Αφιέρωμα της «δ»: Φάκελος «ΚΥΠΡΟΣ»: 50 χρόνια μετά την εισβολή του Αττίλα

-Μιλούν και θυμού­νται τα συγκλο­νι­στικά γεγο­νότα του απο­τυ­χη­μέ­νου πρα­ξι­κο­πή­μα­τος και της τουρ­κι­κής εισβο­λής στη Μεγα­λό­νησο, σε απο­κλει­στι­κές συνε­ντεύ­ξεις ο Καθη­γη­τής Στέλιος Περ­ρά­κης, ο Πρό­ε­δρος του Συλ­λό­γου Κυπρίων Ρόδου και διοι­κη­τής της διμοι­ρίας του 398 Τάγ­μα­τος Πεζικού, Γιώργος Συμε­ω­νί­δης και η αντι­στα­σιακή Τροοδία Αντω­νιά­δου

Στελιος Περ­ρα­κης, στη «δ»:  Απαι­τεί­ται αυθε­ντική συνεν­νό­ηση Αθήνας-Λευκωσίας και με άλλη στρα­τη­γική

Πενήντα χρόνια συμπλη­ρώ­νο­νται (1974-2024), από τα τραγικά γεγο­νότα της τουρ­κι­κής εισβο­λής του Αττίλα στην Μαρ­τυ­ρική Κύπρο, που σημά­δε­ψαν την ιστορία του Κυπρια­κού Ελλη­νι­σμού. Είναι, η μεγα­λύ­τερη εθνική τρα­γω­δία, μετά την Μικρα­σια­τική εκστρα­τεία (1922) για τον Ελλη­νι­σμό, τα όσα συνέ­βη­σαν το δρα­μα­τικό καλο­καίρι του 1974 στην Μεγα­λό­νησο.

Την 15η Ιουλίου, η χούντα των Αθηνών, απο­φά­σισε την ανα­τροπή του εκλεγ­μέ­νου Προ­έ­δρου της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας, Αρχιε­πι­σκό­που Μακα­ρίου με το απο­τυ­χη­μένο πρα­ξι­κό­πημα.

Ο Ελλη­νι­σμός ανα­κα­λεί στη μνήμη του, κάθε χρόνο αυτές τις μέρες, την απο­τρό­παιη τουρ­κική εισβολή της 20ής Ιουλίου 1974, η οποία οδήγησε στην επί μισό αιώνα συνε­χι­ζό­μενη τουρ­κική κατοχή του ενός τρίτου και πλέον του εδάφους της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας, κατά παρά­βαση κάθε έννοιας διε­θνούς νομι­μό­τη­τας. Πέντε δεκα­ε­τίες αργό­τερα, η Κύπρος παρα­μέ­νει, δυστυ­χώς, ημι­κα­τε­χό­μενη χώρα.

«Σε μια σύνθετη/δύσκολη διεθνή συγκυ­ρία και ύστερα από πολύ­χρονο -μετά την απο­τυ­χία στο Crans Montana, το 2017- πάγωμα εξε­λί­ξεων, είναι απα­ραί­τητο να υπάρ­ξουν «κινή­σεις» επα­να­διε­θνο­ποί­η­σης του Κυπρια­κού», τονίζει χαρα­κτη­ρι­στικά ο Στέλιος Περ­ρά­κης στην εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρουσα συζή­τησή μας στη «δ».

Ο ομό­τι­μος καθη­γη­τής Διεθνών και Ευρω­παϊ­κών Θεσμών και πρώην αντι­πρύ­τα­νης του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου, πρό­ε­δρος της Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Διε­θνούς Δικαίου και Διεθνών Σχέσεων, πρώην πρέσβης και μόνιμος αντι­πρό­σω­πος της Ελλάδος στο Συμ­βού­λιο της Ευρώπης, και πρώην γ.γ. του ΥΠΕΞ, είναι ένας από τους κορυ­φαί­ους Έλληνες στη διεθνή διπλω­μα­τία.

Ανοί­γουμε τον «φάκελο» της Κύπρου, το πώς φθάσαμε στη διχο­τό­μηση του νησιού, ποια είναι η κατά­σταση σήμερα, καθώς είναι το μονα­δικό διχο­το­μη­μένο κράτος της Ε.Ε., αλλά και ως προς τη διευ­θέ­τηση του Κυπρια­κού τι εκτιμά και ποια είναι η προ­ο­πτική.

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη:

• Μία πρώτη σκέψη σας για το Κυπριακό, λίγες ημέρες πριν από την επέτειο των γεγο­νό­των ανα­τρο­πής στην Κύπρο και την εισβολή της Τουρ­κίας που οδήγησε στην de facto διαί­ρεση του νησιού;

Τα 50 χρόνια από την τουρ­κική εισβολή στην Κύπρο και κατοχή του 36,2% του νησιού, ως «επέ­τειος» μιας τρα­γω­δίας με συνέ­πειες στο σήμερα, και ως πρό­σληψη εθνικού τραύ­μα­τος, ασφαλώς κινη­το­ποιεί Μνήμη και Χρέος για Αγώνα.

Δεν είναι απλά ασκή­σεις μνήμης, κρι­τι­κής, ανα­στο­χα­σμός για «λάθη» και «χαμένες ευκαι­ρίες», αλλά μια σύνθετη προ­σέγ­γιση για δράση, μπροστά στην «ακι­νη­σία» μιας κατά­στα­σης που δεν συνάδει με βασικές αρχές του διε­θνούς δικαίου και βρί­σκε­ται προ­κλη­τικά επέ­κεινα της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας, όπως έχει δια­τυ­πω­θεί και από διε­θνείς θεσμούς και όργανα (στα ΗΕ: το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας, η Γενική Συνέ­λευση, το Διεθνές Δικα­στή­ριο, στο Συμ­βού­λιο της Ευρώπης: τα πολι­τικά όργανά του και το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που και, βέβαια, η ΕΕ και οι θεσμοί της).

Σε μια εξαι­ρε­τικά σύνθετη/δύσκολη διεθνή συγκυ­ρία (Πόλεμος Ουκρα­νίας, Πόλεμος στη Γάζα κ.λπ.) και ύστερα από πολύ­χρονο -μετά την απο­τυ­χία στο Crans Montana, το 2017- πάγωμα εξε­λί­ξεων, είναι απα­ραί­τητο να υπάρ­ξουν «κινή­σεις» επα­να­διε­θνο­ποί­η­σης του Κυπρια­κού, σε συνέ­χεια της πρω­το­βου­λίας του ΓΓ/ΗΕ και της απο­στο­λής της προ­σω­πι­κής απε­σταλ­μέ­νης του στην Κύπρο κας Ολγκίν Κου­έ­γιαρ, προ­κει­μέ­νου να διε­ρευ­νή­σει την κατά­σταση και τις δια­θέ­σεις των ενδια­φε­ρο­μέ­νων μερών, αλλά και των εγγυ­η­τριών Δυνά­μεων. Η Έκθεσή της επί­κει­ται άμεσα. Άρα, απαι­τεί­ται πολ­λα­πλή κινη­τι­κό­τητα. Όχι μόνο σε διεθνές, αλλά και σε εθνικό επίπεδο, όπου κυριαρ­χεί μάλλον μελαγ­χο­λία, απο­γο­ή­τευση, αμη­χα­νία και αβε­βαιό­τητα.

