Αρειος Πάγος: Αναίρεση και επανάληψη της δίκης για την πολύκροτη υπόθεση κατασκοπείας στη Ρόδο

• Ανοι­ξε εκ νέου ο πυ­ρή­νας της δια­μά­χης για το τι συ­νι­στά κρα­τι­κό απόρ­ρη­το και ποια είναι τα όρια της δι­κα­στι­κής κρί­σης σε ζη­τή­μα­τα δια­βάθ­μι­σης πλη­ρο­φο­ρί­ας

Η υπό­θε­ση κα­τα­σκο­πεί­ας που απα­σχό­λη­σε έντο­να τη Ρόδο τα τε­λευ­ταία χρό­νια μπαί­νει σε νέα φάση, μετά την κρίση του ανώ­τα­του δι­κα­στη­ρί­ου. Το Στ’ Ποι­νι­κό Τμήμα του Αρεί­ου Πάγου, με την υπ’ αρίθμ. 418/ 31 Μαρ­τί­ου 2026 από­φα­ση, έκανε δεκτή την αναί­ρε­ση και διέ­τα­ξε την επα­νά­λη­ψη της δίκης στο Μικτό Ορ­κω­τό Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου, με νέα σύν­θε­ση.

Η εξέ­λι­ξη αυτή ση­μα­το­δο­τεί πρα­κτι­κά ότι το εφε­τεια­κό απο­τέ­λε­σμα της υπό­θε­σης δεν πα­ρα­μέ­νει ως έχει, καθώς ανοί­γει ξανά ο δρό­μος για πλήρη επα­νεκ­δί­κα­ση, με νέα αξιο­λό­γη­ση πραγ­μα­τι­κών και νο­μι­κών ζη­τη­μά­των που είχαν ανα­δει­χθεί από την υπε­ρά­σπι­ση.

Στον πυ­ρή­να της υπό­θε­σης βρί­σκο­νται δύο άν­δρες, ηλι­κί­ας 36 και 53 ετών, οι οποί­οι είχαν κα­τα­δι­κα­στεί για κα­τα­σκο­πεία από κοι­νού και κατ’ εξα­κο­λού­θη­ση, με αντι­κεί­με­νο τη συ­γκέ­ντρω­ση και δια­βί­βα­ση πλη­ρο­φο­ριών που, κατά το κα­τη­γο­ρη­τή­ριο, αφο­ρού­σαν στρα­τιω­τι­κές κι­νή­σεις, εξο­πλι­σμό και επάν­δρω­ση ελ­λη­νι­κών πο­λε­μι­κών πλοί­ων.

Το χρο­νι­κό που οδή­γη­σε στην νέα δίκη

Το υπό­βα­θρο της υπό­θε­σης συν­δέ­ε­ται με γε­γο­νό­τα που φέ­ρο­νται να εκτυ­λί­χθη­καν το 2020 και ει­δι­κό­τε­ρα τον Νο­έμ­βριο, στο πε­ρι­βάλ­λον των θα­λάσ­σιων με­τα­κι­νή­σε­ων προς το Κα­στελ­λό­ρι­ζο. Ο 53χρο­νος ερ­γα­ζό­ταν σε επι­βα­τη­γό οχη­μα­τα­γω­γό πλοίο και, σύμ­φω­να με το κα­τη­γο­ρη­τή­ριο και στοι­χεία της δι­κο­γρα­φί­ας, κα­τέ­γρα­φε κι­νή­σεις και φω­το­γρά­φι­ζε πο­λε­μι­κά πλοία, απο­στέλ­λο­ντας υλικό και πλη­ρο­φο­ρί­ες στον 36χρονο, ο οποί­ος ήταν πρώην γραμ­μα­τέ­ας του Τουρ­κι­κού Προ­ξε­νεί­ου στη Ρόδο.

