Οταν η Τουρκία «τορπίλισε» την προσφυγή για υφαλοκρηπίδα

Μπο­ρεί το Αμ­στερ­νταμ να είναι η πόλη που έχει ανα­κη­ρυ­χθεί από το 1808 πρω­τεύ­ου­σα της Ολ­λαν­δί­ας, ωστό­σο το πα­λά­τι της βα­σι­λι­κής οι­κο­γέ­νειας, το Κοι­νο­βού­λιο, τα υπουρ­γεία και όλες τις ξένες πρε­σβεί­ες δεν θα τις βρεις εκεί, αλλά σε μια άλλη πε­ριο­χή, 65 χι­λιό­με­τρα νο­τιο­δυ­τι­κό­τε­ρα. Διοι­κη­τι­κή πρω­τεύ­ου­σα του Βα­σι­λεί­ου των Κάτω Χωρών, όπως είναι η επί­ση­μη ονο­μα­σία της χώρας, έχει ορι­στεί η γρα­φι­κή Χάγη. Εκεί άλ­λω­στε έχουν την έδρα τους και αρ­κε­τοί μι­κροί ή με­γα­λύ­τε­ροι διε­θνείς ορ­γα­νι­σμοί, εκ των οποί­ων εμείς οι Ελ­λη­νες γνω­ρί­ζου­με καλά έναν: το ομώ­νυ­μο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο· το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο όρ­γα­νο απο­νο­μής δι­καιο­σύ­νης στον κόσμο, που έχει ως αντι­κεί­με­νο την επί­λυ­ση νο­μι­κών ζη­τη­μά­των με­τα­ξύ δύο ή πε­ρισ­σό­τε­ρων κρα­τών-μελών του Ορ­γα­νι­σμού Ηνω­μέ­νων Εθνών.

Εκεί, στο επι­βλη­τι­κό «Palais de la Paix» («Πα­λά­τι της Ει­ρή­νης»), μια ομάδα 15 δι­κα­στών που εκλέ­γο­νται από τον ΟΗΕ για εννέα χρό­νια, αλλά ανα­νε­ώ­νε­ται η θη­τεία του 1/3 εξ αυτών κάθε τριε­τία, απο­φαί­νο­νται για κάθε δια­κρα­τι­κό πρό­βλη­μα που ει­σέρ­χε­ται προς συ­ζή­τη­ση από τα εν­δια­φε­ρό­με­να μέρη, βα­σι­ζό­με­νοι πά­ντο­τε στο Διε­θνές Δί­καιο και στους κα­νό­νες του.

