης, δίνει έμ­φα­ση στην ακα­τά­παυ­στη φι­λαν­θρω­πι­κή δράση του οσίου, κατά τη διάρ­κεια όλης αυτής της κρί­σι­μης πε­ριό­δου, ενώ ολο­κλη­ρώ­νει το κε­φά­λαιο με την κα­τα­γρα­φή των πρω­το­βου­λιών που επω­μί­στη­κε σε σχέση με την οι­κο­λο­γι­κή ευαι­σθη­το­ποί­η­ση.

Συ­μπε­ρα­σμα­τι­κά, μπο­ρεί να ανα­φερ­θεί ότι ο Νι­κό­λα­ος Τσι­ρέ­βε­λος επι­τυγ­χά­νει το σκοπό της συγ­γρα­φής του βι­βλί­ου του, αφού δίνει το στίγ­μα για την πε­ραι­τέ­ρω με­λέ­τη σχε­τι­κά με τη δια­κο­νία του αγίου Αμ­φι­λο­χί­ου της Πά­τμου.

Γε­ώρ­γιος Κ. Σκου­δρι­νού­δης,

με­τα­πτυ­χια­κός φοι­τη­τής του

Τμή­μα­τος Ποι­μα­ντι­κής και Κοι­νω­νι­κής Θε­ο­λο­γί­ας

του Α. Π. Θ.