Οι λόγοι αναίρεσης που επικαλείται η υπεράσπιση στην πολύκροτη υπόθεση κατασκοπείας στα Δωδεκάνησα

• Η υπό­θε­ση επα­νέρ­χε­ται με αί­τη­ση αναί­ρε­σης και επί­κε­ντρο το τι συ­νι­στά «κρα­τι­κό απόρ­ρη­το» • Τι υπο­στη­ρί­ζουν οι συ­νή­γο­ροι Ηλίας Ανα­γνω­στό­που­λος, Αλέ­ξαν­δρος Τσα­γκα­λί­δης και Τίνα Χα­τζη­κων­στα­ντί­νου

Για τις 16 Σε­πτεμ­βρί­ου 2025 προσ­διο­ρί­στη­κε από το ΣΤ’ Ποι­νι­κό Τμήμα του Αρεί­ου Πάγου, όπως έγρα­ψε η «δη­μο­κρα­τι­κή» η εκ­δί­κα­ση των αι­τή­σε­ων αναί­ρε­σης κατά των υπ’ αριθ. 25 και 27/2024 απο­φά­σε­ων του Μι­κτού Ορ­κω­τού Εφε­τεί­ου Δω­δε­κα­νή­σου, που αφο­ρούν σε μία από τις πιο ηχη­ρές ποι­νι­κές υπο­θέ­σεις των τε­λευ­ταί­ων ετών: κα­τα­σκο­πεία εις βάρος της Ελ­λά­δας με φε­ρό­με­νους δρά­στες έναν 36χρονο, πρώην γραμ­μα­τέα του Τουρ­κι­κού Προ­ξε­νεί­ου στη Ρόδο και έναν 53χρονο ναυ­τι­κό υπάλ­λη­λο.

Οι δύο κα­τα­δι­κά­στη­καν για κα­τα­σκο­πεία από κοι­νού και κατ’ εξα­κο­λού­θη­ση, με σκοπό – σύμ­φω­να με το κα­τη­γο­ρη­τή­ριο – τη συ­γκέ­ντρω­ση και δια­βί­βα­ση πλη­ρο­φο­ριών για στρα­τιω­τι­κές κι­νή­σεις, εξο­πλι­σμό και επάν­δρω­ση ελ­λη­νι­κών πο­λε­μι­κών πλοί­ων.

Με από­φα­ση του Τρι­με­λούς Εφε­τεί­ου επί Κα­κουρ­γη­μά­των Δω­δε­κα­νή­σου τον Μάρ­τιο του 2025, έγινε οί­κο­θεν διόρ­θω­ση της από­φα­σης του Μι­κτού Ορ­κω­τού Εφε­τεί­ου, καθώς κρί­θη­κε ότι ση­μα­ντι­κό μέρος των πρα­κτι­κών της δίκης δεν είχε κα­τα­χω­ρη­θεί στο επί­ση­μο κεί­με­νο, προ­κα­λώ­ντας νο­μι­κά και δια­δι­κα­στι­κά κενά. Ταυ­τό­χρο­να, έγινε δεκτή σχε­τι­κή αί­τη­ση διόρ­θω­σης των συ­νη­γό­ρων υπε­ρά­σπι­σης του πρώ­του κα­τη­γο­ρού­με­νου.

Η υπό­θε­ση αφορά σε κα­τα­γρα­φή και δια­βί­βα­ση στρα­τιω­τι­κών πλη­ρο­φο­ριών από τον 53χρονο – ερ­γα­ζό­με­νο σε επι­βα­τη­γό-οχη­μα­τα­γω­γό πλοίο που εκτε­λού­σε δρο­μο­λό­για προς Κα­στελ­λό­ρι­ζο – στον 36χρονο πρώην δι­πλω­μα­τι­κό υπάλ­λη­λο.

