Το πυρηνικό εργοστάσιο της Τουρκίας – Απειλή για την ασφάλεια;

Πριν από περίπου τρεις εβδο­μά­δες, κατά το διάρ­κειας 45 λεπτών τηλε­φώ­νημά του με τον Αμε­ρι­κανό ομόλογό του, ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Νίκος Δένδιας έθιξε ένα ζήτημα που συχνά περνάει «κάτω από τα ραντάρ» της διε­θνούς διπλω­μα­τίας. Ο κ. Δένδιας ανέφερε στον Τόνι Μπλίν­κεν τις πολ­λα­πλές προ­βλη­μα­τι­κές πτυχές της κατα­σκευής του πυρη­νι­κού εργο­στα­σίου στο Ακού­γιου της νότιας Τουρ­κίας. Από το γεγονός ότι απο­τε­λεί απειλή ασφα­λείας σε από­σταση ανα­πνοής από άλλα κράτη στην περιοχή και πως απο­τε­λεί τη μεγα­λύ­τερη επέν­δυση που έχει κάνει η Ρωσία στο εξω­τε­ρικό μέχρι την απρο­θυ­μία της Αγκυρας να μοι­ρα­στεί πλη­ρο­φο­ρίες. Ο κ. Δένδιας επι­σή­μανε, σύμφωνα με τις ίδιες πλη­ρο­φο­ρίες, ότι το Ακού­γιου μπορεί να γίνει ένα «Τσερ­νό­μπιλ» της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Η Αθήνα έχει στρέψει την προσοχή της για χρόνια σε αυτή την ύποπτη επι­χεί­ρηση της Τουρ­κίας. Σε ανα­φο­ρές αρμό­διων υπη­ρε­σιών, που τέθηκαν υπόψη της «Κ», καθί­στα­ται σαφές ότι η Τουρκία, μέσω της δημιουρ­γίας μονάδων παρα­γω­γής πυρη­νι­κής ενέρ­γειας, αποκτά τεχνο­γνω­σία και πρό­σβαση σε υλικά, που μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν και για την κατα­σκευή πυρη­νι­κών όπλων.

Ελληνες αξιω­μα­τού­χοι, που μίλησαν υπό τον όρο της ανω­νυ­μίας, ανα­φέ­ρουν ότι η Τουρκία υλο­ποιεί σχέδιο κατα­σκευής συνο­λικά τριών εργο­στα­σίων παρα­γω­γής πυρη­νι­κής ενέρ­γειας. Ταυ­τό­χρονα, εκπαι­δεύει πυρη­νι­κούς μηχα­νι­κούς και μεθο­δεύει την πρό­σβασή της στα λεγό­μενα «διττά» υλικά: πρώτες ύλες και εξο­πλι­σμό που προ­ο­ρί­ζε­ται όχι μόνο για εμπο­ρική αλλά ταυ­τό­χρονα και στρα­τιω­τική χρήση.

Το πιο προ­χω­ρη­μένο από τα τρία σχέδια αφορά τη δημιουρ­γία μονάδας παρα­γω­γής πυρη­νι­κής ενέρ­γειας στην περιοχή του Ακού­γιου, στις νοτιο­α­να­το­λι­κές ακτές της Τουρ­κίας, κοντά στη Μερσίνη. Αλλα δύο εργο­στά­σια κατα­σκευά­ζο­νται ή σχε­διά­ζε­ται να κατα­σκευα­στούν στη Σινώπη και στην Ανα­το­λική Θράκη, στα παράλια της Μαύρης Θάλασ­σας, κοντά στα σύνορα με τη Βουλ­γα­ρία.

Τη φιλο­δο­ξία του για μετα­τροπή της Τουρ­κίας σε πυρη­νική δύναμη έχει άλλωστε δημο­σίως εκφρά­σει ο Τούρκος πρό­ε­δρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν. «Κάποιες χώρες δια­θέ­τουν πυραύ­λους με πυρη­νι­κές κεφαλές. Αλλά μας λένε ότι εμείς δεν μπο­ρούμε να απο­κτή­σουμε. Αυτό δεν μπορώ να το δεχτώ», είχε δηλώσει τον Σεπτέμ­βριο του 2019 απευ­θυ­νό­με­νος σε μέλη του κόμ­μα­τός του.

