Οι λόγοι αναίρεσης που επικαλείται η υπεράσπιση στην πολύκροτη υπόθεση κατασκοπείας στα Δωδεκάνησα

• Η υπόθεση επα­νέρ­χε­ται με αίτηση αναί­ρε­σης και επί­κε­ντρο το τι συνιστά «κρατικό απόρ­ρητο» • Τι υπο­στη­ρί­ζουν οι συνή­γο­ροι Ηλίας Ανα­γνω­στό­που­λος, Αλέ­ξαν­δρος Τσα­γκα­λί­δης και Τίνα Χατζη­κων­στα­ντί­νου

Για τις 16 Σεπτεμ­βρίου 2025 προσ­διο­ρί­στηκε από το ΣΤ’ Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, όπως έγραψε η «δημο­κρα­τική» η εκδί­καση των αιτή­σεων αναί­ρε­σης κατά των υπ’ αριθ. 25 και 27/2024 απο­φά­σεων του Μικτού Ορκωτού Εφε­τείου Δωδε­κα­νή­σου, που αφορούν σε μία από τις πιο ηχηρές ποι­νι­κές υπο­θέ­σεις των τελευ­ταίων ετών: κατα­σκο­πεία εις βάρος της Ελλάδας με φερό­με­νους δράστες έναν 36χρονο, πρώην γραμ­μα­τέα του Τουρ­κι­κού Προ­ξε­νείου στη Ρόδο και έναν 53χρονο ναυτικό υπάλ­ληλο.

Οι δύο κατα­δι­κά­στη­καν για κατα­σκο­πεία από κοινού και κατ’ εξα­κο­λού­θηση, με σκοπό – σύμφωνα με το κατη­γο­ρη­τή­ριο – τη συγκέ­ντρωση και δια­βί­βαση πλη­ρο­φο­ριών για στρα­τιω­τι­κές κινή­σεις, εξο­πλι­σμό και επάν­δρωση ελλη­νι­κών πολε­μι­κών πλοίων.

Με απόφαση του Τρι­με­λούς Εφε­τείου επί Κακουρ­γη­μά­των Δωδε­κα­νή­σου τον Μάρτιο του 2025, έγινε οίκοθεν διόρ­θωση της από­φα­σης του Μικτού Ορκωτού Εφε­τείου, καθώς κρίθηκε ότι σημα­ντικό μέρος των πρα­κτι­κών της δίκης δεν είχε κατα­χω­ρη­θεί στο επίσημο κείμενο, προ­κα­λώ­ντας νομικά και δια­δι­κα­στικά κενά. Ταυ­τό­χρονα, έγινε δεκτή σχετική αίτηση διόρ­θω­σης των συνη­γό­ρων υπε­ρά­σπι­σης του πρώτου κατη­γο­ρού­με­νου.

Η υπόθεση αφορά σε κατα­γραφή και δια­βί­βαση στρα­τιω­τι­κών πλη­ρο­φο­ριών από τον 53χρονο – εργα­ζό­μενο σε επιβατηγό-οχηματαγωγό πλοίο που εκτε­λούσε δρο­μο­λό­για προς Καστελ­λό­ριζο – στον 36χρονο πρώην διπλω­μα­τικό υπάλ­ληλο.

Οι δικα­στι­κές απο­φά­σεις

Η πρω­τό­δικη απόφαση ανα­γνώ­ρισε στον 36χρονο το ελα­φρυ­ντικό του πρό­τε­ρου σύν­νο­μου βίου και του επέβαλε κάθειρξη πέντε ετών. Αντί­στοιχα, στον 53χρονο επι­βλή­θηκε φυλά­κιση τεσ­σά­ρων ετών. Το Εφετείο επι­βε­βαί­ωσε τις ενοχές και τις ποινές, με ελαφρές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις: η ποινή του 53χρονου μειώ­θηκε κατά ένα έτος, ενώ του 36χρονου δια­τη­ρή­θηκε χωρίς ανα­στολή, οδη­γώ­ντας τον στις φυλακές. Μετα­γε­νέ­στερα επι­βλή­θη­καν περιο­ρι­στι­κοί όροι, όπως εγγύηση 10.000 ευρώ και απα­γό­ρευση εξόδου από τη χώρα.

