Γιατί αναιρέθηκε η απόφαση του Μικτού Ορκωτού Εφετείου Δωδεκανήσου για την πολύκροτη υπόθεση κατασκοπείας

• Κρίθηκε πως το Εφετείο δεν απο­φάν­θηκε επί του ισχυ­ρι­σμού για τη μη αμε­τά­κλητη παρα­πο­μπή σε δίκη και δια­πί­στωσε «αρνη­τική υπέρ­βαση εξου­σίας», αφού το δευ­τε­ρο­βάθ­μιο δικα­στή­ριο παρέ­λειψε να απα­ντή­σει σε συγκε­κρι­μένο λόγο έφεσης της υπε­ρά­σπι­σης

• Με την παρα­δοχή αυτή, το μείζον ερώτημα για το τι συνιστά κρατικό απόρ­ρητο έμεινε ανα­πά­ντητο και επι­στρέ­φει σε νέα δίκη

Καθα­ρο­γρά­φηκε και αναρ­τή­θηκε χθες η απόφαση του Στ’ Ποι­νι­κού Τμή­μα­τος του Αρείου Πάγου που ανα­τρέ­πει το έως τώρα απο­τέ­λε­σμα σε μία από τις πιο συζη­τη­μέ­νες υπο­θέ­σεις κατα­σκο­πείας των τελευ­ταίων ετών.

Οπως απε­κά­λυψε ήδη η «δημο­κρα­τική» με την υπ’ αριθμόν 418/2026 απόφαση, το ανώτατο δικα­στή­ριο έκανε δεκτή την αίτηση αναί­ρε­σης και διέταξε την επα­νά­ληψη της δίκης ενώπιον του ίδιου δευ­τε­ρο­βάθ­μιου δικα­στη­ρίου, το οποίο όμως θα συγκρο­τη­θεί από άλλους δικα­στές και ενόρ­κους.

Η κρίση ελήφθη στις 17 Μαρτίου 2026, η απόφαση δημο­σιεύ­θηκε στις 31 Μαρτίου 2026 και καθα­ρο­γρά­φηκε και αναρ­τή­θηκε χθες.

Το κρίσιμο στοι­χείο της από­φα­σης εντο­πί­ζε­ται σε ένα δικο­νο­μικό σφάλμα που, κατά την κρίση του Αρείου Πάγου, αρκούσε από μόνο του για να τινα­χθεί στον αέρα η εφε­τειακή κατα­δίκη.

Η αναί­ρεση αφορά απο­κλει­στικά τον έναν από τους δύο κατη­γο­ρου­μέ­νους, εκείνον που είχε ασκήσει το ένδικο μέσο, και μόνο ως προς αυτόν δια­τάσ­σε­ται η εκ νέου εκδί­καση.

Στον πυρήνα της υπό­θε­σης βρί­σκο­νται δύο άνδρες, ηλικίας 36 και 53 ετών, οι οποίοι είχαν κατα­δι­κα­στεί για κατα­σκο­πεία από κοινού και κατ’ εξα­κο­λού­θηση, με αντι­κεί­μενο τη συγκέ­ντρωση και δια­βί­βαση πλη­ρο­φο­ριών που, κατά το κατη­γο­ρη­τή­ριο, αφο­ρού­σαν στρα­τιω­τι­κές κινή­σεις, εξο­πλι­σμό και επάν­δρωση ελλη­νι­κών πολε­μι­κών πλοίων.

Το χρονικό που οδήγησε στην νέα δίκη

Το υπό­βα­θρο της υπό­θε­σης συν­δέ­ε­ται με γεγο­νότα που φέρο­νται να εκτυ­λί­χθη­καν το 2020 και ειδι­κό­τερα τον Νοέμ­βριο, στο περι­βάλ­λον των θαλάσ­σιων μετα­κι­νή­σεων προς το Καστελ­λό­ριζο. Ο 53χρονος εργα­ζό­ταν σε επι­βα­τηγό οχη­μα­τα­γωγό πλοίο και, σύμφωνα με το κατη­γο­ρη­τή­ριο και στοι­χεία της δικο­γρα­φίας, κατέ­γραφε κινή­σεις και φωτο­γρά­φιζε πολε­μικά πλοία, απο­στέλ­λο­ντας υλικό και πλη­ρο­φο­ρίες στον 36χρονο, ο οποίος ήταν πρώην γραμ­μα­τέας του Τουρ­κι­κού Προ­ξε­νείου στη Ρόδο.

Η υπόθεση οδη­γή­θηκε στη δικαιο­σύνη και κρίθηκε αρχικά σε πρώτο βαθμό. Η πρω­τό­δικη απόφαση ανα­γνώ­ρισε στον 36χρονο το ελα­φρυ­ντικό του πρό­τε­ρου σύν­νο­μου βίου και του επέβαλε κάθειρξη 5 ετών. Για τον 53χρονο επι­βλή­θηκε φυλά­κιση 4 ετών. Σε δεύτερο βαθμό, το Μικτό Ορκωτό Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου επι­βε­βαί­ωσε τις ενοχές, με δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στις ποινές, καθώς η ποινή του 53χρονου μειώ­θηκε κατά 1 έτος, ενώ η ποινή του 36χρονου δια­τη­ρή­θηκε και, κατά τα ανα­φε­ρό­μενα, οδήγησε τον νεότερο κατη­γο­ρού­μενο στις φυλακές χωρίς ανα­στολή.