• Ποια είναι η κατά­σταση σήμερα στην Κύπρο και ποια η διεθνής θέση της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας;

Η Κυπριακή Δημο­κρα­τία ως κράτος σε επίπεδο εδα­φι­κής κυριαρ­χίας παρα­μέ­νει τυπικά αλώβητη. Το ελεγ­χό­μενο από τις τουρ­κι­κές ένοπλες δυνά­μεις 36,2% του νησιού, βρί­σκε­ται υπό κατοχή, μια παρά­νομη -προσωρινή- κατά­σταση, και όλες οι ενέρ­γειες/δράσεις στην κατε­χό­μενη Κύπρο, κατα­λο­γί­ζο­νται στην Τουρκία, ως κατέ­χουσα δύναμη, με άσκηση ορι­σμέ­νων αρμο­διο­τή­των. Οι υπο­χρε­ώ­σεις της κατέ­χου­σας δύναμης ορί­ζο­νται από τις Συμ­βά­σεις της Γενεύης του 1949 και τα συμπλη­ρω­μα­τικά Πρω­τό­κολλά τους του 1977, ενώ εφαρ­μό­ζε­ται και το Δίκαιο Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που, που απο­τέ­λεσε, εξάλλου, και το νομικό πλαίσιο προ­βο­λής των μαζικών παρα­βιά­σεων από την Τουρκία, σε διεθνή όργανα όπως το Δικα­στή­ριο του Στρα­σβούρ­γου. Εκεί, στη δια­χρο­νία της κατοχής, τέθηκαν οι παρα­βιά­σεις των δικαιω­μά­των των μετα­κι­νη­θέ­ντων πολιτών -των προ­σφύ­γων, των εγκλω­βι­σμέ­νων, των πεσό­ντων, των αγνο­ου­μέ­νων, των δολο­φο­νη­μέ­νων. Τέσ­σε­ρις δια­κρα­τι­κές προ­σφυ­γές της Κύπρου κατά της Τουρ­κίας και εκα­το­ντά­δες ατο­μι­κές προ­σφυ­γές (σε αυτές οι υπο­θέ­σεις Λοϊ­ζί­δου, Απο­στο­λί­δης, Αρέστης, Βαρ­νά­βας κ.λπ.) δια­μόρ­φω­σαν ένα κλίμα και μια νομική κατά­σταση ως προς τις προ­βαλ­λό­με­νες αιτιά­σεις και τις δια­πι­στώ­σεις του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου. Και αν το κορυ­φαίο -και από ανθρω­πι­στι­κής πλευράς- ζήτημα των Αγνο­ου­μέ­νων θέτει επι­τα­κτικά απαι­τή­σεις Αλή­θειας, προ­κει­μέ­νου οι συγ­γε­νείς των θυμάτων να πλη­ρο­φο­ρη­θούν τις συν­θή­κες θανάτου των προ­σφι­λών τους, απέ­να­ντι σε μια υπεύ­θυνη μεν, πλην αδιά­φορη Τουρκία και με «μπερ­δε­μένη πολι­τική» Κυπριακή Δημο­κρα­τία, η προ­στα­σία της ακί­νη­της περιου­σίας των Ελλη­νο­κυ­πρίων στα κατε­χό­μενα προ­σλαμ­βά­νει δια­στά­σεις «νομικού πολέμου» με τις αρνη­τι­κές εξε­λί­ξεις στα Βαρώσια, την Κερύ­νεια και αλλού, και τις αλλό­τριες παρεμ­βά­σεις υπηκόων τρίτων χωρών (Ρώσων, Ισραη­λι­νών, Κινέζων κ.λπ.) που αγο­ρά­ζουν και «αξιο­ποιούν» ελλη­νο­κυ­πρια­κές περιου­σίες.

Σε αυτό το μείζον νομικό ζήτημα, προ­στί­θε­ται και το «πλη­θω­ρικό» ζήτημα των εκα­το­ντά­δων χιλιά­δων εποίκων, που δεν αλλά­ζουν μόνο το δημο­γρα­φικό στοι­χείο, αλλά έμμεσα και πλάγια δια­μορ­φώ­νουν το πλαίσιο της από­λυ­της εξάρ­τη­σης της «ΤΔΒΚ» από την Άγκυρα, ως ιδιό­τυ­πης «προ­σάρ­τη­σης». Και, συνάμα, μια συνεχής συρ­ρί­κνωση των Τουρ­κο­κυ­πρίων που μετα­να­στεύ­ουν.

Γι’ αυτό και μετά την προ­σχώ­ρηση της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας στην ΕΕ, το 2004, το ευρω­παϊκό «κεκτη­μένο» βρί­σκε­ται σε ανα­στολή εφαρ­μο­γής στην κατε­χό­μενη ζώνη. Το διεθνές status της Κύπρου παρα­μέ­νει ακέραιο, παρά την παρα­τε­τα­μένη κατοχή. Η μονο­με­ρής από­σχιση, το 1983, της λεγό­με­νης «ΤΔΒΚ», έτυχε απο­δο­κι­μα­σίας και δεν ανα­γνω­ρί­σθηκε διεθνώς, με χαρα­κτη­ρι­στι­κές τις θέσεις του Συμ­βου­λίου Ασφα­λείας (απο­φά­σεις 541/1983, 550/1983), που σταθερά ανα­γνω­ρί­ζει μόνο την Κυπριακή Δημο­κρα­τία και την Κυβέρ­νηση ως νόμιμο εκπρό­σωπό της.

• Και ως προς την διευ­θέ­τηση του Κυπρια­κού; Ποια προ­ο­πτική;

Υπάρ­χουν συγκε­κρι­μένα δεδο­μένα, απο­τε­λέ­σματα θέσεων και απόψεων των βασικών διεθνών δρώντων. Από τη μια, τα ΗΕ που δια­χει­ρί­ζο­νται τις σχε­τι­κές δια­δι­κα­σίες προ­σέγ­γι­σης/δια­πραγ­μα­τεύ­σεων των δύο κοι­νο­τή­των. Ανε­ξάρ­τητα από την απόρ­ριψη του Σχεδίου Ανάν το 2004, προ­ω­θούν ένα σχήμα ομο­σπον­δίας διζω­νι­κής και δικοι­νο­τι­κής, με ιδιό­τυπα χαρα­κτη­ρι­στικά, αλλά και με ανα­γνώ­ριση πολι­τι­κής ισό­τη­τας των δύο κοι­νο­τή­των. Μετά την «ρήξη» στο Crans Montana υπήρξε απουσία πρω­το­βου­λίας και ένα επι­κίν­δυνο status quo θέσεων.

Από την άλλη, η Τουρκία, που δεν ανα­γνω­ρί­ζει την Κυπριακή Δημο­κρα­τία, της οποίας είναι (;) Εγγυ­ή­τρια Δύναμη, εμμένει σταθερά στην αντί­ληψη για δύο «κυρί­αρχα» κράτη στη Κύπρο κάτι που αντί­κει­ται στη θέση των ΗΕ.