Το απο­δει­κτικό υλικό και οι ισχυ­ρι­σμοί

Στο κινητό του 36χρονου βρέ­θη­καν φωτο­γρα­φίες πολε­μι­κών πλοίων του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού με ευδιά­κριτο εξο­πλι­σμό και αριθ­μούς πλοίων. Εντο­πί­στη­καν ακόμα μηνύ­ματα όπου ζητούσε πλη­ρο­φο­ρίες για τη θέση συγκε­κρι­μέ­νων πολε­μι­κών σκαφών. Σε ένα από αυτά ρωτούσε: «Το σκάφος Ρ32 δεν είναι ορατό στο σημείο. Είναι σωστός ο αριθμός;». Ο 53χρονος του απά­ντησε: «Δεν φαί­νε­ται εντελώς επειδή είναι σκο­τεινά».

Ο τελευ­ταίος παρα­δέ­χθηκε στην προ­α­να­κρι­τική απο­λο­γία του ότι κατέ­γραφε στρα­τιω­τι­κές κινή­σεις και φωτο­γρά­φιζε πλοία από το κατά­στρωμα του πλοίου στο οποίο εργα­ζό­ταν, κατόπιν εντολών του συγκα­τη­γο­ρού­με­νού του. Επι­κοι­νω­νού­σαν κυρίως μέσω WhatsApp, ώστε να μην αφή­νο­νται ίχνη. Ωστόσο, ενώπιον της ανα­κρί­τριας ανα­σκεύ­ασε τις δηλώ­σεις του.

Το νομικό ζήτημα: Τι συνιστά κρατικό απόρ­ρητο;

Ο βασικός άξονας της αίτησης αναί­ρε­σης εντο­πί­ζε­ται στην ερμη­νεία και εφαρ­μογή των άρθρων 148 και 149 του Ποι­νι­κού Κώδικα. Οι συνή­γο­ροι υπε­ρά­σπι­σης υπο­στη­ρί­ζουν ότι το δικα­στή­ριο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα, καθώς θεώρησε ότι εικόνες πολε­μι­κών πλοίων και παρα­τη­ρή­σεις σχε­τι­κές με στρα­τιώ­τες που απο­βι­βά­ζο­νται σε νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου συνι­στούν από μόνες τους «κρατικά απόρ­ρητα», χωρίς αυτά να έχουν χαρα­κτη­ρι­σθεί επι­σή­μως ως τέτοια από την αρμόδια κυβερ­νη­τική αρχή.

Η υπε­ρά­σπιση παρα­πέ­μπει στον αυθε­ντικό ορισμό του άρθρου 149 ΠΚ, κατά τον οποίο κρατικό απόρ­ρητο θεω­ρεί­ται μόνο η πλη­ρο­φο­ρία στην οποία έχουν πρό­σβαση μόνον συγκε­κρι­μένα και περιο­ρι­σμένα πρόσωπα και που έχει χαρα­κτη­ρι­στεί ρητά ως «μυστική» από την κυβέρ­νηση.

Δημό­σιες πλη­ρο­φο­ρίες ή μυστικά του κράτους;

Στην αναί­ρεση ανα­φέ­ρε­ται ρητά πως οι πλη­ρο­φο­ρίες για τις οποίες κατα­δι­κά­στηκε ο κατη­γο­ρού­με­νος – φωτο­γρα­φίες πολε­μι­κών πλοίων ελλι­με­νι­σμέ­νων σε δημόσια λιμάνια, αριθμοί ναυτών, στρα­τιω­τών και θέσεις πλοίων – είναι από τη φύση τους δημο­σίως προ­σβά­σι­μες και δεν έχουν υπαχθεί σε καθε­στώς δια­βάθ­μι­σης απορ­ρή­του από τις αρμό­διες αρχές.

Η υπε­ρά­σπιση επι­κα­λεί­ται και τη νομο­λο­γία του Αρείου Πάγου (ενδει­κτικά ΑΠ 1109/2023), σύμφωνα με την οποία τα δικα­στή­ρια δεν έχουν εξουσία να κρίνουν αυτο­τε­λώς την «απόρ­ρητη» φύση μιας πλη­ρο­φο­ρίας αν αυτή δεν έχει χαρα­κτη­ρι­στεί προη­γου­μέ­νως ως τέτοια από την κυβέρ­νηση. «Η δικα­στική απόφαση δεν μπορεί να υπο­κα­τα­στή­σει την εκτε­λε­στική εξουσία σε θέματα εθνικής ασφά­λειας και δια­βάθ­μι­σης πλη­ρο­φο­ρίας», υπο­γραμ­μί­ζε­ται.

