Οι απόψεις Αποστολίδη για τις θαλάσσιες ζώνες και το διάλογο Ελλάδας-Τουρκίας

Ο κυ­βερ­νη­τι­κός εκ­πρό­σω­πος, Στέ­λιος Πέ­τσας, ανα­κοί­νω­σε την Πέμ­πτη αυτή την από­φα­ση του Πρω­θυ­πουρ­γού, ο οποί­ος νω­ρί­τε­ρα είχε ανα­φέ­ρει σε δη­λώ­σεις του πως η Ελ­λά­δα είναι έτοι­μη για διά­λο­γο.

Ο κ. Απο­στο­λί­δης ανα­λαμ­βά­νει τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές, ώστε να δια­πι­στώ­σει η Ελ­λά­δα τις προ­θέ­σεις της Τουρ­κί­ας.

Αξί­ζει συ­νε­πώς, να έχου­με ει­κό­να για τις θέ­σεις του σχε­τι­κά με τον ελ­λη­νο­τουρ­κι­κό διά­λο­γο, τις οποί­ες εξέ­φρα­σε στο τέλος του 2019 σε εκ­δή­λω­ση του Κύ­κλου Ιδεών, με αφορ­μή το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο.

Πα­ρα­θέ­του­με ολο­κλη­ρη την ομι­λία του κ. Απο­στο­λί­δη, ενώ μπο­ρεί να δείτε on demand, ολό­κλη­ρη την εκ­δή­λω­ση ΕΔΩ.

Η ομι­λία του κ. Απο­στο­λί­δη:

“Θα προ­σπα­θή­σω με λίγα λόγια να δώσω μια ει­κό­να του που βρι­σκό­μα­στε σή­με­ρα στις δια­φο­ρές μας με την Τουρ­κία για τις θα­λάσ­σιες ζώνες και το πρώτο που θέλω να πω είναι ότι, χωρίς να το πο­λυ­κα­τα­λά­βου­με, η δια­φο­ρά μας με την Τουρ­κία με­τα­φέρ­θη­κε από το Αι­γαίο, του­λά­χι­στον όπως, εν στενή έν­νοια το ορί­ζου­με, στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Πως συ­νέ­βη αυτό; Στο Αι­γαίο, όπως ξέ­ρε­τε, επί δε­κα­ε­τί­ες προ­σπα­θού­με να βρού­με λύ­σεις, σκο­ντά­φτου­με όμως συ­νε­χώς, είναι πάρα πολύ δύ­σκο­λη η επί­τευ­ξη προ­ό­δου, λόγω του ότι τα ελ­λη­νι­κά νησιά του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου, που είναι πολλά, με­γά­λα και με οι­κο­νο­μι­κή ζωή είναι πολύ κοντά στις τουρ­κι­κές ακτές. Η τουρ­κι­κή πλευ­ρά, προ­κει­μέ­νου να ξε­πε­ρά­σει το εμπό­διο των νη­σιών μας που σχε­δόν την απο­κλεί­ει από τη διεκ­δί­κη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας, αρ­νεί­ται την επή­ρεια των νη­σιών στην οριο­θέ­τη­ση των θα­λασ­σί­ων ζωνών. Εμείς υπο­στη­ρί­ζου­με την πλήρη επή­ρεια τους, όπως προ­βλέ­πει η Σύμ­βα­ση των Ηνω­μέ­νων Εθνών για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας.

Ένα άλλο βα­σι­κό πρό­βλη­μα, που θα το ξέ­ρε­τε, είναι ότι η ίδια Σύμ­βα­ση μας δίνει το δι­καί­ω­μα να επε­κτεί­νου­με τα χω­ρι­κά ύδατα στα 12 μίλια από 6 που είναι σή­με­ρα. Αυτή όμως η επέ­κτα­ση συ­να­ντά πάλι την αντί­δρα­ση της άλλης με­ριάς που αντι­με­τω­πί­ζει το εν­δε­χό­με­νο να με­τα­τρα­πεί το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό των διε­θνών υδά­των του Αι­γαί­ου σε θα­λάσ­σια ζώνη ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας.