Ακο­λού­θησε η εκδί­καση των αιτή­σεων αναί­ρε­σης κατά των υπ’ αρίθμ. 25 και 27 2024 απο­φά­σεων του Μικτού Ορκωτού Εφε­τείου Δωδε­κα­νή­σου. Η συζή­τηση της αναί­ρε­σης είχε τοπο­θε­τή­σει στο επί­κε­ντρο το ουσια­στικό ερώτημα της υπό­θε­σης, δηλαδή το τι συνιστά κρατικό απόρ­ρητο και με ποιον τρόπο τεκ­μη­ριώ­νε­ται ότι μία πλη­ρο­φο­ρία υπά­γε­ται σε καθε­στώς δια­βάθ­μι­σης.

Το απο­δει­κτικό υλικό και οι επι­κοι­νω­νίες που βρέ­θη­καν στο επί­κε­ντρο

Σημα­ντικό μέρος της δικο­γρα­φίας είχε συν­δε­θεί με ευρή­ματα από το κινητό τηλέ­φωνο του 36χρονου. Στη συσκευή ανα­φέ­ρο­νται φωτο­γρα­φίες πολε­μι­κών πλοίων του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού, με εμφανή στοι­χεία εξο­πλι­σμού και αριθ­μούς πλοίων. Παράλ­ληλα, ανα­φέ­ρο­νται μηνύ­ματα που σχε­τί­ζο­νται με ανα­ζη­τή­σεις για τη θέση συγκε­κρι­μέ­νων πολε­μι­κών σκαφών.

Χαρα­κτη­ρι­στική είναι η αναφορά σε ανταλ­λαγή μηνυ­μά­των της 3ης Νοεμ­βρίου 2020, όταν ο 36χρονος φέρεται να ζήτησε πλη­ρο­φο­ρίες για το σκάφος Ρ32 με το ερώτημα «Το σκάφος Ρ32 δεν είναι ορατό στο σημείο. Είναι σωστός ο αριθμός;» και ο 53χρονος φέρεται να απά­ντησε «Δεν φαί­νε­ται εντελώς επειδή είναι σκο­τεινά».

Ο 53χρονος, σύμφωνα με τα στοι­χεία που είχαν δημο­σιο­ποι­η­θεί για την υπόθεση, φέρεται στην προ­α­να­κρι­τική του απο­λο­γία να παρα­δέ­χθηκε ότι κατέ­γραφε στρα­τιω­τι­κές κινή­σεις και φωτο­γρά­φιζε πλοία από το κατά­στρωμα, κατόπιν εντολών του συγκα­τη­γο­ρού­με­νού του. Ανα­φέ­ρε­ται επίσης ότι οι επι­κοι­νω­νίες τους γίνο­νταν κυρίως μέσω WhatsApp, με αιτιο­λό­γηση ότι επι­διώ­κο­νταν λιγό­τερα ίχνη επι­κοι­νω­νίας.

Ωστόσο, στη συνέ­χεια, ενώπιον της ανα­κρί­τριας, ανα­φέ­ρε­ται ότι ανα­σκεύ­ασε τις δηλώ­σεις του, γεγονός που είχε απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο αξιο­λό­γη­σης από τα δικα­στή­ρια.

Το σκε­πτικό: το Εφετείο όφειλε να απα­ντή­σει και δεν απά­ντησε

Ο πυρήνας της αναι­ρε­τι­κής κρίσης συνο­ψί­ζε­ται σε μία αρχή της ποι­νι­κής δικο­νο­μίας. Όταν ο κατη­γο­ρού­με­νος θέτει με την έφεσή του έναν συγκε­κρι­μένο, ειδικό λόγο, το δευ­τε­ρο­βάθ­μιο δικα­στή­ριο υπο­χρε­ού­ται, λόγω του μετα­βι­βα­στι­κού απο­τε­λέ­σμα­τος της έφεσης, να απο­φαν­θεί επί αυτού. Αν παρα­λεί­ψει να ασκήσει τη δικαιο­δο­σία του ενώ συντρέ­χει νόμιμη περί­πτωση, υπο­πί­πτει σε αρνη­τική υπέρ­βαση εξου­σίας, πλημ­μέ­λεια που θεμε­λιώ­νει λόγο αναί­ρε­σης.