Το ιστο­ρι­κό πλαί­σιο

Σε αυτό προ­σέ­φευ­γε επι­σή­μως τέ­τοιες μέρες το 1975 και η χώρα μας προ­κει­μέ­νου να επι­λυ­θεί η δια­φο­ρά που υπήρ­χε με τη γει­το­νι­κή Τουρ­κία ανα­φο­ρι­κά με την οριο­θέ­τη­ση της υφα­λο­κρη­πί­δας των δύο πλευ­ρών του Αι­γαί­ου, ζή­τη­μα που δυ­στυ­χώς εξα­κο­λου­θεί να υφί­στα­ται αδια­λεί­πτως μέχρι και σή­με­ρα. Οπως συμ­βαί­νει στα πε­ρισ­σό­τε­ρα πο­λύ­πλο­κα και χρό­νια προ­βλή­μα­τα, για να αντι­λη­φθού­με την κα­τά­στα­ση θα πρέ­πει να έχου­με κατά νου το ιστο­ρι­κό πλαί­σιο. Αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του ’70, μια σειρά από ση­μα­ντι­κά γε­γο­νό­τα στρέ­φουν το εν­δια­φέ­ρον της Τουρ­κί­ας στο Αι­γαίο. Κατ’ αρχάς, τον Οκτώ­βριο του 1973 ξεσπά η πρώτη πα­γκό­σμια πε­τρε­λαϊ­κή κρίση. Μέσα σε μόλις έξι μήνες η τιμή του πε­τρε­λαί­ου εκτι­νάσ­σε­ται από τα 3 αμε­ρι­κα­νι­κά δο­λά­ρια το βα­ρέ­λι, σχε­δόν στα 12. Η διε­θνής οι­κο­νο­μία κλυ­δω­νί­ζε­ται. Οι τιμές των προ­ϊ­ό­ντων ανε­βαί­νουν σε ύψη-ρεκόρ, ενώ η Δύση αντι­με­τω­πί­ζει για πρώτη φορά το φάσμα της σο­βα­ρής έλ­λει­ψης ενερ­γεια­κών πόρων. Την ίδια χρο­νιά κυ­κλο­φο­ρεί ευ­ρέ­ως η φήμη ότι στη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή της Θάσου έχουν ανα­κα­λυ­φθεί ση­μα­ντι­κό­τα­τα κοι­τά­σμα­τα πε­τρε­λαί­ου και γι’ αυτόν τον λόγο η χού­ντα των Αθη­νών δίνει άδεια στην πο­λυ­ε­θνι­κή εται­ρεία Oceanic να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει γε­ω­τρή­σεις στη θέση Πρί­νος. Η ιδέα πως το Αι­γαίο φέ­ρε­ται να κρύ­βει ανεκ­με­τάλ­λευ­το πλού­το δε­λε­ά­ζει αμέ­σως την Τουρ­κία. Δεν μπο­ρεί να βάλει «χέρι» στα κοι­τά­σμα­τα της Θάσου, αλλά ανα­ζη­τεί τρό­πους να κα­πη­λευ­τεί τις άλλες πε­ριο­χές του Αρ­χι­πε­λά­γους.

Πα­ρε­μπι­πτό­ντως την ίδια χρο­νι­κή πε­ρί­ο­δο, Δε­κέμ­βριο του 1973, ξε­κι­νούν στη Νέα Υόρκη οι ερ­γα­σί­ες της 3ης Συν­διά­σκε­ψης του ΟΗΕ για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας, που έμελε να διαρ­κέ­σει σχε­δόν μία… δε­κα­ε­τία. Οι συμ­με­τέ­χο­ντες κα­λού­νταν να επι­λύ­σουν μια σειρά από ζη­τή­μα­τα, όπως είναι το εύρος της αι­για­λί­τι­δας ζώνης κάθε κρά­τους, η έκτα­ση των χω­ρι­κών υδά­των, ο ορι­σμός της Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης, η απο­σα­φή­νι­ση της έν­νοιας του αρ­χι­πε­λά­γους, ο εκ­συγ­χρο­νι­σμός των κα­νό­νων ναυ­σι­πλο­ΐ­ας και πολλά άλλα. Η με­γα­λύ­τε­ρη διε­θνής σύ­σκε­ψη που έχει πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ποτέ από άποψη χρό­νου και αριθ­μού συμ­με­τε­χό­ντων, θα κα­τέ­λη­γε στην ισχύ­ου­σα μέχρι και σή­με­ρα Σύμ­βα­ση για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας του 1982, ένα ανα­λυ­τι­κό κεί­με­νο 300 άρ­θρων. Οι εξ ανα­το­λών γεί­το­νές μας, φο­βού­με­νοι ότι μπο­ρεί να διευ­θε­τη­θεί νο­μι­κά το θέμα της οριο­θέ­τη­σης των χω­ρι­κών υδά­των και της υφα­λο­κρη­πί­δας με τρόπο που μπο­ρεί να μην τους συμ­φέ­ρει, σπεύ­δουν να θέ­σουν άμεσα τα ζη­τή­μα­τα σε δι­με­ρές επί­πε­δο με την Ελ­λά­δα, πριν ακόμα υπο­γρα­φεί η νέα Σύμ­βα­ση. Κα­λο­καί­ρι του 1974 ει­σβάλ­λουν στην Κύπρο εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι τη στρα­τιω­τι­κή απο­σά­θρω­ση των ελ­λη­νι­κών Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων που είχε επι­φέ­ρει η χού­ντα των συ­νταγ­μα­ταρ­χών. Κα­τα­λαμ­βά­νουν συ­νο­λι­κά το 37% της νήσου. Μπρο­στά στην εθνι­κή τρα­γω­δία, το δι­κτα­το­ρι­κό κα­θε­στώς κα­ταρ­ρέ­ει και την εξου­σία στη χώρα μας ανα­λαμ­βά­νουν και πάλι οι πο­λι­τι­κοί, με επι­κε­φα­λής της κυ­βέρ­νη­σης εθνι­κής εθνό­τη­τας τον Κων­στα­ντί­νο Κα­ρα­μαν­λή.