Οι δι­κα­στι­κές απο­φά­σεις

Η πρω­τό­δι­κη από­φα­ση ανα­γνώ­ρι­σε στον 36χρονο το ελα­φρυ­ντι­κό του πρό­τε­ρου σύν­νο­μου βίου και του επέ­βα­λε κά­θειρ­ξη πέντε ετών. Αντί­στοι­χα, στον 53χρονο επι­βλή­θη­κε φυ­λά­κι­ση τεσ­σά­ρων ετών. Το Εφε­τείο επι­βε­βαί­ω­σε τις ενο­χές και τις ποι­νές, με ελα­φρές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις: η ποινή του 53χρο­νου μειώ­θη­κε κατά ένα έτος, ενώ του 36χρο­νου δια­τη­ρή­θη­κε χωρίς ανα­στο­λή, οδη­γώ­ντας τον στις φυ­λα­κές. Με­τα­γε­νέ­στε­ρα επι­βλή­θη­καν πε­ριο­ρι­στι­κοί όροι, όπως εγ­γύ­η­ση 10.000 ευρώ και απα­γό­ρευ­ση εξό­δου από τη χώρα.

Το απο­δει­κτι­κό υλικό και οι ισχυ­ρι­σμοί

Στο κι­νη­τό του 36χρο­νου βρέ­θη­καν φω­το­γρα­φί­ες πο­λε­μι­κών πλοί­ων του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού με ευ­διά­κρι­το εξο­πλι­σμό και αριθ­μούς πλοί­ων. Εντο­πί­στη­καν ακόμα μη­νύ­μα­τα όπου ζη­τού­σε πλη­ρο­φο­ρί­ες για τη θέση συ­γκε­κρι­μέ­νων πο­λε­μι­κών σκα­φών. Σε ένα από αυτά ρω­τού­σε: «Το σκά­φος Ρ32 δεν είναι ορατό στο ση­μείο. Είναι σω­στός ο αριθ­μός;». Ο 53χρο­νος του απά­ντη­σε: «Δεν φαί­νε­ται εντε­λώς επει­δή είναι σκο­τει­νά».

Ο τε­λευ­ταί­ος πα­ρα­δέ­χθη­κε στην προ­α­να­κρι­τι­κή απο­λο­γία του ότι κα­τέ­γρα­φε στρα­τιω­τι­κές κι­νή­σεις και φω­το­γρά­φι­ζε πλοία από το κα­τά­στρω­μα του πλοί­ου στο οποίο ερ­γα­ζό­ταν, κα­τό­πιν εντο­λών του συ­γκα­τη­γο­ρού­με­νού του. Επι­κοι­νω­νού­σαν κυ­ρί­ως μέσω WhatsApp, ώστε να μην αφή­νο­νται ίχνη. Ωστό­σο, ενώ­πιον της ανα­κρί­τριας ανα­σκεύ­α­σε τις δη­λώ­σεις του.

Το νο­μι­κό ζή­τη­μα: Τι συ­νι­στά κρα­τι­κό απόρ­ρη­το;

Ο βα­σι­κός άξο­νας της αί­τη­σης αναί­ρε­σης εντο­πί­ζε­ται στην ερ­μη­νεία και εφαρ­μο­γή των άρ­θρων 148 και 149 του Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα. Οι συ­νή­γο­ροι υπε­ρά­σπι­σης υπο­στη­ρί­ζουν ότι το δι­κα­στή­ριο υπέ­πε­σε σε νο­μι­κό σφάλ­μα, καθώς θε­ώ­ρη­σε ότι ει­κό­νες πο­λε­μι­κών πλοί­ων και πα­ρα­τη­ρή­σεις σχε­τι­κές με στρα­τιώ­τες που απο­βι­βά­ζο­νται σε νησιά του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου συ­νι­στούν από μόνες τους «κρα­τι­κά απόρ­ρη­τα», χωρίς αυτά να έχουν χα­ρα­κτη­ρι­σθεί επι­σή­μως ως τέ­τοια από την αρ­μό­δια κυ­βερ­νη­τι­κή αρχή.