Ο Άρειος Πάγος έκανε σαφή τη διά­κριση. Θετική υπέρ­βαση εξου­σίας υπάρχει όταν το δικα­στή­ριο απο­φα­σί­ζει για κάτι για το οποίο δεν έχει δικαιο­δο­σία. Αρνη­τική, όταν παρα­λεί­πει να απο­φα­σί­σει για κάτι που υπο­χρε­ού­ται να κρίνει. Στην προ­κει­μένη περί­πτωση, σύμφωνα με το σκε­πτικό, το δευ­τε­ρο­βάθ­μιο δικα­στή­ριο προ­χώ­ρησε στη συζή­τηση της υπό­θε­σης χωρίς να δώσει απά­ντηση στον ειδικό λόγο που είχε εγείρει η υπε­ρά­σπιση, παρα­βιά­ζο­ντας έτσι το μετα­βι­βα­στικό απο­τέ­λε­σμα της έφεσης. Ακριβώς αυτή η παρά­λειψη κρίθηκε βάσιμη και οδήγησε στην αναί­ρεση.

Η ένσταση για τη δικαιο­δο­σία  και οι ημε­ρο­μη­νίες που έγιναν επί­δι­κες

Ο λόγος στον οποίο, κατά την απόφαση, όφειλε να είχε απα­ντή­σει το Εφετείο αφο­ρούσε στο αν είχε δικαιο­δο­σία το πρω­το­βάθ­μιο δικα­στή­ριο να εκδι­κά­σει την υπόθεση. Η υπε­ρά­σπιση είχε υπο­στη­ρί­ξει, ήδη από την πρω­τό­δικη δια­δι­κα­σία, ότι η παρα­πο­μπή του κατη­γο­ρου­μέ­νου σε δίκη δεν είχε κατα­στεί αμε­τά­κλητη κατά την ημέρα της συζή­τη­σης και ότι, επο­μέ­νως, η υπόθεση εισα­γό­ταν πρόωρα.

Όπως προ­κύ­πτει από το ιστο­ρικό, το βού­λευμα του αρμό­διου Συμ­βου­λίου Πλημ­με­λειο­δι­κών είχε δημο­σιευ­θεί στις 18 Οκτω­βρίου 2021, ενώ το βού­λευμα του Συμ­βου­λίου Εφετών που απέρ­ριψε τη σχετική έφεση εκδό­θηκε στις 23 Νοεμ­βρίου 2021 και, κατά τους ισχυ­ρι­σμούς της υπε­ρά­σπι­σης, θα καθί­στατο αμε­τά­κλητο στις 24 Δεκεμ­βρίου 2021. Η δίκη στο πρω­το­βάθ­μιο δικα­στή­ριο όμως διε­ξή­χθη στις 13 Δεκεμ­βρίου 2021, δηλαδή νωρί­τερα. Η υπε­ρά­σπιση δια­τύ­πωσε προ­φο­ρικά, πριν από την κλήρωση των ενόρκων, την αντίρ­ρησή της στην πρόοδο της δίκης, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι το δικα­στή­ριο θα απο­κτούσε δικαιο­δο­σία μόνο μετά την απο­λύ­τως αμε­τά­κλητη παρα­πο­μπή και ότι μέχρι τότε η συζή­τηση έπρεπε να κηρυ­χθεί απα­ρά­δε­κτη.

Το επι­χεί­ρημα είχε και μία λεπτό­τερη πτυχή. Οι συνή­γο­ροι ανα­γνώ­ρι­σαν ότι, κατά την κρα­τούσα άποψη, η επίδοση της κλήσης πριν κατα­στεί αμε­τά­κλητο το βού­λευμα είναι σύννομη, υπο­στή­ρι­ξαν όμως ότι η υπόθεση δεν επι­τρε­πό­ταν να εισα­χθεί προς συζή­τηση πριν εκπνεύ­σει και η προ­θε­σμία αναί­ρε­σης που διέθετε ο Εισαγ­γε­λέας του Αρείου Πάγου. Το πρω­το­βάθ­μιο δικα­στή­ριο απέρ­ριψε την ένσταση και προ­χώ­ρησε. Ο κατη­γο­ρού­με­νος επα­νέ­φερε το ζήτημα με ειδικό λόγο της έφεσής του και οι συνή­γο­ροί του το ανέ­πτυ­ξαν εκ νέου προ­φο­ρικά στο δευ­τε­ρο­βάθ­μιο δικα­στή­ριο, πριν την έναρξη της απο­δει­κτι­κής δια­δι­κα­σίας. Παρότι ο λόγος είχε τεθεί νομό­τυπα, το Εφετείο δεν απο­φάν­θηκε επ’ αυτού.

Την αίτηση αναί­ρε­σης για λογα­ρια­σμό του 36χρονου χει­ρί­στη­καν και ανέ­πτυ­ξαν ενώπιον του Αρείου Πάγου οι κ.κ. Ηλίας Ανα­γνω­στό­που­λος και Αλέ­ξαν­δρος Τσα­γκα­λί­δης μαζί με την κ. Στα­μα­τία Μαρία Χατζη­κων­στα­ντί­νου. Στην υπόθεση, για τον 53χρονο, είχε παρα­στα­θεί ο κ. Στέλιος Αλε­ξαν­δρής.