Όσο για την Κυπριακή Δημο­κρα­τία, ανήσυχη για την ενδε­χό­μενη «μετε­ξέ­λιξή» της, φαί­νε­ται να συζητά τις ιδέες των ΗΕ, εφόσον δια­σφα­λί­ζε­ται το αδιαί­ρετο της κυριαρ­χίας της Δημο­κρα­τίας, η μόνη ιθα­γέ­νεια και η διεθνής εκπρο­σώ­πηση του κράτους της Κύπρου. Και τούτο, παρ’όλη την αμφι­λε­γό­μενη βιω­σι­μό­τητά τους, αφού η λεγό­μενη «ΔΔΟ» εμπε­ριέ­χει στοι­χεία δια­χω­ρι­σμού.

Η θέση αυτή δεν είναι απα­ραί­τητα πλειο­ψη­φική στην Κύπρο, που δια­βλέ­πουν μια διο­λί­σθηση προς μια «τουρ­κο­ποί­ηση» του νησιού, κάτι που ούτως ή άλλως συμ­βαί­νει ήδη στα «Κατε­χό­μενα», με μέσο -μεταξύ άλλων- τη διά­γνωση του αριθμού των εποίκων και την μετα­τροπή τους σε πολίτες της «ΤΔΒΚ». Σε αυτό «συμ­βάλ­λει» και η μετα­βολή σε επίπεδο ιδιο­κτη­σιών, με επι­πτώ­σεις και στο εδαφικό. Στο πλαίσιο αυτό, υπάρχει και το ζήτημα της Αμμο­χώ­στου και της υλο­ποί­η­σης των σχε­τι­κών προ­νοιών του Συμ­βου­λίου Ασφα­λείας.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, ακο­λου­θεί μια «εφε­κτική» στάση, στη λογική ότι οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις δε θα έπρεπε να επι­βα­ρυν­θούν από τα «βάρη» του Κυπρια­κού. Ασφαλώς, μια αντί­ληψη σε από­σταση από τη δέουσα θέση του εθνικού κέντρου, αλλά του τυπικού ρόλου της ως Εγγυ­ή­τριας Δύναμης.

Στο ίδιο πλαίσιο, θα πρέπει να υπο­λο­γί­ζε­ται -δυνητικά- η βαρύ­νουσα θέση της ΕΕ, αφού η Κύπρος ως μέλος της δεν μπορεί να αφί­στα­ται του «ευρω­παϊ­κού κεκτη­μέ­νου». Η περί­πτωση της ΕΕ έχει ιδιαί­τερη σημασία, όχι μόνο γιατί συμπλη­ρώ­θη­καν -άλλη επέτειος- 20 χρόνια συμ­με­το­χής της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας ως μέλους του εγχει­ρή­μα­τος της ευρω­παϊ­κής ενο­ποι­η­τι­κής δια­δι­κα­σίας, αλλά και γιατί το λεγό­μενο «ευρω­παϊκό κεκτη­μένο» -άθροισμα δικαι­ι­κών και πολι­τι­κών ρυθμίσεων- συνιστά μια σημα­ντική ουσια­στική προ­ο­πτική στην διευ­θέ­τηση του «Κυπρια­κού». Μια θέση αξιω­μα­τική, αφού οποια­δή­ποτε λύση προ­τα­θεί -από ΗΕ ή άλλο δρώντα- δεν μπορεί να παρεκ­κλί­νει των βασικών αρχών της ΕΕ, που ενδια­φέ­ρουν ιδιαί­τερα την Κύπρο. Δηλαδή τις βασικές ελευ­θε­ρίες δια­κί­νη­σης και εγκα­τά­στα­σης, άσκηση αστικών δικαιω­μά­των (περιου­σίες). Επίσης, άσκηση ατο­μι­κών δικαιω­μά­των του πολίτη, σε όλη την επι­κρά­τεια της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας, χωρίς δια­κρί­σεις κ.λπ.

Οι δηλώ­σεις Ερντο­γάν και οι δια­θέ­σεις του για την «επέτειο»-παράσταση στα Κατε­χό­μενα δεν προ­δια­θέ­τουν για θετικές εξε­λί­ξεις, ιδίως στον εγγύς ορί­ζο­ντα. Ούτε διευ­κο­λύ­νουν «απειλές» σχε­τι­ζό­με­νες με τη σύρραξη στη Γάζα. Φυσικά, στην έκθεση της κας Κου­έ­γιαρ, με τη γριφώδη θέση της, θα φανεί ίσως η συνέ­χεια που θα δώσει ο γ.γ. στην δια­δι­κα­σία, όπως και για την ευθύνη της Τουρ­κίας στην όλη κατά­σταση. Εξού και η αντί­ληψη μιας σοβαρής κινη­το­ποί­η­σης, πέρα από την ευκαι­ριακή ατε­λέ­σφορη ρητο­ρική, με όλα τα δια­θέ­σιμα μέσα -νομικά/πολιτικά- για την «επι­και­ρο­ποί­ηση» του Κυπρια­κού. Στην κίνηση αυτή, η εμμονή στη διεθνή νομι­μό­τητα στις Αρχές και Αξίες του Διε­θνούς Δικαίου και της ευρω­παϊ­κής δικαιο­τα­ξίας, πρέπει να είναι οδηγός. Απαι­τεί­ται αυθε­ντική συνεν­νό­ηση Αθήνας-Λευκωσίας και με άλλη στρα­τη­γική. Και τέλος η αλήθεια αφορά την εθνική αυτο­γνω­σία για το τι συνέβη το 1974.

Έτσι, τιμάς την Μνήμη και δίνεις νόημα στο Χρέος του Αγώνα. Και αυτό αφορά όλους.

Τροοδία Αντω­νιά­δου: «Κάθε χρόνο, αυτές τις ημέρες, θυμό­μα­στε την προ­δο­σία που άνοιξε τις κερ­κό­πορ­τες στον Αττίλα»

Πενήντα χρόνια συμπλη­ρώ­νο­νται από το πρα­ξι­κό­πημα στην Κύπρο και την τουρ­κική εισβολή. Μία Κύπρια γυναίκα που έζησε όλα αυτά τα γεγο­νότα είναι και η Τροοδία Αντω­νιά­δου, η οποία τιμή­θηκε πριν από λίγους μήνες από τις παγκύ­πριες επι­τρο­πές της ΓΟΔΗΚ και ΝΕΔΗΚ, για τα 50 χρόνια προ­σφο­ράς της στην Αντί­σταση και σήμερα με τη συνέ­ντευξή της στη «δ» ξεδι­πλώ­νει τις στιγμές που έζησε στα τραγικά γεγο­νότα στη Μεγα­λό­νησο, που παρ’ ολίγον να της στοι­χί­σουν τη ζωή, περι­γρά­φο­ντας το πώς γλίτωσε από τις σφαίρες στρα­τιω­τι­κών.

Η ίδια νεαρή κοπέλα το 1974, με βαθιά πίστη στον Μακάριο, με τον οποίο είχε μία βαθιά σχέση φιλίας, δεν φοβή­θηκε να ανέβει πάνω σε ένα αυτο­κί­νητο Land Rover και να βρεθεί έξω από τον Αστυ­νο­μικό Σταθμό Αγίου Ιωάννη Λεμεσού, φωνά­ζο­ντας πως «ο Μακά­ριος ζει!!».

Η κα Αντω­νιά­δου είναι αντι­πρό­ε­δρος του Δημο­κρα­τι­κού Κόμ­μα­τος Λεμεσού κι επι­κε­φα­λής της δημο­τι­κής ομάδας στον δήμο Λεμεσού και πρό­ε­δρος της Πολι­τι­στι­κής Επι­τρο­πής.

