Το νερό, νεράκι λένε στα νησιά…

• Δαπα­νή­θη­καν εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, όμως, ακόμη παρα­μέ­νουν τρύπιες λιμνο­δε­ξα­με­νές και φράγ­ματα σε Λειψούς, Καστελ­λό­ριζο, Νίσυρο, Τήλο, Λέρο και Κάλυμνο!

Με την εγκα­τά­σταση των μονάδων αφα­λά­τω­σης αντι­με­τω­πί­ζουν τη λει­ψυ­δρία στα νησιά, καθώς οι ανάγκες έχουν αυξηθεί υπέρ­με­τρα, λόγω και της ανόδου της του­ρι­στι­κής κίνησης. Λέρος και Πάτμος χτύ­πη­σαν «κόκκινο» φέτος το καλο­καίρι, ανα­γκά­ζο­ντας την Πολι­τεία να μετα­φέ­ρει νερό με υδρο­φόρα από τη Ρόδο στο νησί της Λέρου, αλλά και παράλ­ληλα να επι­σπεύ­σει τις δια­δι­κα­σίες για τη χωρο­θέ­τηση νέων μονάδων αφα­λά­τω­σης σχεδόν σε όλα τα άνυδρα νησιά.

Παράλ­ληλα παγω­μένα ή εγκα­ταλ­λειμ­μένα στην φθορά του χρόνου παρα­μέ­νουν φράγ­ματα και λιμνο­δε­ξα­με­νές που στόχο είχαν να ξεδι­ψά­σουν τα νησιά και να εμπλου­τί­σουν τους υδρο­φό­ρες ορί­ζο­ντες.

Έργα στα οποία επεν­δύ­θη­καν πολλά εκα­τομ­μύ­ρια, καθώς άρχισαν να κατα­σκευά­ζο­νται από το Β’ ΚΠΣ και ακόμη δεν έχουν «θερα­πευ­θεί»! Είναι προ­φα­νές ότι ακόμη και μετά την απο­κα­τά­στασή τους, αρκετά ενδέ­χε­ται να μην απο­δώ­σουν, καθώς σχε­διά­στη­καν κυριο­λε­κτικά στο πόδι χωρίς τις απα­ραί­τη­τες μετρή­σεις υδρο­με­τρι­κών, βρο­χο­πτώ­σεων κ.α. όμως θα συμ­βά­λουν στον εμπλου­τι­σμό της ξηρα­μέ­νης γης και θα βοη­θή­σουν στην άρδευση. Ημιτελή εργο­τά­ξια με έργα «φαντά­σματα», που τραυ­μά­τι­σαν το φυσικό περι­βάλ­λον και παρα­μέ­νουν έρμαια της τύχης τους. Κατα­σκευές που δεν λει­τούρ­γη­σαν ποτέ!

Η «δ» μέσω ενός οδοι­πο­ρι­κού κάνο­ντας χρήση και της Google επι­χει­ρεί να κατα­γρά­ψει την κατά­σταση, παρου­σιά­ζο­ντας την εικόνα των άδειων λιμνο­δε­ξα­με­νών και του σπά­τα­λου ελλη­νι­κού Δημο­σίου.

Τρύπιες οι λιμνο­δε­ξα­με­νές

Έργα για την αντι­με­τώ­πιση της λει­ψυ­δρίας γίνο­νται από την εποχή του Β΄ ΚΠΣ στα νησιά μας και δεν έχουν τελειωμό. Έργα γίνο­νται, εκα­τομ­μύ­ρια πέφτουν και νερό δεν έχουν τα νησιά. Τέλος δεν έχει το «ράβε – ξήλωνε». Εκσκα­φείς που πλη­γώ­νουν τη γη και αφήνουν ανοι­χτές πληγές. Έργα για να δια­νοι­χθούν δρόμοι και να ξεδι­ψά­σουν τους κατοί­κους σε άνυδρα νησιά, για να ποτι­στούν χωράφια. Που κατά­ντη­σαν «γιο­φύ­ρια της Άρτας» ή «μνημεία αστο­χίας». Γιατί ήταν «τυφλά». Χωρίς σωστό συνο­λικό σχε­δια­σμό, χωρίς μελέτες που να προ­βλέ­πουν τις επό­με­νες φάσεις, με τεχνικά προ­βλή­ματα. Ακόμη και όταν χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για τον σκοπό που έγιναν – διότι, ως γνωστόν, η ελπίδα πεθαί­νει τελευ­ταία – θα έχει στοι­χί­σει ο …κούκος αηδόνι!