Η υπε­ρά­σπι­ση πα­ρα­πέ­μπει στον αυ­θε­ντι­κό ορι­σμό του άρ­θρου 149 ΠΚ, κατά τον οποίο κρα­τι­κό απόρ­ρη­το θε­ω­ρεί­ται μόνο η πλη­ρο­φο­ρία στην οποία έχουν πρό­σβα­ση μόνον συ­γκε­κρι­μέ­να και πε­ριο­ρι­σμέ­να πρό­σω­πα και που έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί ρητά ως «μυ­στι­κή» από την κυ­βέρ­νη­ση.

Δη­μό­σιες πλη­ρο­φο­ρί­ες ή μυ­στι­κά του κρά­τους;

Στην αναί­ρε­ση ανα­φέ­ρε­ται ρητά πως οι πλη­ρο­φο­ρί­ες για τις οποί­ες κα­τα­δι­κά­στη­κε ο κα­τη­γο­ρού­με­νος – φω­το­γρα­φί­ες πο­λε­μι­κών πλοί­ων ελ­λι­με­νι­σμέ­νων σε δη­μό­σια λι­μά­νια, αριθ­μοί ναυ­τών, στρα­τιω­τών και θέ­σεις πλοί­ων – είναι από τη φύση τους δη­μο­σί­ως προ­σβά­σι­μες και δεν έχουν υπα­χθεί σε κα­θε­στώς δια­βάθ­μι­σης απορ­ρή­του από τις αρ­μό­διες αρχές.

Η υπε­ρά­σπι­ση επι­κα­λεί­ται και τη νο­μο­λο­γία του Αρεί­ου Πάγου (εν­δει­κτι­κά ΑΠ 1109/2023), σύμ­φω­να με την οποία τα δι­κα­στή­ρια δεν έχουν εξου­σία να κρί­νουν αυ­το­τε­λώς την «απόρ­ρη­τη» φύση μιας πλη­ρο­φο­ρί­ας αν αυτή δεν έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί προη­γου­μέ­νως ως τέ­τοια από την κυ­βέρ­νη­ση. «Η δι­κα­στι­κή από­φα­ση δεν μπο­ρεί να υπο­κα­τα­στή­σει την εκτε­λε­στι­κή εξου­σία σε θέ­μα­τα εθνι­κής ασφά­λειας και δια­βάθ­μι­σης πλη­ρο­φο­ρί­ας», υπο­γραμ­μί­ζε­ται.

Ζή­τη­μα συγ­χύ­σε­ων και νο­μι­κής ασά­φειας

Ένας ακόμη λόγος αναί­ρε­σης είναι η σύγ­χυ­ση που – κατά την άποψη των συ­νη­γό­ρων – εμ­φα­νί­ζει η δι­κα­στι­κή από­φα­ση με­τα­ξύ των όρων «κρα­τι­κό απόρ­ρη­το» (όπως ορί­ζε­ται στον Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα) και «μυ­στι­κή στρα­τιω­τι­κή πλη­ρο­φο­ρία» (όπως ορί­ζε­ται στο άρθρο 143 του Στρα­τιω­τι­κού Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα). Κατά την υπε­ρά­σπι­ση, τα δύο δεν είναι νο­μι­κά ταυ­τό­ση­μα και η αυ­θαί­ρε­τη σύγ­χυ­σή τους κα­θι­στά την κρίση του δι­κα­στη­ρί­ου νο­μι­κά αστα­θή και ανέ­λεγ­κτη.

