Τα δύο «κλειδιά» για τις αλλαγές στις επικουρικές συντάξεις

Ενα δύ­σκο­λο σταυ­ρό­λε­ξο, με δη­μο­σιο­νο­μι­κές και πο­λι­τι­κο­κοι­νω­νι­κές προ­ε­κτά­σεις, κα­λεί­ται να λύσει η ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Ερ­γα­σί­ας μετά την από­φα­ση του ΣτΕ να κρί­νει αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές τις δια­τά­ξεις του νόμου Κα­τρού­γκα­λου όχι μόνο για τον επα­νυ­πο­λο­γι­σμό των επι­κου­ρι­κών συ­ντά­ξε­ων, αλλά και για τις πε­ρι­κο­πές που επι­βλή­θη­καν το κα­λο­καί­ρι του 2016 σε 260.000 συ­ντα­ξιού­χους του ΕΤΕ­Α­ΕΠ. Με δε­δο­μέ­νη την κυ­βερ­νη­τι­κή δέ­σμευ­ση ότι δεν θα υπάρ­ξει καμία πε­ρι­κο­πή συ­ντά­ξε­ων, στο υπουρ­γείο Ερ­γα­σί­ας ανα­ζη­τούν λύ­σεις θε­ρα­πεί­ας των αντι­συ­νταγ­μα­τι­κών δια­τά­ξε­ων με τη μι­κρό­τε­ρη δη­μο­σιο­νο­μι­κή επι­βά­ρυν­ση, καθώς μια πι­θα­νή επα­να­φο­ρά των συ­ντά­ξε­ων στα προ νόμου Κα­τρού­γκα­λου επί­πε­δα οδη­γεί σε αύ­ξη­ση της συ­ντα­ξιο­δο­τι­κής δα­πά­νης κατά του­λά­χι­στον 300 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Κα­θο­ρι­στι­κή για τις όποιες απο­φά­σεις θε­ω­ρεί­ται η εκ­πό­νη­ση ανα­λο­γι­στι­κής με­λέ­της, η οποία θα κα­τα­δεί­ξει την πραγ­μα­τι­κή ει­κό­να στα οι­κο­νο­μι­κά του ενιαί­ου υπε­ρε­πι­κου­ρι­κού (ΕΤΕ­Α­ΕΠ). Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία που έχει στη διά­θε­σή της η «Κ», μετά το πραγ­μα­τι­κό έλ­λειμ­μα ύψους 646 εκατ. ευρώ που πα­ρου­σί­α­σε το τα­μείο το 2016 (το έτος έκλει­σε με τα­μεια­κό έλ­λειμ­μα ύψους 101 εκατ. ευρώ λόγω εκ­ποί­η­σης πε­ριου­σί­ας ύψους 545 εκατ. ευρώ), το τα­μείο τα τρία τε­λευ­ταία χρό­νια που ισχύ­ουν οι αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές πε­ρι­κο­πές πα­ρου­σιά­ζει πλε­ό­να­σμα (87 εκατ. ευρώ το 2017, 17 εκατ. ευρώ το 2018 και 109 εκατ. ευρώ για το 2019). Εχει δε και ση­μα­ντι­κή πε­ριου­σία ύψους 2,572 δισ. ευρώ, η οποία, ενώ προ­ήλ­θε από δια­φο­ρε­τι­κά τα­μεία, πλέον θε­ω­ρεί­ται ενιαία, για το σύ­νο­λο των ασφα­λι­σμέ­νων που δι­καιού­νται επι­κου­ρι­κή σύ­ντα­ξη.

Η πραγ­μα­το­ποί­η­ση της ανα­λο­γι­στι­κής με­λέ­της θε­ω­ρεί­ται ανα­γκαία, καθώς το ΣτΕ έκρι­νε αντι­συ­νταγ­μα­τι­κό τον τρόπο υπο­λο­γι­σμού ή επα­νυ­πο­λο­γι­σμού των νέων και των ήδη κα­τα­βαλ­λό­με­νων επι­κου­ρι­κών, λόγω της έλ­λει­ψης αντί­στοι­χης ανα­λο­γι­στι­κής με­λέ­της. Εκρι­νε βέ­βαια αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές και τις μειώ­σεις που επι­βλή­θη­καν σε 260.000 συ­ντα­ξιού­χους το κα­λο­καί­ρι του 2016, επει­δή το άθροι­σμα του ει­σο­δή­μα­τος από συ­ντά­ξεις ήταν πάνω από 1.300 ευρώ.