Με πολύ­χρονη παρου­σία στην Τοπική Αυτο­διοί­κηση, ενώ παράλ­ληλα έχει ανα­πτύ­ξει πολύ σημα­ντικό φιλαν­θρω­πικό και κοι­νω­νικό έργο που επι­τε­λεί εδώ και δεκα­ε­τίες. Η ίδια είναι αντι­πρό­ε­δρος του ΔΗΚΟ πόλης και Επαρ­χίας Λεμεσού και από τα ιδρυ­τικά στελέχη του ΔΗΚΟ το 1976, ενώ ήταν και στο συμ­βού­λιο κατά την ίδρυση της ΓΟΔΗΚ.

Είναι στην επι­τροπή του Ερυθρού Σταυρού, του Επαρ­χια­κού Συμ­βου­λίου Εθε­λο­ντι­σμού, του Φιλο­α­στυ­νο­μι­κού Συν­δέ­σμου, του Συμ­βου­λίου Ευη­με­ρίας Ασθενών, στο Σπίτι του Μακα­ρίου και σε πολλές άλλες οργα­νώ­σεις.

Η κα Αντω­νιά­δου έχει επι­σκε­φθεί τη Ρόδο ως αντι­δή­μαρ­χος Πολι­τι­σμού, εκπρο­σω­πώ­ντας τον Δήμο Λεμεσού Κύπρου στα 30χρονα από την ένταξη της Μεσαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου στα Μνημεία Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco το 2018 και στην υπο­γραφή της νέας προ­γραμ­μα­τι­κής σύμ­βα­σης της Μεσαιω­νι­κής Πόλης.

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη:

• 14/7/2024-15/7/1974. Θα σας πάω 50 χρόνια πίσω, όπου ζήσατε τα γεγο­νότα με το πρα­ξι­κό­πημα και την τουρ­κική εισβολή στην Κύπρο. Εσείς μένατε Λεμεσό και εργα­ζό­σα­σταν στο Διοι­κη­τή­ριο. Περι­γράψτε μας τις συγκλο­νι­στι­κές στιγμές που βιώσατε τότε.

15 Ιούλη 1974, 8.20 το πρωί, ουρ­λιά­ζουν οι σει­ρή­νες και το ραδιό­φωνο ανα­κοι­νώ­νει ότι ο Μακά­ριος είναι νεκρός… Ήμουν ήδη στη δουλειά μου, στο Διοι­κη­τή­ριο της Λεμεσού. Γονά­τισα κι έκλαιγα με λυγμούς γιατί πίστευα ότι με τον θάνατο του Μακα­ρίου χάνεται και η Κύπρος. Και δυστυ­χώς, η αλήθεια είναι πως εδώ και 50 ολό­κληρα χρόνια, χάθηκε η μισή. Ήρθε ο συνα­γω­νι­στής Πάμπος Παζόχας και μας ενη­με­ρώ­νει, μαζί με άλλους συνα­δέλ­φους μου που ανήκαμε όλοι σε μια ομάδα Μακα­ρια­κών ονο­μα­ζό­μενη από μέλος της οικο­γέ­νειας του Μακα­ρίου, «Σύλ­λο­γος Χαρά­λα­μπος Μούσκος», πως έγινε πρα­ξι­κό­πημα…

Επι­κρα­τεί πανικός, προ­σπα­θούμε ν’ αντι­στα­θούμε. Γίνο­νται μάχες στην Αστυ­νο­μία. Ο άντρας μου ήταν αστυ­νό­μος και έτσι έτρεξα προς την Αστυ­νο­μία. Στην Τζα­μούδα, στο κέντρο της Λεμεσού, μαζεύ­τηκε κόσμος. Μια μεραρ­χία στρα­τιω­τών πήγαινε ενα­ντίον της Αστυ­νο­μίας.

Πιάσαμε τα όπλα από μερι­κούς στρα­τιώ­τες και τους φωνά­ξαμε με οργή, «Πού πηγαί­νετε ρε; Να κτυ­πή­σετε τους πατε­ρά­δες σας, τους συγ­γε­νείς σας;». Απτό­η­τοι, ήταν σαν να μην μας ακούν, στά­θη­καν πίσω από ένα στρα­τιω­τικό αυτο­κί­νητο και πυρο­βο­λού­σαν ενάντια στην Αστυ­νο­μία.

Οι αστυ­νο­μι­κοί αντα­πό­δω­σαν από ψηλά, οπότε τραυ­μα­τί­στη­καν πολλοί από τους προ­δό­τες της Δημο­κρα­τίας, στρα­τιω­τι­κοί. Ανα­γκά­στη­καν να οπι­σθο­χω­ρή­σουν σηκώ­νο­ντας μαντήλι κι οι αστυ­νο­μι­κοί οδή­γη­σαν τους τραυ­μα­τι­σμέ­νους στρα­τιω­τι­κούς στο νοσο­κο­μείο. Όσοι στρα­τιω­τι­κοί δεν τραυ­μα­τί­στη­καν κατέ­φυ­γαν σ’ ένα σπίτι απέ­να­ντι από την είσοδο του Αστυ­νο­μι­κού Τμή­μα­τος, οργα­νώ­νο­ντας ενέδρα ενάντια των αστυ­νο­μι­κών. Χωρίς σκέψη, ούρ­λιαξα στους αστυ­νο­μι­κούς, «Είναι εδώ! Προ­σέ­χετε!».

Οι στρα­τιω­τι­κοί με έβρισαν και έστρε­ψαν τα όπλα τους προς το μέρος μου, πυρο­βο­λώ­ντας με ανε­πι­τυ­χώς. Γλίτωσα πηδώ­ντας στο γκαράζ του πρα­τη­ρίου καυ­σί­μων του Λεύκιου Ροδο­σθέ­νους και οι δράστες συνε­λή­φθη­καν από τους αστυ­νο­μι­κούς. Αργό­τερα, επι­στρέ­φο­ντας σπίτι μου, είδα μια μεραρ­χία στρατού να έρχεται προς την κατεύ­θυνση του Αστυ­νο­μι­κού Τμή­μα­τος. Τηλε­φώ­νησα στην Αστυ­νο­μία και έμαθα ότι ο Μακά­ριος ζει, βρί­σκε­ται στην Πάφο και θα μιλήσει από τον σταθμό του Κυρια­κίδη (Ράδιο Πάφος).

• Σε συζη­τή­σεις μας, μου είχατε περι­γρά­ψει πως κατά τη διάρ­κεια του πρα­ξι­κο­πή­μα­τος δεν φοβη­θή­κατε να ανε­βείτε πάνω σε ένα Land Rover για να βρε­θείτε έξω από τον Αστυ­νο­μικό Σταθμό Αγίου Ιωάννη, φωνά­ζο­ντας πως ο Μακά­ριος ζει. Τι σας έλεγε ο κόσμος;

Χωρίς δεύτερη σκέψη, ένας γεί­το­νάς μου ηλε­κτρο­λό­γος που είχε land rover, ο Σάββας, έβαλε τηλεβόα στο αυτο­κί­νητό του και άντρες και γυναί­κες γυρί­ζαμε στους δρόμους και προ­τρέ­παμε τον κόσμο να γυρίσει το ραδιό­φωνο στο Ράδιο Πάφος, γιατί ο Μακά­ριος ζει και θα μας μιλήσει. Δεχθή­καμε και πυρο­βο­λι­σμούς, αλλά κατα­φέ­ραμε και τους δια­φύ­γαμε από τον ποταμό Γαρύλλη.