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, οι δι­κη­γό­ροι επι­ση­μαί­νουν ότι οι στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες απο­κτούν τον χα­ρα­κτή­ρα του κρα­τι­κού απορ­ρή­του μόνο όταν πλη­ρούν σω­ρευ­τι­κά δύο προ­ϋ­πο­θέ­σεις: την επί­ση­μη από­φα­ση χα­ρα­κτη­ρι­σμού από την κυ­βέρ­νη­ση και τον πε­ριο­ρι­σμό της πρό­σβα­σης σε αυτές. Στην πα­ρού­σα υπό­θε­ση, όπως το­νί­ζε­ται στο δι­κό­γρα­φο, καμία από τις πλη­ρο­φο­ρί­ες που επι­κα­λεί­ται το δι­κα­στή­ριο δεν πλη­ροί αυτές τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις.

Από τη «φω­το­γρά­φη­ση» στην «κα­τα­σκο­πεία»

Η υπε­ρά­σπι­ση ση­μειώ­νει επι­πλέ­ον πως υπό το πα­λαιό νο­μι­κό κα­θε­στώς, η ενέρ­γεια φω­το­γρά­φι­σης στρα­τιω­τι­κών πλοί­ων απο­τε­λού­σε αυ­το­τε­λές αδί­κη­μα – αυτό της «πα­ρά­νο­μης απει­κό­νι­σης» – και όχι πράξη κα­τα­σκο­πεί­ας. Με την κα­τάρ­γη­ση του εν λόγω άρ­θρου στον νέο Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα, η απλή απο­τύ­πω­ση ει­κό­νων σε δη­μό­σιους χώ­ρους δεν είναι αξιό­ποι­νη πράξη, εκτός εάν απο­δει­χθεί ότι αυτές αφο­ρούν στοι­χεία χα­ρα­κτη­ρι­σμέ­να ως απόρ­ρη­τα.

Το γε­γο­νός ότι τα πλοία βρί­σκο­νταν σε πο­λι­τι­κά λι­μά­νια, όπου η πρό­σβα­ση του κοι­νού ήταν ελεύ­θε­ρη, καθώς και ότι οι φω­το­γρα­φί­ες ελή­φθη­σαν με κοινό κι­νη­τό τη­λέ­φω­νο από από­στα­ση, ενι­σχύ­ει – σύμ­φω­να με την υπε­ρά­σπι­ση – τον ισχυ­ρι­σμό ότι δεν υπήρ­ξε καμία πα­ρα­βί­α­ση απορ­ρή­του.

Το ζη­τού­με­νο: Ανά­κλη­ση της κα­τα­δί­κης

Η αί­τη­ση κα­τα­λή­γει με το αί­τη­μα να αναι­ρε­θεί η εφε­τεια­κή από­φα­ση και να ακυ­ρω­θεί η ποινή των πέντε ετών κά­θειρ­ξης που επι­βλή­θη­κε στον πρώτο κα­τη­γο­ρού­με­νο. Οι συ­νή­γο­ροι Ανα­γνω­στό­που­λος, Τσα­γκα­λί­δης και Χα­τζη­κων­στα­ντί­νου το­νί­ζουν ότι η εσφαλ­μέ­νη νο­μι­κή θε­με­λί­ω­ση της από­φα­σης δη­μιουρ­γεί προη­γού­με­νο που θίγει σο­βα­ρά τη νο­μι­κή ασφά­λεια και τα όρια της ελευ­θε­ρί­ας πλη­ρο­φό­ρη­σης και πα­ρα­τή­ρη­σης στον δη­μό­σιο χώρο.

Το αν το ΣΤ’ Ποι­νι­κό Τμήμα του Αρεί­ου Πάγου θα υιο­θε­τή­σει αυτή την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία μένει να φανεί στη δι­κά­σι­μο του Σε­πτεμ­βρί­ου. Ωστό­σο, το δια­κύ­βευ­μα ξε­περ­νά τα πρό­σω­πα: αφορά τις λε­πτές ισορ­ρο­πί­ες με­τα­ξύ ασφά­λειας και δη­μο­κρα­τι­κού κρά­τους δι­καί­ου.