Το ΣτΕ ξε­κα­θά­ρι­σε ότι δεν είναι «συ­νταγ­μα­τι­κά ανε­κτό» συ­ντα­ξιού­χοι να λαμ­βά­νουν τε­λι­κά, μετά τον επα­νυ­πο­λο­γι­σμό και τις πε­ρι­κο­πές, χα­μη­λό­τε­ρη επι­κου­ρι­κή σύ­ντα­ξη από συ­ντα­ξιού­χους του ίδιου τα­μεί­ου που έχουν κα­τα­βάλ­λει ίδιες ή χα­μη­λό­τε­ρες ει­σφο­ρές, απλώς επει­δή λαμ­βά­νουν υψηλή κύρια και υπερ­βαί­νουν έτσι τον πήχυ των 1.300 ευρώ. Στην πράξη, το δι­κα­στή­ριο έκρι­νε πως δεν μπο­ρεί το ύψος της κύ­ριας σύ­ντα­ξης να κα­θο­ρί­ζει τη μεί­ω­ση στην επι­κου­ρι­κή σύ­ντα­ξη, ξη­λώ­νο­ντας τις μειώ­σεις. Οι οποί­ες, από την ημέρα που η από­φα­ση του ΣτΕ κα­θα­ρο­γρα­φεί και μετά, πι­θα­νό­τα­τα με τις συ­ντά­ξεις Νο­εμ­βρί­ου, θα πρέ­πει να κα­ταρ­γη­θούν. Και να επα­νέλ­θει το ύψος των συ­ντά­ξε­ων στα προ Ιου­λί­ου 2016 επί­πε­δα. Το κό­στος για το ΕΤΕ­Α­ΕΠ εκτι­μά­ται σε 25 εκατ. ευρώ τον μήνα.

Σα­νί­δα σω­τη­ρί­ας για το επό­με­νο διά­στη­μα και έως ότου λη­φθεί η όποια από­φα­ση θε­ω­ρεί­ται η πε­ριου­σία του τα­μεί­ου, καθώς ο νόμος Κα­τρού­γκα­λου, κα­ταρ­γώ­ντας τη διά­τα­ξη περί «ρή­τρας μη­δε­νι­κού ελ­λείμ­μα­τος» που απα­γό­ρευε στο ΕΤΕ­Α­ΕΠ να πα­ρου­σιά­ζει έλ­λειμ­μα, επι­τρέ­πει χρήση των απο­θε­μα­τι­κών του υπε­ρε­πι­κου­ρι­κού για την κά­λυ­ψη ελ­λειμ­μά­των που προ­κύ­πτουν ανα­πό­φευ­κτα, λόγω κρί­σης.

Με­τα­ξύ των σε­να­ρί­ων που εξε­τά­ζει επί­σης η ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Ερ­γα­σί­ας και η αρ­μό­δια ομάδα που έχει δη­μιουρ­γη­θεί προ­κει­μέ­νου να κα­ταρ­τί­σει το απαι­τού­με­νο ασφα­λι­στι­κό σχέ­διο νόμου το γρη­γο­ρό­τε­ρο δυ­να­τό –εντός του 2019– είναι η απο­σύν­δε­ση των μειω­μέ­νων επι­κου­ρι­κών από το ύψος των κύ­ριων συ­ντά­ξε­ων. Η δυ­σκο­λία στην «άσκη­ση» έγκει­ται στην προ­σπά­θεια να διορ­θω­θούν οι αδι­κί­ες που οδή­γη­σαν τους δι­κα­στές να κρί­νουν τις σχε­τι­κές δια­τά­ξεις ως αντι­συ­νταγ­μα­τι­κές, χωρίς να μειω­θούν άλλες επι­κου­ρι­κές συ­ντά­ξεις.

Το ΣτΕ δυ­να­μι­τί­ζει και το σχέ­διο για τον ατο­μι­κό κου­μπα­ρά

Τις επό­με­νες ημέ­ρες, η ομάδα ερ­γα­σί­ας του υπουρ­γεί­ου Ερ­γα­σί­ας θα κα­τα­θέ­σει το  πό­ρι­σμα με τις ορι­στι­κές ει­ση­γή­σεις των ει­δι­κών για το νέο μο­ντέ­λο επι­κου­ρι­κής σύ­ντα­ξης.