• Ποια ήταν η σχέση σας με τον Μακάριο;

Με τον Μακάριο είχαμε μια σχέση σχεδόν συγ­γε­νική. Είμαστε και οι δύο Παφίτες. Τον θαύμαζα για τα ιδανικά του και τον ακέραιο χαρα­κτήρα του. Όχι μόνο εγώ βέβαια, αλλά το 97% του Κυπρια­κού λαού. Δυστυ­χώς όμως, αυτό το 3%, ήταν αρκετό να δημιουρ­γή­σει όλα τα δεινά του τόπου μας. Όπου πήγαινε ο Μακά­ριος, τον ακο­λου­θούσα κι εγώ πιστή. Όταν περ­νούσε από τη Λεμεσό κατέ­βαινα στη Λεωφόρο Μακα­ρίου να του φιλήσω το χέρι του. Αδιαμ­φι­σβή­τητα, ήταν μια ιδιαί­τερη, ξεχω­ρι­στή, μονα­δική, ηγετική φυσιο­γνω­μία που όταν τον έβλεπες ήθελες να γονα­τί­σεις και να τον προ­σκυ­νή­σεις, όπως εύστοχα απο­τύ­πωσε και η Οριάνα Φαλάτσι.

• Κυρία Αντω­νιά­δου είχατε συγ­γε­νείς ή φίλους που είτε σκο­τώ­θη­καν, είτε είναι στους αγνο­ού­με­νους της Κύπρου;

Ναι, είχα συμ­μα­θη­τές και συγ­χω­ρια­νούς που σκο­τώ­θη­καν στην εισβολή, αλλά την ίδια ώρα είχα και φίλους που δολο­φο­νή­θη­καν από πρα­ξι­κο­πι­μα­τίες. Με τις οικο­γέ­νειες των θυμάτων πάντα είχα, και όσο ζω θα έχω, σχέση (σήμερα 14 Ιουλίου θα κάνουμε το μνη­μό­συνό τους). Κάθε χρόνο, μισό αιώνα τώρα, στις 15 του Ιούλη, στις 8:20 το πρωί, ηχούν οι σει­ρή­νες αφυ­πνί­ζο­ντας τη συνεί­δησή μας, ξυπνώ­ντας τις μνήμες, αντη­χώ­ντας στα νεκρο­τα­φεία όπου ανα­παύ­ο­νται οι ηρωικοί πεσό­ντες μας ζητώ­ντας δικαί­ωση.

Κάθε χρόνο, αυτές τις ημέρες θυμό­μα­στε την προ­δο­σία που άνοιξε τις κερ­κό­πορ­τες στον Αττίλα. Πέντε μέρες μετά τιμούμε τους νεκρούς μας, πηγαί­νουμε στα μνη­μό­συνα, κάνουμε Τρι­σά­γιο, ενα­πο­θέ­τουμε ευλα­βικά λου­λού­δια στα μνήματά τους.

Είμαστε η τελευ­ταία μοι­ρα­σμένη και υπό κατοχή χώρα-μέλος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Κάθε χρόνο, λοιπόν, κάθε μέρα και στιγμή, δεν ξεχνούμε, αγω­νι­ζό­μα­στε με σθένος για την επα­νέ­νωση του νησιού μας σε συν­θή­κες ειρήνης κι ασφά­λειας, για το σύνολο του Κυπρια­κού λαού.

• Μαχη­τική και αγω­νί­στρια από μικρή. Ιδρυ­τικό μέλος με τον Σπύρο Κυπρια­νού του ΔΗΚΟ, ενώ τον χειμώνα ανα­γνω­ρί­σθη­καν οι αγώνες σας και τιμη­θή­κατε για τα 50 χρόνια προ­σφο­ράς στην Αντί­σταση από τις Παγκύ­πριες Επι­τρο­πές της ΓΟΔΗΚ και της ΝΕΔΗΚ…

Ανα­ντί­λε­κτα, ήταν πολύ συγκι­νη­τικό να επι­λε­γούν 10 γυναί­κες παγκύ­πρια και να είμαι μία εξ αυτών. Με τίμησαν για την αντί­σταση, για τους αγώνες μου για την πατρίδα, για το ΔΗ.ΚΟ και προ­πά­ντων για τον συνάν­θρωπο. Όλη μου τη ζωή είμαι δίπλα στον απλό άνθρωπο της μικρής-μεγάλης μου πατρί­δας.

• Τι σήμαινε για σας ο Τάσσος Παπα­δό­που­λος;

Ο Τάσσος Παπα­δό­που­λος ήταν ο αγω­νι­στής, ο μαχητής, ο ήρωας που δια­φύ­λαξε την ελλη­νική αξιο­πρέ­πεια. Αντηχεί για πάντα στην καρδιά και την εθνική μου μνήμη το κάλεσμά του τον Απρίλιο του 2004, να υπε­ρα­σπι­στούμε το δίκαιο, την αξιο­πρέ­πεια και την ιστορία μας, απέ­να­ντι στο Σχέδιο Ανάν που θα έθετε εν αμφι­βόλω την επι­βί­ωση του Κυπρια­κού Ελλη­νι­σμού και μάλιστα με την υπο­γραφή μας.

Σε ηλικία 23 χρονών είχε την τόλμη να δια­φω­νή­σει έντονα με τη Συνθήκη Ζυρίχης-Λονδίνου, που οι πρό­νοιες της φέρουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης για τα μετέ­πειτα δεινά της Κύπρου. Σε ηλικία μόλις 24 χρονών διο­ρί­στηκε από τον εθνάρχη Μακάριο, στο πρώτο του υπουρ­γικό συμ­βού­λιο, υπουρ­γός Κοι­νω­νι­κών Ασφα­λί­σεων και εισή­γαγε στην Κύπρο το πρω­το­πο­ριακό για την τότε εποχή Σύστημα Κοι­νω­νι­κών Ασφα­λί­σεων. Ήταν έξυπνος, εύστρο­φος, δυνα­μι­κός, ιδιο­φυής, θα έλεγα, και ιδια­ζό­ντως δου­λευ­τα­ράς και πρό­θυ­μος να αγω­νι­στεί με πάθος για τα ιδανικά και τα πιστεύω του. Έτσι παρέ­μεινε σε όλη τη διάρ­κεια της ζωής του.

• Με την αυτο­διοί­κηση και τον εθε­λο­ντι­σμό πόσα χρόνια ασχο­λεί­στε; Θυμίζω ότι επί δημαρ­χίας του αεί­μνη­στου Φώτη Χατζη­διά­κου είχατε παρα­στεί στη Ρόδο, ως αντι­δή­μαρ­χος Πολι­τι­σμού, εκπρο­σω­πώ­ντας το Δήμο Λεμεσού Κύπρου στα 30χρονα από την ένταξη της Μεσαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου στα Μνημεία Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Unesco και στην υπο­γραφή της νέας προ­γραμ­μα­τι­κής σύμ­βα­σης της Μεσαιω­νι­κής Πόλης.