Η υπό­θε­ση οδη­γή­θη­κε στη δι­καιο­σύ­νη και κρί­θη­κε αρ­χι­κά σε πρώτο βαθμό. Η πρω­τό­δι­κη από­φα­ση ανα­γνώ­ρι­σε στον 36χρονο το ελα­φρυ­ντι­κό του πρό­τε­ρου σύν­νο­μου βίου και του επέ­βα­λε κά­θειρ­ξη 5 ετών. Για τον 53χρονο επι­βλή­θη­κε φυ­λά­κι­ση 4 ετών. Σε δεύ­τε­ρο βαθμό, το Μικτό Ορ­κω­τό Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου επι­βε­βαί­ω­σε τις ενο­χές, με δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στις ποι­νές, καθώς η ποινή του 53χρο­νου μειώ­θη­κε κατά 1 έτος, ενώ η ποινή του 36χρο­νου δια­τη­ρή­θη­κε και, κατά τα ανα­φε­ρό­με­να, οδή­γη­σε τον νε­ό­τε­ρο κα­τη­γο­ρού­με­νο στις φυ­λα­κές χωρίς ανα­στο­λή.

Ακο­λού­θη­σε η εκ­δί­κα­ση των αι­τή­σε­ων αναί­ρε­σης κατά των υπ’ αρίθμ. 25 και 27 2024 απο­φά­σε­ων του Μι­κτού Ορ­κω­τού Εφε­τεί­ου Δω­δε­κα­νή­σου. Η συ­ζή­τη­ση της αναί­ρε­σης είχε το­πο­θε­τή­σει στο επί­κε­ντρο το ου­σια­στι­κό ερώ­τη­μα της υπό­θε­σης, δη­λα­δή το τι συ­νι­στά κρα­τι­κό απόρ­ρη­το και με ποιον τρόπο τεκ­μη­ριώ­νε­ται ότι μία πλη­ρο­φο­ρία υπά­γε­ται σε κα­θε­στώς δια­βάθ­μι­σης.

Το απο­δει­κτι­κό υλικό και οι επι­κοι­νω­νί­ες που βρέ­θη­καν στο επί­κε­ντρο

Ση­μα­ντι­κό μέρος της δι­κο­γρα­φί­ας είχε συν­δε­θεί με ευ­ρή­μα­τα από το κι­νη­τό τη­λέ­φω­νο του 36χρο­νου. Στη συ­σκευή ανα­φέ­ρο­νται φω­το­γρα­φί­ες πο­λε­μι­κών πλοί­ων του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού, με εμ­φα­νή στοι­χεία εξο­πλι­σμού και αριθ­μούς πλοί­ων. Πα­ράλ­λη­λα, ανα­φέ­ρο­νται μη­νύ­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με ανα­ζη­τή­σεις για τη θέση συ­γκε­κρι­μέ­νων πο­λε­μι­κών σκα­φών.

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή είναι η ανα­φο­ρά σε ανταλ­λα­γή μη­νυ­μά­των της 3ης Νο­εμ­βρί­ου 2020, όταν ο 36χρο­νος φέ­ρε­ται να ζή­τη­σε πλη­ρο­φο­ρί­ες για το σκά­φος Ρ32 με το ερώ­τη­μα «Το σκά­φος Ρ32 δεν είναι ορατό στο ση­μείο. Είναι σω­στός ο αριθ­μός;» και ο 53χρο­νος φέ­ρε­ται να απά­ντη­σε «Δεν φαί­νε­ται εντε­λώς επει­δή είναι σκο­τει­νά».

Ο 53χρο­νος, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία που είχαν δη­μο­σιο­ποι­η­θεί για την υπό­θε­ση, φέ­ρε­ται στην προ­α­να­κρι­τι­κή του απο­λο­γία να πα­ρα­δέ­χθη­κε ότι κα­τέ­γρα­φε στρα­τιω­τι­κές κι­νή­σεις και φω­το­γρά­φι­ζε πλοία από το κα­τά­στρω­μα, κα­τό­πιν εντο­λών του συ­γκα­τη­γο­ρού­με­νού του. Ανα­φέ­ρε­ται επί­σης ότι οι επι­κοι­νω­νί­ες τους γί­νο­νταν κυ­ρί­ως μέσω WhatsApp, με αι­τιο­λό­γη­ση ότι επι­διώ­κο­νταν λι­γό­τε­ρα ίχνη επι­κοι­νω­νί­ας. Ωστό­σο, στη συ­νέ­χεια, ενώ­πιον της ανα­κρί­τριας, ανα­φέ­ρε­ται ότι ανα­σκεύ­α­σε τις δη­λώ­σεις του, γε­γο­νός που είχε απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­με­νο αξιο­λό­γη­σης από τα δι­κα­στή­ρια.