Ζήτημα συγ­χύ­σεων και νομικής ασά­φειας

Ένας ακόμη λόγος αναί­ρε­σης είναι η σύγχυση που – κατά την άποψη των συνη­γό­ρων – εμφα­νί­ζει η δικα­στική απόφαση μεταξύ των όρων «κρατικό απόρ­ρητο» (όπως ορί­ζε­ται στον Ποινικό Κώδικα) και «μυστική στρα­τιω­τική πλη­ρο­φο­ρία» (όπως ορί­ζε­ται στο άρθρο 143 του Στρα­τιω­τι­κού Ποι­νι­κού Κώδικα). Κατά την υπε­ρά­σπιση, τα δύο δεν είναι νομικά ταυ­τό­σημα και η αυθαί­ρετη σύγχυσή τους καθιστά την κρίση του δικα­στη­ρίου νομικά ασταθή και ανέ­λεγ­κτη.

Πιο συγκε­κρι­μένα, οι δικη­γό­ροι επι­ση­μαί­νουν ότι οι στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρίες απο­κτούν τον χαρα­κτήρα του κρα­τι­κού απορ­ρή­του μόνο όταν πληρούν σωρευ­τικά δύο προ­ϋ­πο­θέ­σεις: την επίσημη απόφαση χαρα­κτη­ρι­σμού από την κυβέρ­νηση και τον περιο­ρι­σμό της πρό­σβα­σης σε αυτές. Στην παρούσα υπόθεση, όπως τονί­ζε­ται στο δικό­γραφο, καμία από τις πλη­ρο­φο­ρίες που επι­κα­λεί­ται το δικα­στή­ριο δεν πληροί αυτές τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις.

Από τη «φωτο­γρά­φηση» στην «κατα­σκο­πεία»

Η υπε­ρά­σπιση σημειώ­νει επι­πλέον πως υπό το παλαιό νομικό καθε­στώς, η ενέρ­γεια φωτο­γρά­φι­σης στρα­τιω­τι­κών πλοίων απο­τε­λούσε αυτο­τε­λές αδίκημα – αυτό της «παρά­νο­μης απει­κό­νι­σης» – και όχι πράξη κατα­σκο­πείας. Με την κατάρ­γηση του εν λόγω άρθρου στον νέο Ποινικό Κώδικα, η απλή απο­τύ­πωση εικόνων σε δημό­σιους χώρους δεν είναι αξιό­ποινη πράξη, εκτός εάν απο­δει­χθεί ότι αυτές αφορούν στοι­χεία χαρα­κτη­ρι­σμένα ως απόρ­ρητα.

Το γεγονός ότι τα πλοία βρί­σκο­νταν σε πολι­τικά λιμάνια, όπου η πρό­σβαση του κοινού ήταν ελεύ­θερη, καθώς και ότι οι φωτο­γρα­φίες ελή­φθη­σαν με κοινό κινητό τηλέ­φωνο από από­σταση, ενι­σχύει – σύμφωνα με την υπε­ρά­σπιση – τον ισχυ­ρι­σμό ότι δεν υπήρξε καμία παρα­βί­αση απορ­ρή­του.

Το ζητού­μενο: Ανά­κληση της κατα­δί­κης

Η αίτηση κατα­λή­γει με το αίτημα να αναι­ρε­θεί η εφε­τειακή απόφαση και να ακυ­ρω­θεί η ποινή των πέντε ετών κάθειρ­ξης που επι­βλή­θηκε στον πρώτο κατη­γο­ρού­μενο. Οι συνή­γο­ροι Ανα­γνω­στό­που­λος, Τσα­γκα­λί­δης και Χατζη­κων­στα­ντί­νου τονί­ζουν ότι η εσφαλ­μένη νομική θεμε­λί­ωση της από­φα­σης δημιουρ­γεί προη­γού­μενο που θίγει σοβαρά τη νομική ασφά­λεια και τα όρια της ελευ­θε­ρίας πλη­ρο­φό­ρη­σης και παρα­τή­ρη­σης στον δημόσιο χώρο.

Το αν το ΣΤ’ Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου θα υιο­θε­τή­σει αυτή την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία μένει να φανεί στη δικά­σιμο του Σεπτεμ­βρίου. Ωστόσο, το δια­κύ­βευμα ξεπερνά τα πρόσωπα: αφορά τις λεπτές ισορ­ρο­πίες μεταξύ ασφά­λειας και δημο­κρα­τι­κού κράτους δικαίου.