Δεν έχου­με κα­τα­φέ­ρει, μετά πολλά χρό­νια ανταλ­λα­γής από­ψε­ων με την άλλη πλευ­ρά, να βρού­με μια συ­νεν­νό­η­ση να επε­κτεί­νου­με στα 12 μίλια, είτε ένα συμ­βι­βα­σμό, ή να προ­χω­ρή­σου­με στην οριο­θέ­τη­ση υφα­λο­κρη­πί­δας/ΑΟΖ, αφή­νο­ντας το θέμα της επέ­κτα­σης των χω­ρι­κών υδά­των στην άκρη. Υπάρ­χει όμως σχε­τι­κή ησυ­χία στο Αι­γαίο, στα θα­λάσ­σια θέ­μα­τα, δεν λέω τα γνω­στά τα αε­ρο­πο­ρι­κά συ­νε­χί­ζο­νται, οι πα­ρα­βιά­σεις, οι ανα­χαι­τί­σεις, οι πα­ρά­νο­μες NAVTEX της Τουρ­κί­ας για γυ­μνά­σια, αλλά σε ότι αφορά τις έρευ­νες στην υφα­λο­κρη­πί­δα, που πα­λαιό­τε­ρα είχαν προ­κα­λέ­σει εντά­σεις στις σχέ­σεις των δύο χωρών, σή­με­ρα υπάρ­χει μια ηρε­μία που οφεί­λε­ται στο πά­γω­μα ερευ­νών σα διε­θνή ύδατα του Αι­γαί­ου, που υπάρ­χει με­ρι­κό από το 1976 και συ­νο­λι­κό από το 1987.

Πως πε­ρά­σα­με, λοι­πόν, στις διεκ­δι­κή­σεις των θα­λασ­σί­ων ζωνών στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο; Νο­μί­ζω ότι ξε­κί­νη­σε η ιστο­ρία με τις Συμ­φω­νί­ες οριο­θέ­τη­σης υφα­λο­κρη­πί­δας/ΑΟΖ που συ­νή­ψε η Κύ­προς με την Αί­γυ­πτο το 2003 και αρ­γό­τε­ρα με το Ισ­ρα­ήλ και το Λί­βα­νο (με το Λί­βα­νο δεν έχει κυ­ρω­θεί ποτέ από την Λι­βα­νι­κή Βουλή λόγω των εσω­τε­ρι­κών εκεί προ­βλη­μά­των). Η Κυ­πρια­κή Κυ­βέρ­νη­ση προ­χώ­ρη­σε στη συ­νέ­χεια , χω­ρί­ζο­ντας την ΑΟΖ σε οι­κό­πε­δα και χο­ρη­γώ­ντας άδειες ερευ­νών. Η πρώτη ου­σια­στι­κή αντί­δρα­ση της Τουρ­κί­ας (είχε από το 2003 αμ­φι­σβη­τή­σει το δι­καί­ω­μα της Κύ­πρου να συ­νά­πτει συμ­φω­νί­ες όσο δεν είχε λυθεί το πο­λι­τι­κό πρό­βλη­μα) εκ­δη­λώ­θη­κε όταν εντο­πί­στη­κε το κοί­τα­σμα Αφρο­δί­τη, νότια της Κύ­πρου το 2011. Η Τουρ­κία αντέ­δρα­σε τότε πολύ έντο­να, απεί­λη­σε με δια­κοί­νω­σή της ότι, εάν δεν ακυ­ρω­θεί η προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νη κί­νη­ση του γε­ω­τρύ­πα­νου της εται­ρεί­ας Noble στην οποία η κυ­πρια­κή Κυ­βέρ­νη­ση είχε πα­ρα­χω­ρή­σει τις έρευ­νες στο οι­κό­πε­δο 12 ( κοί­τα­σμα Αφρο­δί­τη), θα συ­νή­πτε συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης με την τουρ­κο­κυ­πρια­κή πλευ­ρά ( ΤΔΒΚ). Η κί­νη­ση δεν ακυ­ρώ­θη­κε και, λίγες ημέ­ρες μετά, η Τουρ­κία ανα­κοί­νω­σε τη σύ­να­ψη δι­με­ρούς Συμ­φω­νί­ας οριο­θέ­τη­σης με την ΤΔΒΚ, που μόνο εκεί­νη ανα­γνω­ρί­ζει ως κρά­τος.