Υπη­ρέ­τησα με ειλι­κρινή αφο­σί­ωση και όραμα την Τοπική Αυτο­διοί­κηση και την Σχολική Εφορεία του Δήμου Λεμεσού για 12,5, πολύ έντονα, χρόνια. Η εκπρο­σώ­πηση της Κύπρου στο πρό­γραμμα της UNESCO “Πόλεις με λιμάνια, πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά”, στο οποίο εκπρο­σώ­πησα την Κύπρο ως πρό­ε­δρος της πολι­τι­στι­κής επι­τρο­πής/αντι­δή­μαρ­χος πολι­τι­σμού Λεμεσού, ήταν για μένα μία αξέ­χα­στη εμπει­ρία, από τις πιο εκλε­κτές κατά την πολύ­χρονη θητεία μου ως δημο­τική σύμ­βου­λος. Απο­κό­μισα τις καλύ­τε­ρες εντυ­πώ­σεις, μοι­ρα­στή­καμε έντονες στιγμές, βίωσα τη ζεστή ροδί­τικη φιλο­ξε­νία του Δήμου Ρόδου, ειδι­κό­τερα του τότε αντι­δη­μάρ­χου Πολι­τι­σμού και Μεσαιω­νι­κής Πόλης, καλού μου φίλου, Τέρη Χατζη­ιω­άν­νου και της δικής σου (συζύγου του), αγα­πη­μένη μου, Νατάσα.

Γιώργος Συμε­ω­νί­δης: «Το μόνο που έχω πριν το ‘74 είναι τα στρα­τιω­τικά ρούχα, τον σταυρό μου, ένα ραδιο­φω­νάκι και το κύπελλο»

Απο­κα­λυ­πτικά και άκρως συγκλο­νι­στικά είναι τα όσα εξι­στο­ρεί ο πρό­ε­δρος του Συλ­λό­γου Κυπρίων Ρόδου, γιατρός, Γιώργος Συμε­ω­νί­δης στη συνέ­ντευξή του στη «δ», με αφορμή τα όσα έζησε τις δρα­μα­τι­κές μέρες το καλο­καίρι του 1974, με την τουρ­κική εισβολή στην Κύπρο. Ο ίδιος, τότε διοι­κη­τής διμοι­ρίας του 398 Τάγ­μα­τος Πεζικού, περι­γρά­φει τα γεγο­νότα και με πόνο ψυχής ανα­φέ­ρει ότι το χωριό του, η Κυθρέα, είναι 50 χρόνια κατε­χό­μενο.

Όταν πηγαί­νει στην Κύπρο, πάντα το επι­σκέ­πτε­ται και πηγαί­νει στο σπίτι του, που μένουν Τουρ­κο­κύ­πριοι. Όταν η γυναίκα που κατοι­κεί μέσα είναι μόνη της, τον καλεί να περάσει και μάλιστα σε μία συγκι­νη­τική και ανθρώ­πινη στιγμή, του επέ­στρεψε ένα έπαθλο-κύπελλό του, το οποίο είχε κερ­δί­σει σε αγώνες στο τρέξιμο και του το είχε φυλάξει, με την προ­σμονή ότι κάποια στιγμή θα το επέ­στρεφε στον κάτοχό του!

«Στην Κύπρο η ευη­με­ρία εμπο­δί­ζει πολλές φορές ….να βλέπουν τη σημαία της ντροπής στο βια­σμένο Πεντα­δά­χτυλο. Και περι­μέ­νουν να φύγει και η τελευ­ταία δική μου γενιά, που ακόμη ένα κομμάτι της αγω­νί­ζε­ται για μια δικαί­ωση, που δεν ξέρει αν θα έρθει», ανα­φέ­ρει, ενώ από την άλλη -όπως σημειώνει- «στην Ελλάδα, πολλές φορές υπάρχει η αίσθηση ότι η Κύπρος είναι το βαρίδι του Ελλη­νι­σμού», όπως λέει.

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη:

• Κύριε Συμε­ω­νίδη σήμερα συμπλη­ρώ­νο­νται 50 ολό­κληρα χρόνια από την εισβολή στην Μεγα­λό­νησο. Πού σας βρήκε το πρα­ξι­κό­πημα κατά του Μακα­ρίου και μετά από λίγες μέρες η εισβολή του Αττίλα 1;

Το 1974 ήμουν πρω­το­ε­τής φοι­τη­τής της ιατρι­κής σχολής στην Αθήνα. Στις 8 Ιουλίου επέ­στρεψα στη Κύπρο στο χωριό μου, την Κυθρέα, που απέχει 10 χιλιό­με­τρα από την Λευ­κω­σία προς τα βόρεια στις παρυφές του Πεντα­δα­χτύ­λου. Τη Δευτέρα 15 Ιουλίου στις 8.20 πμ ξεκί­νησε το πρα­ξι­κό­πημα. Το σπίτι μου ήταν περίπου 300 μέτρα από το στρα­τό­πεδο του 398 τπ όπου υπη­ρε­τούσα το 1973 ως ανθυ­πο­λο­χα­γός. Περίπου κατά τις 10 πμ χτύπησε η πόρτα και ένας στρα­τιώ­της μου είπε ότι είχε διαταγή από τον διοι­κητή του τάγ­μα­τος να με μετα­φέ­ρει στο τάγμα. Πράγμα που έγινε. Φόρεσα τη στολή μου και παρου­σιά­στηκα στο τάγμα. Όλοι οι έφεδροι αξιω­μα­τι­κοί έπρεπε να παρου­σια­στούν στις μονάδες τους, διότι τα χρόνια εκείνα, δυστυ­χώς, ένα μεγάλο ποσοστό αξιω­μα­τι­κών ήταν αντι­μα­κα­ρια­κοί.

Έμεινα στο στρα­τό­πεδο για 5 μέρες και την Παρα­σκευή 19 Ιουλίου ο διοι­κη­τής μας είπε ότι το πρωί της επο­μέ­νης μπο­ρούμε να φύγουμε. Πραγ­μα­τικά στις 5 πμ έφυγα για το σπίτι, ένα γρήγορο μπάνιο, και κατευ­θείαν στο κρεβάτι. Στις 6 το πρωί η μητέρα μου με ξύπνησε γεμάτη φόβο. Τα πρώτα τούρ­κικα μετα­γω­γικά περ­νού­σαν πάνω από το σπίτι μου. Γρήγορα ντύθηκα ξανά, μια αγκαλιά στη μάνα και αμέσως στο στρα­τό­πεδο. Εκεί γινόταν χαμός, φύγαμε για το χώρο δια­σπο­ράς του τάγ­μα­τος όπου οργα­νω­θή­καμε σε τρείς λόχους και εγώ ανέλαβα την τρίτη διμοι­ρία του τρίτου λόχου η οποία απο­τε­λείτο από τρεις ομάδες των επτά ατόμων κάθε ομάδα. Από το χωριό μου και ανα­το­λικά υπήρχαν 13 τουρ­κο­κυ­πριακά αμιγή χωριά που από το 1963 δημιούρ­γη­σαν ένα μεγάλο τουρ­κο­κυ­πριακό θύλακα και μέχρι τότε δεν άφηναν Ελλη­νο­κύ­πριους να περά­σουν μέσα και ήταν πλήρως εξο­πλι­σμέ­νοι. Το από­γευμα ξεκι­νή­σαμε για την κατά­ληψη όλου του θύλακα. Το βάφτι­σμα του πολέμου άρχισε.