Προ­βλή­ματα λει­τουρ­γι­κό­τη­τας αντι­με­τω­πί­ζουν οκτώ λιμνο­δε­ξα­με­νές με μεγα­λύ­τερα εκείνα στο Παρθένι της Λέρου (υδρο­λο­γίας, απορ­ροών, στε­γα­νό­τη­τας της λεκάνης) Καστελ­λό­ρι­ζου (εμφα­νί­ζει διαρροή στο σύστημα στε­γά­νω­σης) και Πάλοι Νισύρου (υδρο­λο­γικό και συντε­λε­στού απορ­ροών, δεν τρο­φο­δο­τεί­ται η λιμνο­δε­ξα­μενή).

«Έχουμε εγγρά­ψει στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του δήμου την απο­κα­τά­σταση της λιμνο­δε­ξα­με­νής» δηλώνει ο δήμαρ­χος Νισύρου Χρι­στο­φής Κορω­ναίος. Στα έργα απο­τα­μί­ευ­σης σε Πλατύ Κω, Βαθύ Κάλυ­μνου και Αγ. Ειρήνης Τήλου απαι­τεί­ται βελ­τί­ωση των απορ­ροών, δεδο­μέ­νου ότι εμφα­νί­ζουν μειω­μέ­νες εισροές. «Η απο­κα­τά­σταση της λιμνο­δε­ξα­με­νής εντά­χθηκε με ποσό 1 εκατ. ευρώ στο πρό­γραμμα Α. Τρίτσης καθώς έχουν υποστεί βλάβη οι σωλη­νώ­σεις και δεν λει­τουρ­γεί» δηλώνει η δήμαρ­χος Τήλου Μαρία Καμμά. Η κατα­σκευή του Φράγ­μα­τος στο Παρθένι ξεκί­νησε στα τέλη του ’90 με στόχο να βοη­θή­σει την άρδευση και την ύδρευση της νήσου Λέρου.

Η αρχική χωρη­τι­κό­τητα ήταν 1.200.000 κυβικά μέτρα. Να σημειω­θεί ότι το έργο εντά­χτηκε στο πρό­γραμμα ΕΟΧ (ύψους 1 εκ. 200 χιλ. ευρώ). Μια περιοχή 1.000 στρεμ­μά­των που ήταν γεμάτη με ευκά­λυ­πτους και ελαιό­δε­ντρα «παρα­δό­θηκε» στους εκσκα­φείς. Τι έγινε όμως αντι­λη­πτό στην πορεία; Ότι η μελέτη δεν είχε υπο­λο­γί­σει την πορεία προ­σγεί­ω­σης των αερο­πλά­νων (στο αερο­δρό­μιο) που περ­νού­σαν από το σημείο όπου κατα­σκευα­ζό­ταν το φράγμα!

Τελευ­ταία πράξη το 2019 όπου το Υπουρ­γείο Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης & Τρο­φί­μων είχε δια­βε­βαιώ­σει για την δέσμευση ποσού 1, 5 εκατ. ευρώ. Τη χορή­γηση άδειας προ­σω­ρι­νής εγκα­τά­στα­σης και λει­τουρ­γίας μονάδας αφα­λά­τω­σης θαλασ­σι­νού νερού αντί­στρο­φης ώσμωσης δυνα­μι­κό­τη­τας 600 m3, στην περιοχή Λεπίδες «άναψε» τον Αύγου­στο το ΥΠΝΝΠ, καθώς το νησί της Λέρου κηρύ­χθηκε σε κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης. Αντί­στοιχη δια­δι­κα­σία έγινε και για την Πάτμο στην περιοχή Πούντος του Φτέρη. Η λιμνο­δε­ξα­μενή στη θέση Παναγιά Χάρου 40.000 κ.μ., στους Λειψούς κατα­σκευά­στηκε το 1993, αλλά δεν έχει νερό γιατί δεν είχε υπο­λο­γι­σθεί σωστά το ύψος των βρο­χο­πτώ­σεων. Το έργο χρη­μα­το­δο­τή­θηκε από το Α’ ΚΠΣ (ταμείο FEOGA και INTEREG) και δημο­πρα­τή­θηκε από το τότε υπουρ­γείο Γεωρ­γίας.

«Έχουμε συνάψει σχέση με την εται­ρεία «Global Water & Partnership» ώστε να εντα­χθεί σε πρό­γραμμα απο­κα­τά­στα­σης στο πλαίσιο της εται­ρι­κής ευθύνης» δηλώνει στην «δ» ο δήμαρ­χος Λειψών Φώτης Μάγγος.