Ρη­μα­τι­κή δια­κοί­νω­ση

Στο λυ­καυ­γές του 1975, οι ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις βαί­νουν από το κακό στο χει­ρό­τε­ρο. Η Αγκυ­ρα αι­σθά­νε­ται αρ­κε­τά ισχυ­ρή καθώς έχει δια­πι­στώ­σει ότι οι με­γά­λες δυ­νά­μεις δεν στέ­κο­νται εμπό­διο στις εδα­φι­κές διεκ­δι­κή­σεις της. Τώρα πλέον επο­φθαλ­μιά ανοι­κτά το Αι­γαίο, διεκ­δι­κώ­ντας τον έλεγ­χο του ενα­έ­ριου χώρου του μισού Αι­γαί­ου αλλά και τη μισή υφα­λο­κρη­πί­δα του.

«Η Κύ­προς απο­τε­λεί το πρώτο βήμα προς το Αι­γαίο» θα δη­λώ­σει με νόημα ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Μελίχ Εσε­μπέλ μέσα στην τουρ­κι­κή Εθνο­συ­νέ­λευ­ση. Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη αυτές τις θέ­σεις και μπρο­στά στον κίν­δυ­νο τυχόν απώ­λειας εθνι­κής κυ­ριαρ­χί­ας, ο πρω­θυ­πουρ­γός Κων­στα­ντί­νος Κα­ρα­μαν­λής λαμ­βά­νει πρω­το­βου­λί­ες. Δίνει εντο­λή στον πρε­σβευ­τή της Ελ­λά­δας στην Αγκυ­ρα, Δη­μή­τρη Κο­σμα­δό­που­λο, να επι­δώ­σει στις 27 Ια­νουα­ρί­ου 1975 ρη­μα­τι­κή δια­κοί­νω­ση, με την οποία η Αθήνα προ­τεί­νει την υπο­γρα­φή συ­νυ­πο­σχε­τι­κού για την πα­ρα­πο­μπή της δια­φο­ράς σχε­τι­κά με την υφα­λο­κρη­πί­δα στο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης. «Θα απο­δε­χό­μα­σταν την πρό­τα­ση, αν και η Ελ­λά­δα δε­χό­ταν ότι η υφα­λο­κρη­πί­δα του Αι­γαί­ου είναι προ­έ­κτα­ση της Ανα­το­λί­ας (σ.σ.: Μι­κράς Ασίας)» δη­λώ­νει δύο ει­κο­σι­τε­τρά­ω­ρα αρ­γό­τε­ρα ο Τούρ­κος πρω­θυ­πουρ­γός, Σαντί Ιρμάκ.

«Η Κύ­προς απο­τε­λεί το πρώτο βήμα προς το Αι­γαίο» θα δη­λώ­σει ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Μελίχ Εσε­μπέλ μέσα στην τουρ­κι­κή Εθνο­συ­νέ­λευ­ση