Η άρ­νη­ση της Τουρ­κί­ας να δε­χθεί ότι η Κύ­προς έχει δι­καί­ω­μα να αδειο­δο­τή­σει έρευ­νες και να εκ­με­ταλ­λευ­τεί τους θα­λάσ­σιους πό­ρους της, εντά­θη­κε με την πά­ρο­δο του χρό­νου. Άρ­χι­σαν πρώτα να στέλ­νουν πλοία να διε­ξά­γουν σει­σμι­κές έρευ­νες και ανέ­πτυ­ξαν την εξής θε­ω­ρία: ότι οι έρευ­νες των τουρ­κι­κών πλοί­ων στην ανα­το­λι­κή πλευ­ρά της Κύ­πρου πραγ­μα­το­ποιού­νται για τα συμ­φέ­ρο­ντα των Τουρ­κο­κυ­πρί­ων, ενώ εκεί­νες στη δυ­τι­κή πλευ­ρά αφο­ρούν τα συμ­φέ­ρο­ντα της Τουρ­κί­ας. Κατά την τουρ­κι­κή άποψη, η Κύ­προς ως νησί δεν δι­καιού­ται κα­θό­λου ή έχει λίγη επή­ρεια στην υφα­λο­κρη­πί­δα, και επο­μέ­νως η Τουρ­κία έχει δι­καί­ω­μα στην υφα­λο­κρη­πί­δα δυ­τι­κά της Κύ­πρου λόγω της μέχρι εκεί προ­βο­λής των τουρ­κι­κών ηπει­ρω­τι­κών ακτών.

Αγό­ρα­σε δε δύο με­γά­λα γε­ω­τρύ­πα­να, τα οποία έστει­λε το ένα ανα­το­λι­κά, στην ΑΟΖ που έχει οριο­θε­τή­σει με τους Τουρ­κο­κύ­πριους και το άλλο δυ­τι­κά. Η Τουρ­κία, επι­διώ­κει στην Κύπρο ή να δια­κό­ψει η Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία το πρό­γραμ­μα ερευ­νών, ή να συ­νά­ψει δε­σμευ­τι­κή συμ­φω­νία δια­μοι­ρα­σμού των εσό­δων από τα μελ­λο­ντι­κά κοι­τά­σμα­τα με την τουρ­κο­κυ­πρια­κή πλευ­ρά. Η Κύ­προς δέ­χε­ται κατ ́αρχάς, αλλά με υλο­ποί­η­ση όταν υπάρ­ξει πο­λι­τι­κή συμ­φω­νία στο Κυ­πρια­κό. Η Τουρ­κία προ­ο­δευ­τι­κά αυ­ξά­νει τις πιέ­σεις της. Οι φε­τι­νές εξε­λί­ξεις είναι πιο σο­βα­ρές και εμπλέ­κουν άμεσα τη χώρα μας. Με τη δι­καιο­λο­γία ότι το ότι η Κύ­προς κα­τέ­θε­σε τις γε­ω­γρα­φι­κές συ­ντε­ταγ­μέ­νες των διεκ­δι­κή­σε­ών της βό­ρεια- βο­ρειο­δυ­τι­κά, δη­λα­δή νότια και νο­τιο­δυ­τι­κά της Τουρ­κί­ας, η Τουρ­κία αντέ­δρα­σε κα­τα­θέ­το­ντας και εκεί­νη συ­ντε­ταγ­μέ­νες των δικών της διεκ­δι­κή­σε­ων στις θα­λασ­σί­ες ζώνες δυ­τι­κά των ακτών της. Ήταν η πρώτη φορά που κα­τέ­θε­τε συ­ντε­ταγ­μέ­νες η Τουρ­κία, σας υπεν­θυ­μί­ζω ότι στο Αι­γαίο ούτε η Τουρ­κία, ούτε η Ελ­λά­δα έχουν κα­τα­θέ­σει ποτέ συ­ντε­ταγ­μέ­νες, διότι ο λε­πτο­με­ρής κα­θο­ρι­σμός των ορίων διεκ­δι­κή­σε­ων κρα­τών με αλ­λη­λο­κα­λυ­πτό­με­νες ζώνες κα­θι­στά δυ­σχε­ρέ­στε­ρη την οποια­δή­πο­τε μελ­λο­ντι­κή δια­πραγ­μά­τευ­ση οριο­θέ­τη­σης με­τα­ξύ τους.