Η συμ­φω­νία για τη δημιουρ­γία του εργο­στα­σίου στο Ακού­γιου υπε­γράφη το 2010 ανάμεσα στο τουρ­κικό κράτος και στη Rosatom, την κρατική εται­ρεία παρα­γω­γής πυρη­νι­κής ενέρ­γειας της Ρωσίας. Το κόστος του έργου ανέρ­χε­ται στα 22 δισ. δολάρια και προ­βλέ­πει την κατα­σκευή τεσ­σά­ρων πυρη­νι­κών αντι­δρα­στή­ρων, ισχύος 1.200 MW έκαστος. Οι δύο από αυτούς είναι ήδη υπό κατα­σκευήν, με τον πρώτο να προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται να τεθεί σε λει­τουρ­γία το 2023, στην 100ή επέτειο της ίδρυσης της Τουρ­κι­κής Δημο­κρα­τίας. Ωστόσο, το εργο­στά­σιο δεν ανα­μέ­νε­ται να είναι πλήρως λει­τουρ­γικό πριν από το 2025. Εκτι­μά­ται πως ο πυρη­νι­κός σταθμός του Ακού­γιου θα καλύ­πτει περίπου το 8%-10% των αναγκών της Τουρ­κίας σε ηλε­κτρική ενέρ­γεια και έχει εκτι­μώ­μενη διάρ­κεια ζωής του­λά­χι­στον 60 χρόνια.

Η ρωσική Rosatom χρη­μα­το­δο­τεί το έργο μέσω της θυγα­τρι­κής εται­ρείας Akkuyu Nukleer JSC με έδρα την Τουρκία (η Rosatom έχει το 99% του μετο­χι­κού κεφα­λαίου από το 2010). Πρό­κει­ται για τη μεγα­λύ­τερη ιδιω­τική επέν­δυση των τελευ­ταίων 17 ετών στον τομέα της πυρη­νι­κής ενέρ­γειας. Οσον αφορά το Ακού­γιου, σημειώ­νε­ται ότι προς το παρόν δεν έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί τα απαι­τού­μενα stress tests, δηλαδή η αξιο­λό­γηση τεχνι­κών θεμάτων, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των σει­σμι­κών κιν­δύ­νων.

Το 2013 η κυβέρ­νηση της Τουρ­κίας ξεκί­νησε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με τη Mitsubishi Heavy Industry και τη γαλλική Areva για την κατα­σκευή ενός δεύ­τε­ρου πυρη­νι­κού εργο­στα­σίου στην περιοχή της Σινώπης. Στην πορεία των συζη­τή­σεων, ωστόσο, ανέ­κυ­ψαν δια­φω­νίες. Η ιαπω­νική εται­ρεία απο­χώ­ρησε από τις συζη­τή­σεις και το μέλλον του σχεδίου παρα­μέ­νει αβέβαιο.

Αντ’ αυτού, η κρατική εται­ρεία ενέρ­γειας της γει­το­νι­κής χώρας ήρθε σε συμ­φω­νία με την Κίνα για την κατα­σκευή εργο­στα­σίου παρα­γω­γής πυρη­νι­κής ενέρ­γειας στην παρα­θα­λάσ­σια πόλη Igneada της Ανα­το­λι­κής Θράκης, σε από­σταση περίπου 5 χιλιο­μέ­τρων από τα σύνορα με τη Βουλ­γα­ρία. Τον Μάιο, μάλιστα, η ευρύ­τερη περιοχή κηρύ­χθηκε στρα­τιω­τική ζώνη προ­κει­μέ­νου, όπως παρα­τη­ρούν αρμό­διοι Ελληνες αξιω­μα­τού­χοι, να επι­τα­χυν­θεί η δια­δι­κα­σία απαλ­λο­τρί­ω­σης των εκτά­σεων, όπου πρό­κει­ται να χωρο­θε­τη­θεί το εργο­στά­σιο.

Στη γει­το­νική χώρα υπάρ­χουν δύο κοι­τά­σματα ουρα­νίου. Το πρώτο και πιο παλιό βρί­σκε­ται στην περιοχή Yozgat στην κεντρική Τουρκία. Ενα δεύτερο ανα­κα­λύ­φθηκε κοντά στην πόλη Sefaatli, περίπου στην ίδια περιοχή. Το 2015 η ανά­πτυξη του κοι­τά­σμα­τος ανετέθη σε αμε­ρι­κα­νική εται­ρεία, όμως, τρία χρόνια αργό­τερα και λόγω, προ­φα­νώς, της κρίσης που ανέκυψε στις αμε­ρι­κα­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις, η συμ­φω­νία ματαιώ­θηκε. Σύμφωνα με ορι­σμέ­νες εκτι­μή­σεις, το διπλω­μα­τικό άνοιγμα της Τουρ­κίας σε αφρι­κα­νι­κές χώρες με πλούσια κοι­τά­σματα ουρα­νίου, όπως ο Νίγηρας και το Τσαντ, δεν είναι άσχετο με τις πυρη­νι­κές φιλο­δο­ξίες της.