Λόγω της υπε­ρο­χής μας οι Τούρκοι αδυ­να­τού­σαν να αμυν­θούν και υπο­χω­ρού­σαν συνεχώς. Με συνε­χείς επι­θέ­σεις σε δύο μέρες είχαμε κατα­λά­βει τα περισ­σό­τερα χωριά και φτάσαμε στο μεγα­λύ­τερο, το Τζιάδος, με ελά­χι­στες απώ­λειες. Στις 22 Ιουλίου η διμοι­ρία μου, κατόπιν δια­τα­γής, μετα­φέ­ρε­ται στην περιοχή του Δικώμου όπου υπήρχε μεγάλη πίεση, λόγω της προ­σπά­θειας των Τούρκων αλε­ξι­πτω­τι­στών να εγκα­τα­στή­σουν προ­γε­φύ­ρωμα Κερύνειας- Αγύρτας- Κιόνελι. Διοι­κη­τής μας τότε ήταν ο ήρωας Τάσος Μάρκου, αγνο­ού­με­νος μέχρι σήμερα. Λόγω της μεγάλης δια­φο­ράς σε αριθμό και υλικό οπι­σθο­χω­ρούμε και η εκε­χει­ρία μας βρίσκει στη Μιά Μηλιά. Αρχές Αυγού­στου επι­στρέ­φουμε στο Τζιάδος, όπου το μισό το είχαμε κατα­λά­βει και η διμοι­ρία κατα­λαμ­βά­νει θέσεις έξω από το Τζιάδος, σε ένα μήκος 1,5 χιλιο­μέ­τρου στη­ρί­ζο­ντας το τάγμα.

• Στις 14 Αυγού­στου ως διοι­κη­τής διμοι­ρίας του 398 Τάγ­μα­τος Πεζικού, βρε­θή­κατε να κρατάτε θέσεις σε υψώματα κοντά στο χωριό Τζιάος. Τι συνέβη και οι πέντε συμπο­λε­μι­στές σας βρέ­θη­καν μακριά από την διμοι­ρία και συνε­λή­φθη­σαν από Τούρ­κους;

Στις 13 Αυγού­στου, περί­ο­δος εκε­χει­ρίας, ο διοι­κη­τής με ειδο­ποιεί ότι μπορώ να δώσω άδεια σε τρία άτομα από την επομένη μέρα. Έτσι δίνω σε ένα από κάθε ομάδα και το επόμενο πρωί φεύγουν από τις πέντε για να βγουν στο δρόμο Αμμοχώστου-Λευκωσίας να βρουν μετα­φο­ρικό μέσο. Σε λίγο, τα πρώτα τουρ­κικά αερο­πλάνα κάνουν την εμφά­νισή τους πάνω από τις θέσεις μας, οι δύο, Κορέλ­λης και Καλ­λέ­νος, επι­στρέ­φουν και ο τρίτος, Μιχαήλ, φεύγει για το μέρος του. Επι­κοι­νωνώ με τον διοι­κητή να μάθω τι συμ­βαί­νει και το μόνο που μου λέει είναι ότι η ομάδα πρέπει να αρχίσει πυρά για να οπι­σθο­χω­ρή­σει το τάγμα. Στην επιμονή μου τι γίνεται, δεν παίρνω απά­ντηση και έτσι ρωτώ πότε να οπι­σθο­χω­ρή­σουμε και μείς, διότι λόγω από­στα­σης δεν είχα καλή ορα­τό­τητα και μου λέει στη 1 μμ. Έτσι ξεκί­νη­σαν και οι τρεις ομάδες να βάλλουν. Στις 11.30 με 12.00 περίπου άρματα μάχης έρχο­νται από τα νώτα μας και κόβουν την οδό δια­φυ­γής μας.

Προ­σπαθώ να πάρω τηλέ­φωνο το τάγμα να μάθω τι γίνεται, αλλά ήταν όλα νεκρά, καμία επι­κοι­νω­νία. Τότε αρχί­ζουν να μας χτυπούν τα άρματα και κατα­λα­βαί­νουμε ότι είναι τούρ­κικα. Εγώ ήμουν στη μεσαία ομάδα, φωνάζω την πρώτη ομάδα που ήταν πιο κοντά μου να έρθουν προς εμένα και κατά­φε­ραν να έρθουν μόνο δύο. Οι άλλοι πέντε καθη­λώ­θη­καν από τα πυρά των αρμάτων και αργό­τερα συνε­λή­φθη­σαν και είναι οι ήρωες της γνωστής φωτο­γρα­φίας σύμβολο: ΚΟΡΕΛΛΗΣ ΑΝΤΩΝΑΚΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΑΝΙΚΟΣ, ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΣΚΟΡΔΗΣ, ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΣ, οι οποίοι εκτε­λέ­στη­καν εν ψυχρώ με μία σφαίρα στο κεφάλι και βρέ­θη­καν το 2009 σε πηγάδι στο Τζιάδος.

Με την τρίτη ομάδα που ήταν σε από­σταση περίπου ενός χιλιο­μέ­τρου από εμάς, δεν μπο­ρού­σαμε να επι­κοι­νω­νή­σουμε και το 2009 βρέ­θη­καν και αυτοί εκτε­λε­σμέ­νοι στο ίδιο πηγάδι.

Εμείς ανα­γκα­στικά φύγαμε προς Πεντα­δά­χτυλο που ήδη οι Τούρκοι είχαν προ­ε­λά­σει και το βράδυ της 14ης Αυγού­στου αλλά­ξαμε πορεία και ξεκι­νή­σαμε να βγούμε στις γραμμές μας. Μετά από αρκετές περι­πέ­τειες και μία πορεία πάνω από 60 χιλιό­με­τρα κατα­λή­ξαμε στις αγγλι­κές βάσεις στη Λάρνακα όπου οι Άγγλοι μας πήραν το όπλα και μας μετέ­φε­ραν στο δασάκι της Αχνας, όπου είχαν κατα­φύ­γει χιλιά­δες πρό­σφυ­γες.

• Μετά τις απο­κα­λύ­ψεις που μεσο­λά­βη­σαν, θεω­ρείτε ότι θα μπο­ρού­σαν να είχαν σωθεί όλα τα μέλη της διμοι­ρίας σας; Διάβασα παλαιό­τερη συνέ­ντευξή σας, που λέτε ότι η τηλε­φω­νική γραμμή ήταν νεκρή και οι σφαίρες που σας έδωσαν δεν ταί­ρια­ζαν στο πυρο­βόλο της ομάδας Κορέλλη.

Σίγουρα θα είχαν σωθεί όλοι. Αν είχαμε ειδο­ποι­η­θεί ότι έσπασε το μέτωπο της Μιάς Μηλιάς και ότι οι Τούρκοι προ­έ­λαυ­ναν προς εμάς που ήμασταν περίπου 20 χιλιό­με­τρα μακριά, θα είχε φύγει το τάγμα, όπως κι έγινε και θα φεύγαμε αι εμείς. Η τηλε­φω­νική γραμμή όπως ανέφερα πιο πάνω και η επι­κοι­νω­νία με τον ασύρ­ματο από τις 11.30 ήταν αδύνατη, διότι το τάγμα οπι­σθο­χώ­ρησε. Οι σφαίρες που είχαμε ήταν αγγλι­κής προ­έ­λευ­σης και δυστυ­χώς το πολυ­βόλο που είχε η ομάδα Κορέλλη ήταν λάφυρο που είχαμε πάρει από τους Τούρ­κους και δεν δεχόταν τις σφαίρες μας.

