Κώστας Ε. Σκανδαλίδης: Η εκπλήρωση ενός χρέους προς τον Δάσκαλο Φώτη Βαρέλη

Πολλά χρόνια, τώρα, ένα στοί­χημα είχα βάλει με τον εαυτό μου‧ να μπορέσω κάποτε να κατα­φέρω να προ­σεγ­γίσω ταπεινά τον βίο και το έργο ενός πνευ­μα­τι­κού γίγαντα. Ενός Δασκά­λου που μας έπεισε, γενιές και γενιές, ότι το δικό του λει­τούρ­γημα γρά­φε­ται με Δ κεφα-λαίο: Δάσκα­λος. Ναι, για τον Φώτη Βαρέλη, τον Δάσκαλο όλων μας, σας μιλώ. Και νοιώθω και περή­φα­νος και πλήρης. Γιατί, απλώς, τα κατά­φερα να τον βιο­γρα­φήσω και να προ­σεγ­γίσω το φωτεινό και α-δαμάντινο έργο που μας άφησε ως δική του παρα­κα­τα­θήκη. Αυτό, βέ-βαια, μέλλει να κριθεί από όλους εσάς που θα το μελε­τή­σετε.

Σ’ αυτή μου την προ­σπά­θεια, ασφαλώς και είχα αρωγούς. Άλλω-στε, όπως ο ίδιος μας υπεν­θύ­μιζε πάντα το ρητό του Βακ­χυ­λίδη, Έτε-ρος εξ ετέρου σοφός το τε πάλαι το τε νυν. Τους οφείλω ευχα­ρι­στίες άπειρες γι’ αυτή τους τη συνει­σφορά. Είναι ο γιος του, ο Σταύρος Βα-ρέλης, η Ελένη Ζερβού αδελφή της Σοφίας Βαρέλη, ο δάσκα­λος και ταξί­αρ­χος της ΕΛ.ΑΣ. Θανάσης Στρίκος πιστός φίλος του Δασκά­λου, ο πρό­ε­δρος της Στέγης Γραμ­μά­των και Τεχνών Δωδε­κα­νή­σου Μανό-λης Μακρής, ο Νίκος Νικο­λάου τ. Πρό­ε­δρος επίσης της Σ.Γ.Τ.Δ., ο δάσκα­λος Στέ­φα­νος Χρύ­σα­λος ανιψιός του Δασκά­λου, ο Νίκος Κα-σέρης, ο Μάνος Ανα­στα­σιά­δης, ο Μανόλης Βρα­τσά­λης, ο δάσκα­λος από το Κιάτο Δημή­τρης Στερ­γιού­λης, ο Γιάννης Παραής συλ­λέ­κτης, καθώς και άλλοι πολλοί. Και βέβαια, ο Δήμος Ρόδου με τον Δημο­τικό Οργα­νι­σμό Πολι­τι­σμού Αθλη­τι­σμού και τον πρόεδρό του Αλέ­ξαν­δρο Κολιάδη αντι­δή­μαρχο πολι­τι­σμού, που υιο­θέ­τη­σαν ασμένως το έργο μου και προ­έ­βη­σαν στην χρη­μα­το­δό­τηση και την έκδοσή του. Τους ευχα­ρι­στώ ιδιαί­τερα, καθώς και την προϊ­στα­μένη του Διε­θνούς Κέ-ντρου Συγ­γρα­φέων και Μετα­φρα­στών Ρόδου Νάνσυ Τρυ­πο­σκούφη, η οποία και διεκ­πε­ραί­ωσε την όλη δια­δι­κα­σία.

Έτσι, λοιπόν, νοιώθω να εκπλη­ρώνω ένα χρέος απέ­να­ντι στον δικό μου Δάσκαλο και Δάσκαλο όλων μας στη Ρόδο και τα Δωδε­κά­νησα, τον αεί­μνη­στο Δάσκαλο Φώτη Βαρέλη, αφού η κυκλο­φο­ρία του βι-βλίου μου Φώτης Βαρέλης: Ο άξιος του μόχθου, της επι­στή­μης, των γραμ­μά­των, της τέχνης και της πατρί­δας, είναι, επι­τέ­λους, στα χέρια των ανα­γνω­στών.