Η Αγκυ­ρα δη­λα­δή φε­ρό­ταν πρό­θυ­μη να προ­σφύ­γει στη διε­θνή Δι­καιο­σύ­νη μόνο αν η Ελ­λά­δα ανα­γνώ­ρι­ζε ως τουρ­κι­κή τη μισή υφα­λο­κρη­πί­δα του Αι­γαί­ου. Η δή­λω­ση προ­κα­λεί απο­γο­ή­τευ­ση στην Αθήνα, καθώς ισο­δυ­να­μεί με απόρ­ρι­ψη. Στη ρη­μα­τι­κή δια­κοί­νω­ση που επι­δώ­σα­με, το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών της γεί­το­νος θα απα­ντή­σει γρα­πτώς πως «η τουρ­κι­κή κυ­βέρ­νη­ση με­λε­τά ευ­με­νώς κα­ταρ­χήν την πρό­τα­ση» για πα­ρα­πο­μπή στο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης και προς τούτο «προ­τεί­νει να αρ­χί­σουν συ­νο­μι­λί­ες υψη­λού επι­πέ­δου με­τα­ξύ των δύο κυ­βερ­νή­σε­ων». Με κομψή δι­πλω­μα­τι­κή γλώσ­σα ήθελε να μας βάλει να κα­θί­σου­με στο τρα­πέ­ζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων. Την 31η Μαΐου 1975 οι πρω­θυ­πουρ­γοί Ελ­λά­δας και Τουρ­κί­ας συ­να­ντιού­νται σε ου­δέ­τε­ρο έδα­φος, στις Βρυ­ξέλ­λες.

Στη μέση του τρα­πε­ζιού κά­θε­ται ο Κων­στα­ντί­νος Κα­ρα­μαν­λής και ακρι­βώς δίπλα ο ομό­λο­γός του Σου­λεϊ­μάν Ντε­μι­ρέλ, που έχει ανα­λά­βει τα ηνία της εξου­σί­ας από τα τέλη Μαρ­τί­ου. Τα όσα ει­πώ­θη­καν τα γνω­ρί­ζου­με από το πρα­κτι­κό της συ­νά­ντη­σης. Η τουρ­κι­κή αντι­προ­σω­πεία, αφού ανα­φέρ­θη­κε στο Κυ­πρια­κό το­νί­ζο­ντας πως επι­διώ­κει συμ­φω­νία για την απο­δο­χή δι­ζω­νι­κής ομο­σπον­δί­ας, ακο­λού­θως ζή­τη­σε τη χά­ρα­ξη μιας νέας ζώνης ελέγ­χου των αε­ρο­πο­ρι­κών πτή­σε­ων (FIR) ακρι­βώς στη μέση του Αι­γαί­ου, καθώς επί­σης και την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση νη­σιών του Αρ­χι­πε­λά­γους. Ανα­φο­ρι­κά με την υφα­λο­κρη­πί­δα επε­σή­μα­νε πως «η Ελλάς διά της γραμ­μής που ακο­λου­θεί διεκ­δι­κεί δι’ εαυ­τήν το δι­καί­ω­μα της εκ­με­ταλ­λεύ­σε­ως διά το σύ­νο­λον του Αι­γαί­ου.

Αυτό όμως δεν είναι δί­καιον και πρέ­πει να εξευ­ρε­θή η ορθή λύσις, μέσω δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων». Ο Κα­ρα­μαν­λής θα απα­ντή­σει πως το θέμα δη­μιουρ­γή­θη­κε από την Τουρ­κία, «παρά ταύτα η Ελλάς διά να δείξη την καλήν της πί­στιν επρό­τει­νε την προ­σφυ­γήν εις το Δι­κα­στή­ριον της Χάγης». Μά­λι­στα, το κοινό ανα­κοι­νω­θέν είναι ξε­κά­θα­ρο: «Οι δύο πρω­θυ­πουρ­γοί είχαν την ευ­και­ρία κατά την συ­νά­ντη­σίν των να προ­βούν εις ανα­σκό­πη­σιν των προ­βλη­μά­των, τα οποία προ­ε­κά­λε­σαν την πα­ρού­σαν κα­τά­στα­σιν εις τα σχέ­σεις των δύο χωρών. Απε­φά­σι­σαν ότι τα προ­βλή­μα­τα ταύτα πρέ­πει να επι­λυ­θούν ει­ρη­νι­κώς μέσω δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων και όσον αφορά το θέμα της υφα­λο­κρη­πί­δας του Αι­γαί­ου, μέσω του Διε­θνούς Δι­κα­στη­ρί­ου της Χάγης».