Το πιο όμως σο­βα­ρό γε­γο­νός ήταν η συμ­φω­νία που ανα­κοί­νω­σε η Τουρ­κία, λίγες ημέ­ρες μετά την κα­τά­θε­ση συ­ντε­ταγ­μέ­νων στον ΟΗΕ, με την Λιβύη. Η Συμ­φω­νία/ Μνη­μό­νιο οριο­θέ­τη­σης ζωνών, επι­κα­λύ­πτει πε­ριο­χές νότια των νη­σιών μας και ει­δι­κά της Κρή­της, που νό­μι­μα θε­ω­ρού­με ότι ανή­κουν στην ελ­λη­νι­κή υφα­λο­κρη­πί­δα. Εμείς κρί­νου­με τον δια­μοι­ρα­σμό θα­λασ­σί­ων ζωνών με­τα­ξύ Τουρ­κί­ας και Λι­βύ­ης ανυ­πό­στα­το, διότι δεν αλ­λη­λο­κα­λύ­πτο­νται η τουρ­κι­κή θα­λάσ­σια ζώνη με τη λι­βυ­κή, δεν έχουν απέ­να­ντι ακτές. Απο­τε­λεί πά­ντως η οριο­θέ­τη­ση αυτή ένα προη­γού­με­νο. Ζη­τή­σα­με από το Γε­νι­κό Γραμ­μα­τέα του ΟΗΕ να μη κα­τα­χω­ρη­θεί η Συμ­φω­νία και την κα­ταγ­γεί­λα­με στο Συμ­βού­λιο Ασφα­λεί­ας επι­κα­λού­με­νοι τον κίν­δυ­νο για την ει­ρή­νη στην πε­ριο­χή και την στα­θε­ρό­τη­τα. Οι πρώ­τες αντι­δρά­σεις της Γε­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας δεν δεί­χνουν ότι θα έχουν συ­νέ­χεια οι δια­μαρ­τυ­ρί­ες μας.

Θα είναι δια­φο­ρε­τι­κά αν υπάρ­ξει προ­σπά­θεια έμπρα­κτης υλο­ποί­η­σης της Συμ­φω­νί­ας, δε­δο­μέ­νου ότι δια­τυ­πώ­νο­νται τουρ­κι­κές απει­λές, προ­θέ­σεις για έρευ­νες όχι μόνο στη τουρ­κι­κή ζώνη, όπως η Τουρ­κία τη θε­ω­ρεί, αλλά και στη λι­βυ­κή για λο­γα­ρια­σμό της Λι­βύ­ης. Η Λιβύη δεν έχει τη δυ­να­τό­τη­τα να διε­ξά­γει έρευ­νες με δικά της μέσα.

Θέλω να τε­λειώ­σω υπεν­θυ­μί­ζο­ντας το εξής, ότι όλες οι διε­νέ­ξεις, οι δια­φο­ρές γύρω από θα­λάσ­σιες ζώνες λύ­νο­νται με ει­ρη­νι­κό τρόπο. Η Σύμ­βα­ση των Ηνω­μέ­νων Εθνών προ­βλέ­πει διά­φο­ρες με­θό­δους, τη δια­πραγ­μά­τευ­ση, τη διαι­τη­σία, τη προ­σφυ­γή στα δι­κα­στή­ρια. Ο διά­λο­γος και η δια­πραγ­μά­τευ­ση είναι ο ανα­γκα­στι­κός δρό­μος που πρέ­πει να ακο­λου­θή­σου­με σε πρώτη φάση του­λά­χι­στον. Έχει όμως δη­μιουρ­γη­θεί ένα αρ­νη­τι­κό κλίμα με τις τε­λευ­ταί­ες τουρ­κι­κές ενέρ­γειες που συ­ντη­ρεί­ται, με συ­νε­χείς δη­λώ­σεις της τουρ­κι­κής πλευ­ράς και ιδίως του τούρ­κου Προ­έ­δρου που έχουν και άλλη βα­ρύ­τη­τα. Ίσως ο κ. Ερ­ντο­γάν απευ­θύ­νε­ται στο εσω­τε­ρι­κό του ακρο­α­τή­ριο, αλλά εν πάση πε­ρι­πτώ­σει, δεν δεί­χνει πρό­θε­ση να προ­χω­ρή­σει σε διά­λο­γο. Εξαί­ρε­ση δεί­χνει να είναι ο Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών κ. Τσα­βού­σο­γλου, ο οποί­ος με δη­λώ­σεις του τάσ­σε­ται υπέρ τους δια­λό­γου και δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων μαζί μας. Δεν πι­στεύω ότι η κα­τά­στα­ση θα χει­ρο­τε­ρεύ­σει και ελ­πί­ζω να κα­τα­στεί δυ­να­τή σύ­ντο­μα η επα­νά­λη­ψη του δια­λό­γου με την Τουρ­κία για το θέμα των θα­λασ­σί­ων ζωνών. Αλλά η δι­με­ρής Σύμ­φω­νία της με τη Λιβύη θα απο­τε­λέ­σει ένα εμπό­διο στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, όποτε αυτές πραγ­μα­το­ποι­η­θούν”.