Υπό το βάρος των νέων δε­δο­μέ­νων που δη­μιουρ­γεί στο τοπίο της επι­κου­ρι­κής ασφά­λι­σης στην Ελ­λά­δα η πρό­σφα­τη από­φα­ση του ΣτΕ, εν­δια­φέ­ρον πα­ρου­σιά­ζει τι θα ανα­φέ­ρει το πό­ρι­σμα για το εάν είναι συ­νταγ­μα­τι­κά δυ­να­τή η με­τα­τρο­πή ενός συ­στή­μα­τος χρη­μα­το­δό­τη­σης από δια­νε­μη­τι­κό σε κε­φα­λαιο­ποι­η­τι­κό, κυ­ρί­ως ως προς την κρα­τι­κή εγ­γύ­η­ση της επι­κου­ρι­κής σύ­ντα­ξης. Το ΣτΕ ξε­κα­θά­ρι­σε ότι το κρά­τος εγ­γυά­ται τη χρη­μα­το­δό­τη­ση του ασφα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος σε πε­ρί­πτω­ση προ­βλή­μα­τος και ανά­γκης, προ­κα­λώ­ντας πο­νο­κέ­φα­λο σε στε­λέ­χη του υπουρ­γεί­ου Ερ­γα­σί­ας. Οι ει­ση­γή­σεις όμως που δέ­χε­ται από νο­μι­κούς ο αρ­μό­διος υφυ­πουρ­γός Κοι­νω­νι­κής Ασφά­λι­σης, Νότης Μη­τα­ρά­κης, φαί­νε­ται να είναι ότι η με­τά­βα­ση δεν κα­θι­στά ανε­νερ­γό το άρθρο 22 παρ. 5 του Συ­ντάγ­μα­τος, ούτε τις διε­θνείς συμ­βά­σεις.

Βάσει του σχε­δια­σμού, το νο­μο­σχέ­διο για τη δη­μιουρ­γία κα­θε­στώ­τος υπο­χρε­ω­τι­κής, κε­φα­λαιο­ποι­η­τι­κής σύ­ντα­ξης στο ΕΤΕ­Α­ΕΠ, που πα­ρα­μέ­νει Νο­μι­κό Πρό­σω­πο Δη­μο­σί­ου Δι­καί­ου, θα κα­τα­τε­θεί στη Βουλή σε δεύ­τε­ρο χρόνο, μετά τη θε­σμο­θέ­τη­ση των αλ­λα­γών στον νόμο Κα­τρού­γκα­λου.

Ποιοι διεκ­δι­κούν ανα­δρο­μι­κά για τις πε­ρι­κο­πές 

Ανα­δρο­μι­κά, από τον Ιού­νιο του 2016, δι­καιού­νται χι­λιά­δες ασφα­λι­σμέ­νοι που έχουν προ­σφύ­γει στη Δι­καιο­σύ­νη κατά των πε­ρι­κο­πών που επέ­βα­λε ο νόμος Κα­τρού­γκα­λου στις επι­κου­ρι­κές συ­ντά­ξεις τους. Μπο­ρεί το ΣτΕ να ξε­κα­θά­ρι­σε ότι η ισχύς της αντι­συ­νταγ­μα­τι­κό­τη­τας των σχε­τι­κών δια­τά­ξε­ων ξε­κι­νά από την έκ­δο­ση της από­φα­σης και εφε­ξής, όμως η πρό­βλε­ψη αυτή δεν αφορά όσους είχαν ήδη προ­σφύ­γει κατά των πε­ρι­κο­πών, στο πα­ρελ­θόν. Βέ­βαια, όσο το υπουρ­γείο Ερ­γα­σί­ας κα­θυ­στε­ρεί στην ψή­φι­ση νέου νόμου, που θα έρθει να κα­λύ­ψει το κενό που δη­μιουρ­γεί η ακύ­ρω­ση των δια­τά­ξε­ων του 2016, τόσο θα τρέ­χουν και νέες διεκ­δι­κή­σεις, για όλους τους υπό­λοι­πους.