Το ανα­κοι­νω­θέν δεν έφερε υπο­γρα­φές. Χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε από την Ελ­λά­δα κατά τη μο­νο­με­ρή προ­σφυ­γή το 1976 για να απο­δεί­ξει ότι υπήρ­χε και η συ­ναί­νε­ση της Τουρ­κί­ας για προ­σφυ­γή, αλλά το επι­χεί­ρη­μα δεν έγινε δεκτό. Παρά το γε­γο­νός ότι ο Ντε­μι­ρέλ ακο­λού­θη­σε μια άτεγ­κτη γραμ­μή, όταν επέ­στρε­ψε στη χώρα του δέ­χθη­κε οξύ­τα­τη επί­θε­ση από την αξιω­μα­τι­κή αντι­πο­λί­τευ­ση του Μπου­λέντ Ετσε­βίτ που τον κα­τη­γό­ρη­σε για διαλ­λα­κτι­κό­τη­τα, ενώ και οι γρα­φειο­κρά­τες του υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών έπει­σαν την πο­λι­τι­κή ηγε­σία πως είναι λάθος η προ­σφυ­γή στη Χάγη. Ετσι αλ­λά­ζει άρδην τα­κτι­κή. Μια πρώτη συ­νά­ντη­ση εμπει­ρο­γνω­μό­νων, που είχε προ­γραμ­μα­τι­στεί για τον Σε­πτέμ­βριο του 1975, ανα­βλή­θη­κε λόγω δια­φω­νί­ας επί του αντι­κει­μέ­νου των ερ­γα­σιών.

Τρεις μήνες αρ­γό­τε­ρα πραγ­μα­το­ποιεί­ται συ­νά­ντη­ση των υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών των δύο χωρών για το Κυ­πρια­κό, αλλά στο τετ α τετ συμ­φω­νούν να συ­νε­χι­στεί ο διά­λο­γος και για τα άλλα θέ­μα­τα που τα­λα­νί­ζουν τις δι­με­ρείς σχέ­σεις. Τε­λι­κά η συ­νά­ντη­ση των εμπει­ρο­γνω­μό­νων διε­ξά­γε­ται με­τα­ξύ 30 Ια­νουα­ρί­ου και 2 Φε­βρουα­ρί­ου 1976 στη Βέρνη, αλλά κα­τα­λή­γει σε πα­ράλ­λη­λους μο­νο­λό­γους. Η Τουρ­κία δεν είχε πρό­θε­ση να υπο­γρά­ψει το συ­νυ­πο­σχε­τι­κό για τη Χάγη, αλλά να ει­σέλ­θει επι­τό­που σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ου­σί­ας. Προει­δο­ποιεί δε πως εάν η Ελ­λά­δα εφαρ­μό­ζο­ντας το Δί­καιο της Θά­λασ­σας επε­κτεί­νει τα χω­ρι­κά της ύδατα από τα 6 στα 12 ναυ­τι­κά μίλια, τότε αυτό θα θε­ω­ρη­θεί αιτία πο­λέ­μου (casus belli). Ανά­λο­γο είναι το κλίμα και στην επό­με­νη συ­νά­ντη­ση των εμπει­ρο­γνω­μό­νων τον Ιού­νιο.