Στην Κάλυμνο, το έργο χωρο­θε­τή­θηκε στο Βαθύ και συγ­χρη­μα­το­δο­τή­θηκε από την Ευρω­παϊκή Ένωση μέσω του τομε­α­κού προ­γράμ­μα­τος του υπουρ­γείου Γεωρ­γίας και ολο­κλη­ρώ­θηκε αρχές του 2000. Αλλά ως εκ θαύ­μα­τος όταν πια είχε τελειώ­σει, δια­πι­στώ­θηκε ότι δεν συγκρα­τούσε ούτε σταγόνα νερού!

Αφα­λα­τώ­σεις στα νησιά

Με την εγκα­τά­σταση των μονάδων αφα­λά­τω­σης αντι­με­τω­πί­ζουν τη λει­ψυ­δρία στα νησιά, καθώς οι ανάγκες έχουν αυξηθεί υπέρ­με­τρα, λόγω και της ανόδου της του­ρι­στι­κής κίνησης. Με 4 μονάδες αφα­λά­τω­σης εξυ­πη­ρε­τού­νται και οι ανάγκες της Νισύρου (600 κμ., 300 κμ. και 2 από 350 κμ.). Η Σύμη ήταν το πρώτο νησί που εγκα­τά­στησε μονάδα αφα­λά­τω­σης το 2007 δια­θέ­το­ντας ήδη 3 που παρά­γουν περίπου 2,5 κμ., καθη­με­ρινά και βρί­σκε­ται σε προ­γραμ­μα­τι­σμό παρα­λα­βής ακόμη μιας 1200 κ.μ. νερού. Το Καστελ­λό­ριζο δια­θέ­τει 3 μονάδες αφα­λά­τω­σης (200 κμ. εκάστη) και παράγει 600 κμ., καθη­με­ρινά.

Στην Ψέριμο και Τέλενδο από μια μονάδα αφα­λά­τω­σης που παράγει 100 κμ., καθη­με­ρινά, ενώ στη θητεία του Δ. Δια­κο­μι­χάλη εντά­χθη­καν στο πρό­γραμμα «Α. Τρίτσης» ακόμη μια μονάδα 100κμ, για κάθε νησί. Ο δια­γω­νι­σμός έβγαλε ανάδοχο την εται­ρεία ΤΕΜΑΚ και η δια­δι­κα­σία βρί­σκε­ται για έλεγχο στο Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο. Σημειώ­νε­ται ότι Κάσος και Αγα­θο­νήσι, εντά­χθη­καν σε μια πιλο­τική μελέτη του Υπουρ­γείου Αιγαίου & Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής. «Η αφα­λά­τωση φαντά­ζει ιδανική λύση, αλλά δεν είναι κατάλ­ληλη για όλες τις περι­πτώ­σεις», εκτιμά ο Μανώλης Κου­του­λά­κης, γενικός γραμ­μα­τέας του ΥΠΝΝΠ. «Σίγουρα είναι η πιο προσιτή τεχνο­λο­γικά και η απλού­στερη στην υλο­ποί­ηση. Σε κάποια νησιά, για γεω­λο­γι­κούς λόγους είναι η μόνη λύση, όπως λ.χ. στη Νίσυρο. Στόχος μας είναι να βλέ­πουμε τις αφα­λα­τώ­σεις συν­δυα­στικά με ταμιευ­τή­ρες. Πρό­σφατα ολο­κλη­ρώ­σαμε μια πιλο­τική μελέτη σε μικρο­νή­σια που έδειξε ότι θα μπο­ρού­σαν να εξα­σφα­λί­σουν το 30% των αναγκών τους από υφι­στά­μενα κατα­κρη­μνί­σματα που κατα­λή­γουν στη θάλασσα. Τώρα θα προ­χω­ρή­σουμε σε επέ­κταση της μελέτης σε ακόμη επτά νησιά, μεταξύ αυτών περι­λαμ­βά­νο­νται Κάσος, Αγα­θο­νήσι, ώστε να δούμε πού θα μπο­ρού­σαν να υπο­δε­χθούν σημεία για υδρο­μα­στεύ­σεις και μικρής κλί­μα­κας έργα για άρδευση» ανα­φέ­ρει. Έχουμε 7 γεω­τρή­σεις που μας παρέ­χουν αρκετές ποσό­τη­τες και πρό­σφατα πήραμε άδεια για ακόμη 5 γεω­τρή­σεις στο νησί. Ευελ­πι­στούμε με την ένταξή μας και στο πιλο­τικό πρό­γραμμα που συν­δυά­ζει βελ­τιω­τικά έργα με αφα­λα­τώ­σεις να δώσουμε ορι­στική λύση στο μεγάλο πρό­βλημα της λει­ψυ­δρίας που ταλα­νί­ζει τα νησιά» δηλώνει στην «δ» και ο δήμαρ­χος Κάσου Μιχάλης Ερω­τό­κρι­τος.