Θα μου επι­τρέ­ψετε να παρα­θέσω ένα δείγμα γραφής από το οπι-σθόφυλλο του βιβλίου:

Τούτο εδώ το βιβλίο που κρατάς ανα­γνώ­στη στα χέρια σου, ανα-φέρεται στη ζωή και το έργο του Δασκά­λου. Κι όταν στη Ρόδο λέμε ο Δάσκα­λος, φυσικά, εννο­ούμε τον Φώτη Βαρέλη. Όπως λέμε για τον Αδα­μά­ντιο Κοραή ο Δάσκα­λος του γένους, έτσι και για τον Φώτη Βα-ρέλη λέμε εμείς εδώ στη Ρόδο ο Δάσκα­λος.

Είναι εκείνος που έζησε εδώ στο νησί του θεού Απόλ­λωνα διδά-σκοντας μαθητές και φοι­τη­τές από γεν­νη­σι­μιού του ως το θάνατο κι έφτασε η χάρη του ως τον τόπο που ξεκί­νησε η Ελλη­νική Επανά-σταση, τη Ρου­μα­νία, για να διδάξει, τι άλλο, τα ελλη­νικά γράμ­ματα. Και κράτησε τη ζωή του από το 1911 ως το 2012 στον ίδιο ρυθμό, αγα­πώ­ντας και υπη­ρε­τώ­ντας πιστά ως το τέλος την ελλη­νική γη και τα ελλη­νικά γράμ­ματα. Ένα και μόνο πράγμα δίδαξε στη ζωή του ο-λόκληρη:

Προ­σέ­ξετε τη γλώσσα μας γιατί: Τίποτε άλλο, πιο ακριβό από τη γλώσσα, δεν πρό­κει­ται να δώσουμε κλη­ρο­νο­μιά στα παιδιά μας. Σ᾽ όλη της την πορεία. Από τις πρώτες της πηγές μέχρι σήμερα. Μέχρι το κάθε σήμερα. Όχι κομμένη από κάποιο σημείο και ύστερα, γιατί θα ξεραθεί. Από κει αντλούμε την ιστορία μας, από κει αντλούμε τις δυνά­μεις του έθνους μας, τις δυνά­μεις μας.

Ο Βαρέλης ήταν πριν απ’ όλα ένας λαμπρός φιλό­λο­γος, γνώριζε την ελλη­νική γλώσσα στη δια­χρο­νική της πορεία, από τον Όμηρο και τον Ησίοδο μέχρι τα νεο­ελ­λη­νικά ιδιώ­ματα και τους σύγ­χρο­νους συγ-γραφείς. Διόλου λοιπόν τυχαίος δεν είναι ο απλός και αριστουργημα-τικός τρόπος με τον οποίο χει­ρί­ζε­ται τη γλώσσα, την παι­δα­γω­γική ε-πιστήμη και τον ποι­η­τικό λόγο. Γιατί δεν υπήρξε μόνο παι­δα­γω­γός, αλλά και ένας εξαι­ρε­τι­κός ποιητής και συγ­γρα­φέας. Του το έλεγε η μάνα του για τη γλώσσα, όταν τον άκουγε να δια­βά­ζει για την Πηνε-λόπη και τον Οδυσσέα: γιε μου, με τον έρωτά της θα ζήσεις. Και βγήκε αληθινή η κυρά Βαγ­γε­λί­τσα, η μάνα του. Ακόμα κι όταν έφτασε στα βαθιά γερά­ματα πίστευε κι έλεγε τα ίδια:

…Τώρα που γέρασα πολύ, ένα έχω να πω, σαν Έλληνας και σαν δάσκα­λος. Η γλώσσα μας, που τόσο την περι­φρο­νούμε, όσο περνούν τα χρόνια, είναι η τρί­σβαθη ρίζα που μας κρατάει ακόμα ζωντα­νούς!

Πίστευε πως η γλώσσα μας από τότε που γεν­νή­θηκε ως τα σήμερα είναι μία και πως η έννοια μας για τα αρχαία και τα νέα ελλη­νικά

πρέπει να είναι η ίδια. Για τα πρώτα πίστευε πως η δυσκο­λία τους είναι μόνο το πλέξιμο, αφού τα υλικά είναι σχεδόν έτοιμα, αφού οι λέ-ξεις που χρη­σι­μο­ποιούμε σήμερα στη νεο­ελ­λη­νική μας γλώσσα είναι ό-λες σχεδόν από εκεί ερχού­με­νες…

Με εξαι­ρε­τική τιμή προς το ανα­γνω­στικό κοινό

Κώστας Ε. Σκαν­δα­λί­δης