Στην προ­σπά­θεια μετα­σχη­μα­τι­σμού της Τουρ­κίας σε πυρη­νική δύναμη, εντάσ­σουν Ελληνες και διε­θνείς ανα­λυ­τές τις επαφές Τούρκων αξιω­μα­τού­χων με στελέχη της κυβέρ­νη­σης και των ενόπλων δυνά­μεων του Πακι­στάν, της μιας από τις εννέα χώρες παγκο­σμίως που δια­θέ­τουν πυρη­νικά όπλα. Σύμφωνα μάλιστα με δημο­σιεύ­ματα στον διεθνή Τύπο, αντι­κεί­μενο της συνά­ντη­σης αξιω­μα­τι­κών των ενόπλων δυνά­μεων Πακι­στάν και Τουρ­κίας, που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στα τέλη Δεκεμ­βρίου στην Αγκυρα, ήταν η υπο­γραφή συμ­φω­νίας για την παροχή τεχνο­γνω­σίας από το Πακι­στάν σε θέματα κατα­σκευής πυρη­νι­κών όπλων, πιθανόν δε και πυραύ­λων μεγάλου βελη­νε­κούς.

Οι Ρώσοι εκπαι­δευ­τές και οι… υπο­γρα­φές

Η εκπαί­δευση των Τούρκων πυρη­νι­κών μηχα­νι­κών από το ρωσικό Ινστι­τούτο Πυρη­νι­κής Φυσικής ξεκί­νησε το 2018. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι από την έναρξη του προ­γράμ­μα­τος έως σήμερα έχουν απο­φοι­τή­σει 140 νέοι μηχα­νι­κοί, ενώ συνε­χί­ζε­ται η εκπαί­δευση ακόμη 110. Σύμφωνα με ρεπορ­τάζ που δημο­σί­ευσε τη 17η Φεβρουα­ρίου η τουρ­κική εφη­με­ρίδα Hurriyet και ανα­δη­μο­σί­ευσε το ρωσικό ειδη­σε­ο­γρα­φικό δίκτυο Sputnik, η εκπαί­δευσή τους γίνεται στις εγκα­τα­στά­σεις του Ινστι­τού­του Πυρη­νι­κής Φυσικής και Μηχα­νι­κής στη Μόσχα και στο Ομπνίσκ.

Την ίδια στιγμή, πάντως, η Τουρκία καλ­λιερ­γεί επαφές με την Ουκρα­νία, προ­κει­μέ­νου να τη χρη­σι­μο­ποι­ή­σει ως εναλ­λα­κτικό συνερ­γάτη της σε περί­πτωση που το Κρεμ­λίνο δια­κό­ψει την υπο­στή­ριξή του στο πρό­γραμμα πυρη­νι­κού μετα­σχη­μα­τι­σμού της γει­το­νι­κής χώρας. Η Τουρκία έχει ήδη από το 1980 υπο­γρά­ψει τη συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρη­νι­κών Οπλων, ενώ το 1996 υπέ­γραψε και τη συμ­φω­νία για την απα­γό­ρευση των πυρη­νι­κών δοκιμών. «Είναι πολύ σημα­ντικό η Τουρκία να συνε­χί­σει να σέβεται τις δεσμεύ­σεις που ανέλαβε με την υπο­γραφή των συν­θη­κών», δήλωσε προ μηνών, σε άρθρο που δημο­σιεύ­θηκε από συντη­ρη­τικό think tank των ΗΠΑ (Center for the National Interest), αξιω­μα­τού­χος του αμε­ρι­κα­νι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών. Περιο­ρι­σμούς στον πυρη­νικό μετα­σχη­μα­τι­σμό της Τουρ­κίας θέτει και η συμ­με­τοχή της χώρας στο ΝΑΤΟ, όπου η μη διάδοση των πυρη­νι­κών απο­τε­λεί βασική αρχή, με τον Ερντο­γάν πάντως να δίνει ένα σαφές δείγμα των προ­θέ­σεών του από το βήμα της Γενικής Συνέ­λευ­σης του ΟΗΕ τον Σεπτέμ­βριο του 2019: «Η κατοχή πυρη­νι­κής ενέρ­γειας είτε θα πρέπει να απα­γο­ρευ­θεί σε όλους είτε να επι­τρα­πεί σε όλους», είχε τονίσει. Σημειώ­νε­ται, τέλος, ότι η Τουρκία δεν έχει προ­σχω­ρή­σει ακόμη στη Διεθνή Σύμβαση για τη Δια­χεί­ριση Ανα­λω­θέ­ντος Καυ­σί­μου και Ραδιε­νερ­γών Απο­βλή­των (Joint Convention on the Safety of spent Fuel Management and on the safety of Radioactive Waste Management) του Διε­θνούς Οργα­νι­σμού Ατο­μι­κής Ενέρ­γειας.

Πηγή : kathimerini.gr