Η Αγκυ­ρα για να βγει από το αδιέ­ξο­δο αρ­χί­ζει να δο­κι­μά­ζει τε­χνηέ­ντως τις αντο­χές της Αθή­νας. Εχει ήδη δώσει εντο­λή στην τουρ­κι­κή κρα­τι­κή εται­ρεία πε­τρε­λαί­ου να προ­χω­ρή­σει άμεσα στη διε­ξα­γω­γή ερευ­νών ανοι­κτά του Αι­γαί­ου, δη­μο­σιεύ­ο­ντας και χάρ­τες που δεί­χνουν τη γεί­το­να χώρα να διεκ­δι­κεί το μισό πέ­λα­γος. Στις 23 Ιου­λί­ου 1976 βγαί­νει από τα στενά του Βο­σπό­ρου το ερευ­νη­τι­κό σκά­φος «Χόρα». Δίπλα του έχει πο­λε­μι­κά πλοία με υψω­μέ­νη την ημι­σέ­λη­νο. Στό­χος του σει­σμο­γρα­φι­κού είναι να τρυ­πή­σει τον βυθό της ελ­λη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας σε τέσ­σε­ρα ση­μεία: στις εκ­βο­λές του Εβρου, στη θα­λάσ­σια πε­ριο­χή με­τα­ξύ Σα­μο­θρά­κης και Λή­μνου, στον χώρο με­τα­ξύ Ιμ­βρου και Λή­μνου και νο­τιο­α­να­το­λι­κά της Ιμ­βρου. Κατά τη διάρ­κεια του πλου τα μέλη του πλη­ρώ­μα­τος, ακο­λου­θώ­ντας τη μου­σουλ­μα­νι­κή πα­ρά­δο­ση, σφά­ζουν ένα αρνί. Με το αίμα του βά­φουν το μέ­τω­πό τους και προ­σεύ­χο­νται στον Αλλάχ.

Ο πρω­θυ­πουρ­γός Ντε­μι­ρέλ απει­λεί πως εάν το σκά­φος δε­χθεί επί­θε­ση, τα συ­νο­δευ­τι­κά θα χτυ­πή­σουν τον εχθρό. Το Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό της χώρας μας τί­θε­ται σε επι­φυ­λα­κή. Στις 6 Αυ­γού­στου 1976 το «Χόρα» πα­ρα­βί­α­σε για πρώτη φορά την ελ­λη­νι­κή υφα­λο­κρη­πί­δα πλέ­ο­ντας βο­ρειο­α­να­το­λι­κά της Λέ­σβου. Η Αθήνα έστει­λε ένα πε­ρι­πο­λι­κό της Ακτο­φυ­λα­κής που αφού σχη­μά­τι­σε μπρο­στά στο ερευ­νη­τι­κό σκά­φος ένα με­γά­λο S, απο­μα­κρύν­θη­κε. Μετά εμ­φα­νί­στη­κε ένα ανα­γνω­ρι­στι­κό αε­ρο­πλά­νο, το οποίο έριξε δύο κόκ­κι­νες ση­μα­δού­ρες σε από­στα­ση πε­ρί­που δύο μι­λί­ων μπρο­στά. Το μή­νυ­μα ήταν ξε­κά­θα­ρο. Ο πρό­ε­δρος του ΠΑΣΟΚ Αν­δρέ­ας Πα­παν­δρέ­ου, που πε­ριο­δεύ­ει στην Αλε­ξαν­δρού­πο­λη, προ­βαί­νει σε μια δή­λω­ση που προ­κα­λεί ανα­τα­ρα­χή. Ζητά από τον Κα­ρα­μαν­λή να βυ­θί­σει το ερευ­νη­τι­κό σκά­φος.