Από τους πε­ρί­που 260.000 συ­ντα­ξιού­χους που υπέ­στη­σαν πε­ρι­κο­πές στις επι­κου­ρι­κές συ­ντά­ξεις τους τον Ιού­νιο του 2016, οι πε­ρισ­σό­τε­ροι –σχε­δόν οι μισοί– έχα­σαν από 100 έως 200 ευρώ από τη σύ­ντα­ξή τους. Στην κα­τη­γο­ρία αυτή ανή­κουν κατά κα­νό­να συ­ντα­ξιού­χοι από τα τέως Τα­μεία: ΤΕ­ΑΥ­ΝΤΠ (ναυ­τι­λια­κοί και του­ρι­στι­κοί πρά­κτο­ρες), ΤΕ­ΑΥ­ΕΚ (Εμπο­ρο­ϋ­πάλ­λη­λοι), ΤΕ­Α­ΠΕ­ΤΕ (υπάλ­λη­λοι Εμπο­ρι­κής Τρά­πε­ζας), μι­σθω­τοί υψη­λό­μι­σθοι με πολλά χρό­νια ασφά­λι­σης (ΕΤΕΑΜ), ΤΑΠΤ (υπάλ­λη­λοι Τρά­πε­ζας Πί­στε­ως), ΚΕΑΝ (ναυ­τι­κοί). Ενας στους πέντε έχασε με­τα­ξύ 50 και 100 ευρώ, ενώ το 18% έχασε έως 20 ευρώ. Υπήρ­ξε μά­λι­στα κι ένα 5% που απώ­λε­σε πάνω από 200 ευρώ. Το μη­νιαίο κό­στος των πε­ρι­κο­πών που τώρα ακυ­ρώ­νο­νται  ανέρ­χε­ται σε 25 εκατ. ευρώ.

Η με­γα­λύ­τε­ρη πλη­θυ­σμια­κή ομάδα ασφα­λι­σμέ­νων που υπέ­στη πε­ρι­κο­πές είναι οι συ­ντα­ξιού­χοι του ΙΚΑ. Συ­γκε­κρι­μέ­να, οι 139.055  –το 55% του συ­νό­λου– είναι πρώην μι­σθω­τοί του ΙΚΑ, οι οποί­οι υπέ­στη­σαν κατά μέσον όρο μειώ­σεις της τάξης του 45%.

Οι με­γά­λοι χα­μέ­νοι της δια­δι­κα­σί­ας επα­νυ­πο­λο­γι­σμού που ακο­λου­θή­θη­κε και η οποία κρί­θη­κε στο σύ­νο­λό της αντι­συ­νταγ­μα­τι­κή από το ΣτΕ ήταν:

• Πρώην μι­σθω­τοί του ΙΚΑ που έφυ­γαν με πολλά χρό­νια ασφά­λι­σης –κυ­ρί­ως αυτοί που συ­ντα­ξιο­δο­τή­θη­καν με 35ετία–, υψη­λές απο­δο­χές και λάμ­βα­ναν κατά κα­νό­να υψη­λές συ­ντά­ξεις.

• Συ­ντα­ξιού­χοι που απο­χώ­ρη­σαν με υψηλά πο­σο­στά ανα­πλή­ρω­σης (αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τα σύ­ντα­ξης επί μι­σθού), αλλά δεν πλή­ρω­ναν αντί­στοι­χα υψη­λές ει­σφο­ρές ως ερ­γα­ζό­με­νοι (όπως είναι οι συ­ντα­ξιού­χοι ναυ­τι­λια­κοί και του­ρι­στι­κοί πρά­κτο­ρες του τ. ΤΕ­ΑΥ­ΝΤΠ).

• Συ­ντα­ξιού­χοι που μπο­ρού­σαν να απο­χω­ρή­σουν με λίγα χρό­νια ασφά­λι­σης (π.χ. ναυ­τι­κοί του ΚΕΑΝ).

Να ση­μειω­θεί, βέ­βαια, ότι σύμ­φω­να με την από­φα­ση του ΣτΕ, που ανα­μέ­νε­ται να κα­θα­ρο­γρα­φεί και να δη­μο­σιευ­θεί στο σύ­νο­λό της καθώς την πε­ρα­σμέ­νη Πα­ρα­σκευή βγήκε μόνο η πε­ρί­λη­ψή της, αντι­συ­νταγ­μα­τι­κός κρί­νε­ται και ο νέος τρό­πος υπο­λο­γι­σμού πα­λαιών και νέων επι­κου­ρι­κών. Από αυτό, επη­ρε­ά­ζο­νται πε­ρί­που 130.000 συ­ντα­ξιού­χοι που συ­ντα­ξιο­δο­τή­θη­καν από το 2017 και μετά, αλλά και 1,1 εκατ. συ­ντα­ξιού­χοι.