Η καρ­διά της αναί­ρε­σης: το ερώ­τη­μα για το κρα­τι­κό απόρ­ρη­το

Ο βα­σι­κός άξο­νας της αί­τη­σης αναί­ρε­σης, όπως είχε πα­ρου­σια­στεί από την υπε­ρά­σπι­ση, αφο­ρού­σε στον τρόπο ερ­μη­νεί­ας και εφαρ­μο­γής των άρ­θρων 148 και 149 του Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα. Κατά τους ισχυ­ρι­σμούς της υπε­ρά­σπι­σης, το εφε­τεια­κό δι­κα­στή­ριο φέ­ρε­ται να θε­ώ­ρη­σε ότι ει­κό­νες πο­λε­μι­κών πλοί­ων και πα­ρα­τη­ρή­σεις σχε­τι­κές με στρα­τιώ­τες που απο­βι­βά­ζο­νται σε νησιά του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου συ­νι­στούν από μόνες τους κρα­τι­κά απόρ­ρη­τα, χωρίς να υπάρ­χει προη­γού­με­νος επί­ση­μος χα­ρα­κτη­ρι­σμός τους ως απόρ­ρη­των από αρ­μό­δια κυ­βερ­νη­τι­κή αρχή.

Η υπε­ρά­σπι­ση είχε βα­σι­στεί στον ορι­σμό του άρ­θρου 149 ΠΚ, σύμ­φω­να με τον οποίο κρα­τι­κό απόρ­ρη­το είναι πλη­ρο­φο­ρία στην οποία έχουν πρό­σβα­ση μόνο συ­γκε­κρι­μέ­να και πε­ριο­ρι­σμέ­να πρό­σω­πα και η οποία έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί ρητά ως μυ­στι­κή από την κυ­βέρ­νη­ση. Είχε προ­τα­χθεί το επι­χεί­ρη­μα ότι φω­το­γρα­φί­ες πο­λε­μι­κών πλοί­ων ελ­λι­με­νι­σμέ­νων σε δη­μό­σια λι­μά­νια, αριθ­μοί ναυ­τών και στρα­τιω­τών και θέ­σεις πλοί­ων, ως δε­δο­μέ­να ορατά ή προ­σβά­σι­μα στον δη­μό­σιο χώρο, δεν θα μπο­ρού­σαν να υπα­χθούν σε κα­θε­στώς απορ­ρή­του χωρίς επί­ση­μη πράξη δια­βάθ­μι­σης.

Στο ίδιο πλαί­σιο, η υπε­ρά­σπι­ση είχε επι­κα­λε­στεί και νο­μο­λο­γία του Αρεί­ου Πάγου, εν­δει­κτι­κά την ΑΠ 1109/2023, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι τα δι­κα­στή­ρια δεν έχουν εξου­σία να κρί­νουν αυ­το­τε­λώς την απόρ­ρη­τη φύση μίας πλη­ρο­φο­ρί­ας, όταν αυτή δεν έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί ως τέ­τοια από την κυ­βέρ­νη­ση.

Η κα­ταγ­γελ­λό­με­νη σύγ­χυ­ση ανά­με­σα σε έν­νοιες του Ποι­νι­κού και του Στρα­τιω­τι­κού Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα

Ένας επι­πλέ­ον λόγος αναί­ρε­σης που είχε τεθεί ήταν η υπο­στη­ρι­ζό­με­νη σύγ­χυ­ση στην εφε­τεια­κή από­φα­ση με­τα­ξύ των όρων κρα­τι­κό απόρ­ρη­το, όπως ορί­ζε­ται στον Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα, και μυ­στι­κή στρα­τιω­τι­κή πλη­ρο­φο­ρία, όπως πε­ρι­γρά­φε­ται στο άρθρο 143 του Στρα­τιω­τι­κού Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα. Κατά την υπε­ρά­σπι­ση, οι έν­νοιες αυτές δεν είναι νο­μι­κά ταυ­τό­ση­μες και η ταύ­τι­σή τους οδη­γεί σε ασά­φεια ως προς τα απαι­τού­με­να στοι­χεία θε­με­λί­ω­σης του αδι­κή­μα­τος.