Υπο­χω­ρεί

Η Τουρ­κία αντι­λαμ­βά­νε­ται πως η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, δε­χό­με­νη τόσο έντο­νη πίεση από την αντι­πο­λί­τευ­ση, μπο­ρεί πράγ­μα­τι να αντι­δρά­σει δυ­να­μι­κά. Την ώρα που το σει­σμο­γρα­φι­κό σκά­φος βλέ­πει μια τορ­πι­λά­κα­το να κα­τευ­θύ­νε­ται προς τα πάνω του, κάνει στρο­φή και επι­στρέ­φει στα τουρ­κι­κά χω­ρι­κά ύδατα. Η Ελ­λά­δα είχε στεί­λει το μή­νυ­μα ότι είναι έτοι­μη και για ει­ρή­νη και για πό­λε­μο. Πολ­λοί είχαν κα­τη­γο­ρή­σει εκεί­νη την εποχή τον Πα­παν­δρέ­ου για τη δή­λω­σή του περί βύ­θι­σης του «Χόρα». Χρό­νια αρ­γό­τε­ρα θα απο­κα­λυ­πτό­ταν εμ­μέ­σως πλην σαφώς πως τα όσα ελέ­χθη­σαν είχαν προ­συμ­φω­νη­θεί με τον πρω­θυ­πουρ­γό Κων­στα­ντί­νο Κα­ρα­μαν­λή. Στη μο­νο­με­ρή προ­σφυ­γή της Ελ­λά­δας, το Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης θα εκ­δώ­σει στις 19 Δε­κεμ­βρί­ου 1978 προ­δι­κα­στι­κή από­φα­ση, με την οποία κρί­νει πως δεν μπο­ρεί να ει­σέλ­θει στην ουσία της υπό­θε­σης εάν δεν συ­ναι­νεί και η Τουρ­κία. Η χώρα μας ανα­γνω­ρί­ζει μεν τη δι­καιο­δο­σία του Δι­κα­στη­ρί­ου, με την επι­φύ­λα­ξη όμως ότι δεν θα θι­γούν στην όποια από­φα­ση θέ­μα­τα που αφο­ρούν την εθνι­κή ασφά­λεια και άμυνα, καθώς σε μια τέ­τοια δίκη δύ­σκο­λα παίρ­νεις το 100% των όσων ζητάς, όσο δίκιο κι αν έχεις. Η πείρα έχει δεί­ξει ότι συ­νή­θως κάτι κερ­δί­ζεις αλλά και κάτι χά­νεις. Εκτο­τε η εκ­κρε­μό­τη­τα πα­ρα­μέ­νει.

Το Δί­καιο της Θά­λασ­σας για τα 200 ναυ­τι­κά μίλια

Η υφα­λο­κρη­πί­δα είναι ένας γε­ω­λο­γι­κός όρος. Πρό­κει­ται για τον βυθό και το υπέ­δα­φος της θά­λασ­σας που ξε­κι­νά αμέ­σως μετά τα χω­ρι­κά ύδατα ενός κρά­τους· δη­λα­δή τε­λειώ­νουν τα χω­ρι­κά ύδατα και ξε­κι­νά η υφα­λο­κρη­πί­δα. Εντός αυτής έχεις το δι­καί­ω­μα εξε­ρεύ­νη­σης και εκ­με­τάλ­λευ­σης των φυ­σι­κών πόρων που τυχόν υπάρ­χουν, αλλά όχι πλήρη κυ­ριαρ­χία.

Μπο­ρείς, για πα­ρά­δειγ­μα, να βγά­λεις από εκεί πε­τρέ­λαιο ή φυ­σι­κό αέριο, αλλά όχι να απα­γο­ρεύ­σεις τη διέ­λευ­ση πλοί­ων. Στην ελ­λη­νι­κή πε­ρί­πτω­ση η υφα­λο­κρη­πί­δα ξε­κι­νά πράγ­μα­τι από εκεί που τε­λειώ­νουν σή­με­ρα τα χω­ρι­κά μας ύδατα (δη­λα­δή έξι ναυ­τι­κά μίλια από την ακτή, ήτοι 9,66 χι­λιό­με­τρα) και σύμ­φω­να με το Δί­καιο της Θά­λασ­σας θα μπο­ρού­σαν να φθά­σουν μέχρι τα 200 ναυ­τι­κά μίλια (δη­λα­δή μέχρι και τα 321 χι­λιό­με­τρα μα­κριά). Στην Ελ­λά­δα όμως δεν υπάρ­χει ση­μείο στον χάρτη που να επι­τρέ­πει την πλήρη ανά­πτυ­ξή της σε έκτα­ση 200 ν.μ., γιατί ανα­γκα­στι­κά «πα­τά­ει» πάνω στην υφα­λο­κρη­πί­δα των γει­το­νι­κών χωρών.