• Το 2009 οι αγνο­ού­με­νοι συμπο­λε­μι­στές σας, μαζί με οστά άλλων αιχ­μα­λώ­των, βρέ­θη­καν σε πηγάδι σε περιοχή του χωριού Τζιάος στα κατε­χό­μενα. Τελικά οι μαρ­τυ­ρίες ότι ενδε­χο­μέ­νως να είναι ζωντα­νοί ήταν στο πλαίσιο προ­πα­γάν­δας των Τούρκων που αρνού­νταν τα δια­βή­ματα της ελλη­νο­κυ­πρια­κής πλευράς;

Όπως ανα­φέρ­θηκα και πιο πάνω, στο πηγάδι στο Τζιάδος βρέ­θη­καν εκτε­λε­σμέ­νοι όλοι οι συλ­λη­φθέ­ντες στρα­τιώ­τες μου, εκτός από τον δεκανέα Λαμπή Μιχαήλ, που είναι ακόμη αγνο­ού­με­νος. Οι πέντε της ομάδας Κορέλλη υπήρχαν αδιά­ψευ­στα στοι­χεία ότι συνε­λή­φθη­σαν, διότι Τούρκος πολε­μι­κός αντα­πο­κρι­τής φωτο­γρά­φησε τη σύλληψή τους και λίγες μέρες μετά συνε­λή­φθη από στρα­τιώ­τες μας και βρέ­θη­καν στην κατοχή του τα φιλμ. Οι Τούρκοι συντη­ρού­σαν το ό,τι είναι ζωντα­νοί μέχρι που βρέ­θη­καν στο πηγάδι, διότι ήταν η μόνη περί­πτωση που υπήρχαν απτά στοι­χεία ότι συνε­λή­φθη­σαν ζωντα­νοί και άρα ήταν αιχ­μά­λω­τοι πολέμου και φυσικά η εκτέ­λεση αιχ­μα­λώ­των απο­τε­λεί έγκλημα πολέμου. Γνω­ρί­ζουμε όμως όλοι ότι, οι βάρ­βα­ροι πάντα βάρ­βα­ροι είναι και δεν σκο­τί­ζο­νται για ηθική και κανόνες αιχ­μα­λω­σίας.

• Έχει κλείσει το Κυπριακό ζήτημα για τον Ελλη­νι­σμό; Σας ρωτώ γιατί τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Κύπρο οι πολι­τι­κές δυνά­μεις δεί­χνουν σαν να έχουν συμ­βι­βα­στεί…

Δυστυ­χώς όσο περνούν τα χρόνια και πέρασαν ήδη 50, η κατά­σταση παγιώ­νε­ται και οι κυβερ­νή­σεις και της Ελλάδας και της Κύπρου έχουν τις ευθύνες τους. Η τουρ­κική πολι­τική στο Κυπριακό είναι αμε­τά­βλητη εδώ και 80 χρόνια, ανε­ξάρ­τητα κυβερ­νή­σεων και ο στόχος ένας: η ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ. Σε μας κάθε κυβέρ­νηση τη δική της πολι­τική. Στην Ελλάδα πολλές φορές υπάρχει η αίσθηση ότι η Κύπρος είναι το βαρίδι του Ελλη­νι­σμού και πολλές φορές ….κείται μακράν. Στην Κύπρο η ευη­με­ρία εμπο­δί­ζει πολλές φορές ….να βλέπουν τη σημαία της ντροπής στο βια­σμένο Πεντα­δά­χτυλο. Και περι­μέ­νουν να φύγουμε και η τελευ­ταία δική μου γενιά, που ακόμη ένα κομμάτι της αγω­νί­ζε­ται για μια δικαί­ωση που δεν ξέρει αν θα έρθει. Ίσως μια τελευ­ταία ευκαι­ρία να είναι η ύπαρξη του φυσικού αερίου, πάντα όμως η ύπαρξη μιας λύσης απαιτεί και τις κατάλ­λη­λες διε­θνείς συμ­μα­χίες.

• «Μαλα­κώ­νει» πενήντα χρόνια μετά η καρδιά του ανθρώ­που και τι αισθά­νε­στε όταν ακούτε περί της δια­κή­ρυ­ξης της ελλη­νο­τουρ­κι­κής φιλίας;

Η καρδιά πάντα μαλα­κώ­νει, το μυαλό, όμως, ποτέ δεν ξεχνά και η ψυχή θέλει πάντα δικαί­ωση. Δεν είμαι κα Παμπρή ενα­ντίον της φιλίας των λαών, είμαι υπέρ της ελλη­νο­τουρ­κι­κής φιλίας και μακάρι να γίνο­νται βήματα και από τους δύο λαούς για να μπο­ρέ­σουμε, αφού ο Θεός όρισε να είμαστε γεί­το­νες για να ευη­με­ρούμε και οι δύο. Το χωριό μου η Κυθρέα είναι 50 χρόνια κατε­χό­μενο. Όταν πηγαίνω Κύπρο, πάντα το επι­σκέ­πτο­μαι και πηγαίνω στο σπίτι μου που μένουν Τουρ­κο­κύ­πριοι. Όταν η γριά είναι μόνη της μου φωνάζει να ανε­βαίνω να το βλέπω και μου λέει για το δικό της που είναι στη Λάρνακα. Όταν είναι ο άντρας της μου γνέφει να φύγω, αφού την πρώτη φορά που πήγα με έδιωξε. Και την πρώτη φορά -μιλάμε μετά από 30 χρόνια εισβολής- μου έδωσε η γριά ένα κύπελλο που είχα πάρει στους σχο­λι­κούς μαθη­τι­κούς αγώνες στο τρέξιμο. Μου είπε «σου το φύλαξα, αν κάποτε ερχό­σουνα να έχεις κάτι από πριν τον πόλεμο». Έκλαιγα μία μέρα, διότι, το μόνο που έχω πριν το ‘74 είναι τα στρα­τιω­τικά μου ρούχα, ο σταυρός μου, ένα μικρό ραδιο­φω­νάκι που είχα στον στρατό και το κύπελλο. Η ελλη­νο­τουρ­κική φιλία φτιά­χνε­ται με τέτοιους αγνούς ανθρώ­πους και όχι με ανθρώ­πους που γαλου­χού­νται από ηγέτες φασί­στες και στρα­το­κρά­τες.

Τον Σεπτέμ­βριο του 1999 θα ερχόταν αντι­προ­σω­πεία… φιλίας… από την Τουρκία στη Ρόδο με επι­κε­φα­λής τον Κενάν Εβρέν, στρα­τηγό που το 1980 ηγήθηκε πρα­ξι­κο­πή­μα­τος κι έγινε πρό­ε­δρος της Τουρ­κίας και το 1977 ηγείτο της 4ης στρα­τιάς στη διοί­κηση της οποίας υπα­γό­ταν το 11ο σώμα στρατού που κατέχει το βόρειο τμήμα της Κύπρου. Αυτό δεν είναι ελλη­νο­τουρ­κική φιλία, ήμουν μέλος του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου τότε, με δήμαρχο τον Γιώργο Γιαν­νό­πουλο. Αντέ­δρασα τότε όπως και ο δήμαρ­χος και τελικά η επί­σκεψη δεν έγινε και ήταν η μονα­δική φορά που δυστυ­χώς λοι­δο­ρή­θηκα.