Στη συλ­λο­γι­στι­κή αυτή, οι στρα­τιω­τι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες θα μπο­ρού­σαν να λά­βουν τον χα­ρα­κτή­ρα του κρα­τι­κού απορ­ρή­του μόνο αν πλη­ρού­νται σω­ρευ­τι­κά δύο προ­ϋ­πο­θέ­σεις, δη­λα­δή επί­ση­μος χα­ρα­κτη­ρι­σμός από την κυ­βέρ­νη­ση και πε­ριο­ρι­σμός πρό­σβα­σης σε αυτές. Η υπε­ρά­σπι­ση είχε υπο­στη­ρί­ξει ότι, στην επί­δι­κη πε­ρί­πτω­ση, δεν τεκ­μη­ριώ­θη­κε ότι οι επί­μα­χες πλη­ρο­φο­ρί­ες πλη­ρού­σαν αυτές τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις.

Από την φω­το­γρά­φη­ση στην κα­τα­σκο­πεία και το επι­χεί­ρη­μα για το πα­λαιό νο­μι­κό κα­θε­στώς

Στην επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία της υπε­ρά­σπι­σης είχε τεθεί επί­σης το ζή­τη­μα του πώς με­τα­βαί­νει κα­νείς νο­μι­κά από την πράξη της λήψης ει­κό­νων στον δη­μό­σιο χώρο στην κα­τη­γο­ρία της κα­τα­σκο­πεί­ας. Είχε υπο­στη­ρι­χθεί ότι υπό πα­λαιό­τε­ρο νο­μι­κό κα­θε­στώς, η φω­το­γρά­φι­ση στρα­τιω­τι­κών πλοί­ων αντι­με­τω­πι­ζό­ταν ως αυ­το­τε­λές αδί­κη­μα πα­ρά­νο­μης απει­κό­νι­σης και όχι ως κα­τα­σκο­πεία. Με την κα­τάρ­γη­ση της σχε­τι­κής διά­τα­ξης στον νέο Ποι­νι­κό Κώ­δι­κα, είχε προ­βλη­θεί ο ισχυ­ρι­σμός ότι η απλή απο­τύ­πω­ση ει­κό­νων σε δη­μό­σιους χώ­ρους δεν αρκεί για να θε­με­λιώ­σει κα­τα­σκο­πεία, αν δεν απο­δει­χθεί ότι αφορά πλη­ρο­φο­ρί­ες χα­ρα­κτη­ρι­σμέ­νες ως απόρ­ρη­τες.

Η υπε­ρά­σπι­ση είχε συν­δέ­σει το επι­χεί­ρη­μα αυτό με τα πραγ­μα­τι­κά δε­δο­μέ­να της υπό­θε­σης, δη­λα­δή ότι τα πλοία βρί­σκο­νταν σε πο­λι­τι­κά λι­μά­νια με ελεύ­θε­ρη πρό­σβα­ση του κοι­νού και ότι οι φω­το­γρα­φί­ες είχαν λη­φθεί με κοινό κι­νη­τό τη­λέ­φω­νο από από­στα­ση.

Η νέα δίκη θα επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο και τις πτυ­χές που είχαν ανα­δει­χθεί από τα ευ­ρή­μα­τα των ψη­φια­κών επι­κοι­νω­νιών, τις απο­λο­γί­ες, τις ανα­σκευ­ές και τη συ­νο­λι­κή αξιο­λό­γη­ση του υλι­κού, σε συν­δυα­σμό με το πώς το δι­κα­στή­ριο θα σταθ­μί­σει το στοι­χείο της πρό­θε­σης και του σκο­πού δια­βί­βα­σης, όπως έχει τεθεί στο κα­τη­γο­ρη­τή­ριο.

Στην υπό­θε­ση είχαν πα­ρα­στα­θεί, ως συ­νή­γο­ροι υπε­ρά­σπι­σης του 36χρο­νου, οι κ.κ. Ηλίας Ανα­γνω­στό­που­λος, Αλέ­ξαν­δρος Τσα­γκα­λί­δης και Τίνα Χα­τζη­κων­στα­ντί­νου. Για τον 53χρονο είχε πα­ρα­στα­θεί ο κ. Στέ­λιος Αλε­ξαν­δρής.