Για να μην υπήρ­χε αλ­λη­λο­κά­λυ­ψη θα έπρε­πε να χω­ρί­ζει το ένα κρά­τος από το άλλο μια από­στα­ση του­λά­χι­στον 400 ναυ­τι­κών μι­λί­ων (200 του ενός και 200 του άλλου), ήτοι 648 χι­λιό­με­τρα. Τόσο με­γά­λες απο­στά­σεις όμως έχουν μόνο χώρες που «βλέ­πουν» σε ωκε­α­νούς. Για να κα­τα­λά­βου­με τι συμ­βαί­νει θα πρέ­πει να σκε­φτού­με ότι, π.χ., το Λαύ­ριο απέ­χει από το Τσε­σμέ της Μι­κράς Ασίας 102 ναυ­τι­κά μίλια (πε­ρί­που 188 χλμ.) και ανά­με­σα στα δύο αυτά λι­μά­νια υπάρ­χουν πολλά ελ­λη­νι­κά νησιά. Αντι­στοί­χως, η από­στα­ση ανά­με­σα στην Κύπρο και την Αί­γυ­πτο είναι κάτι λι­γό­τε­ρο από 190 ναυ­τι­κά μίλια (350 χι­λιό­με­τρα).

Επο­μέ­νως, η Ελ­λά­δα δεν μπο­ρεί να ανα­πτύ­ξει πλή­ρως την υφα­λο­κρη­πί­δα της που­θε­νά, οπότε πρέ­πει να γίνει οριο­θέ­τη­ση σε συ­νεν­νό­η­ση με τα όμορα κράτη. Το πρό­βλη­μα έγκει­ται στο γε­γο­νός ότι η Τουρ­κία υπο­στη­ρί­ζει πως τα νησιά δεν έχουν υφα­λο­κρη­πί­δα. Οπότε με­τρά­ει την υφα­λο­κρη­πί­δα από τη χερ­σό­νη­σο της Μι­κράς Ασίας μέχρι τις ακτές της ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας, αγνο­ώ­ντας πλή­ρως ό,τι με­γά­λο ή μικρό κομ­μά­τι γης υπάρ­χει εν­διά­με­σα. Μέχρι το 1973 το μο­να­δι­κό κεί­με­νο που ανα­φε­ρό­ταν σε τέ­τοιου εί­δους ζη­τή­μα­τα ήταν η Σύμ­βα­ση της Γε­νεύ­ης του 1958, η οποία κα­θιέ­ρω­νε τη μέση γραμ­μή/ γραμ­μή ίσης απο­στά­σε­ως ως μέ­θο­δο οριο­θέ­τη­σης, αλλά ούτως ή άλλως αυτό το νο­μι­κό κεί­με­νο δεν το είχε υπο­γρά­ψει η Τουρ­κία, οπότε δεν τη δέ­σμευε.

Οπως ανα­φέ­ρει ο κα­θη­γη­τής Οι­κο­νο­μι­κών και μέλος της ελ­λη­νι­κής αντι­προ­σω­πεί­ας στη Διά­σκε­ψη του ΟΗΕ για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας κ. Θε­ό­δω­ρος Κα­ρυώ­της στο νέο του βι­βλίο υπό τον τίτλο «ΑΟΖ – Απο­κλει­στι­κή Οι­κο­νο­μι­κή Ζώνη» (εκ­δό­σεις Πα­πα­δό­που­λος), η Τουρ­κία υπο­στη­ρί­ζει ότι «το Αι­γαίο Πέ­λα­γος είναι μια ημί­κλει­στη θά­λασ­σα, με πολλά ελ­λη­νι­κά νησιά να βρί­σκο­νται εντός μίας πολύ μι­κρής πε­ριο­χής πολύ κοντά στην τουρ­κι­κή ακτή (κά­ποια σε από­στα­ση ακόμα και κάτω των 3 ναυ­τι­κών μι­λί­ων), αφαι­ρώ­ντας έτσι ένα με­γά­λο πο­σο­στό της τουρ­κι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Εκτι­μά ότι η οριο­θέ­τη­ση θα πρέ­πει να γίνει με ευ­θυ­δι­κία, ώστε να υπάρ­ξει μια δί­καιη λύση που θα λαμ­βά­νει υπόψη όλες τις σχε­τι­κές πα­ρα­μέ­τρους».

πηγή ethnos.gr

Γιώρ­γος Σαρ­ρής