Σχέδιο διαχείρισης για τον λαγοκέφαλο

• Ανα­τέ­θηκε από τον ΟΦΥΠΕΚΑ στο Ελλη­νικό Κέντρο Θαλάσ­σιων Ερευνών με συντο­νί­στρια την δρ. Παρα­σκευή Καραχλέ, ενώ από τον Υ.Σ. Ρόδου συμ­με­τέ­χει ο ιχθυο­λό­γος Μάκης Κον­δυ­λά­τος • Ακόμη ένα νέο τοξικό ψάρι (Plotosus lineatus) ανα­μέ­νε­ται να φτάσει σύντομα σε Καστελ­λό­ριζο και Ρόδο

Την εκπό­νηση σχεδίου δια­χεί­ρι­σης για τον λαγο­κέ­φαλο ανέθεσε ο ΟΦΥΠΕΚΑ στο Ελλη­νικό Κέντρο Θαλάσ­σιων Ερευνών, με συντο­νί­στρια την δρ. Παρα­σκευή Καραχλέ (Ινστι­τούτο Θαλάσ­σιων Βιο­λο­γι­κών Πόρων και Εσω­τε­ρι­κών Υδάτων), ενώ από τον Υδρο­βιο­λο­γικό Σταθμό Ρόδου συμ­με­τέ­χει ο ιχθυο­λό­γος Μάκης Κον­δυ­λά­τος.

Το σχέδιο δια­χεί­ρι­σης θα ολο­κλη­ρω­θεί στις αρχές Οκτω­βρίου και θα περι­λαμ­βά­νει την Βιο­λο­γία – Οικο­λο­γία, την εισβολή κι εξά­πλωση του είδους στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες, κατα­γρά­φο­ντας την υφι­στά­μενη κατά­σταση, τις επι­πτώ­σεις στη βιο­ποι­κι­λό­τητα στις οικο­συ­στη­μι­κές υπη­ρε­σίες και στην υγεία. Τέλος θα προ­τεί­νει συγκε­κρι­μένα μέτρα δια­χεί­ρι­σης με ανάλυση κόστους-οφέλους, πρό­γραμμα παρα­κο­λού­θη­σης και αξιο­λό­γη­σης των μέτρων και ανα­θε­ώ­ρηση του σχεδίου.

Παράλ­ληλα οι «λεσε­ψια­νοί μετα­νά­στες» συνε­χί­ζουν την εισβολή στην Μεσό­γειο με ιδιαί­τερη προ­τί­μηση στα νησιά μας -λόγω και της θερ­μό­τη­τας των θαλασσών- με ένα νέο τοξικό ψάρι το Plotosus lineatus, είδος της Ερυθράς Θάλασ­σας, που ανα­μέ­νε­ται να φτάσει από τα νοτιο­α­να­το­λικά της χώρας (Καστελ­λό­ριζο και Ρόδο) καθώς παρα­τη­ρεί­ται η εξά­πλωση τόσο προς Τυνησία, όσο και στα Λεβα­ντί­νικα νερά ανα­το­λικά. Το Plotosus lineatus, κοινώς γνωστό ως γατό­ψαρο με ρίγες χελιού, ανήκει στην οικο­γέ­νεια Plotosidae. Όπως τα περισ­σό­τερα άλλα μέλη του γένους Plotosus, έχουν πολύ δηλη­τη­ριώ­δεις ράχες που μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν για να τσι­μπή­σουν όταν απει­λού­νται. Το δηλη­τή­ριο μπορεί να προ­κα­λέ­σει ήπια έως σοβαρά συμ­πτώ­ματα στον άνθρωπο.

«Πρέπει να συνη­θί­σουμε τις αλλαγές τα προ­βλή­ματα που δημιουρ­γού­νται στα θαλάσ­σια οικο­συ­στή­ματα και στην αλιεία από τη μεγάλη επέ­κταση χωρο­κα­τα­κτη­τι­κών ειδών» δηλώνει στην «δ» ο ιχθυο­λό­γος του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου (ΕΛΚΕΘΕ) Μάκης Κον­δυ­λά­τος.

Τα ξενικά είδη που βρί­σκο­νται στη Μεσό­γειο ξεπερ­νούν τα 1.000, με τα 650 από αυτά να έχουν βιώ­σι­μους πλη­θυ­σμούς. Περίπου 120 θεω­ρού­νται εισβο­λικά και απει­λούν τη θαλάσ­σια βιο­ποι­κι­λό­τητα. «Πρό­κει­ται για μια δυνα­μική δια­δι­κα­σία, κάθε χρόνο προ­στί­θε­νται 6-7 νέα είδη. Το συγκε­κρι­μένο ψαρί Plotosus lineatus το ανα­μέ­νουμε εδώ και μια δεκα­ε­τία. Το κανάλι του Σουέζ έχει δια­πλα­τυν­θεί, το 2015 έγινε και διπλό κανάλι, αφού το φράγμα του Ασουάν κατήρ­γησε το φράγμα γλυκού νερού του Νείλου, ανοί­γο­ντας ακόμη περισ­σό­τερο το πέρασμα» ανα­φέ­ρει.

Θα ολο­κλη­ρω­θεί αρχές Οκτω­βρίου 2024

Σύνταξη Σχεδίου Δια­χεί­ρι­σης του πλη­θυ­σμού του Λαγο­κέ­φα­λου (Lagocephalus sceleratus (Gmelin, 1789) κατ’ ανα­λο­γία με τα προ­βλε­πό­μενα στο άρθρο 19 του ΕΚ 1143/2014. Οι βιο­λο­γι­κές εισβο­λές θεω­ρού­νται ως μια από τις αρνη­τι­κό­τε­ρες επι­πτώ­σεις των ανθρω­πο­γε­νών παρεμ­βά­σεων στα οικο­συ­στή­ματα και η Μεσό­γειος θεω­ρεί­ται ένα από τα οικο­συ­στή­ματα που έχουν δεχθεί τις μεγα­λύ­τε­ρες εισβο­λές ξενικών ειδών με επι­πτώ­σεις στη βιο­ποι­κι­λό­τητα, τις οικο­συ­στη­μι­κές υπη­ρε­σίες και την ανθρώ­πινη υγεία. Η Ε.Ε. έχει εκδώσει κανο­νι­σμό με στόχο την πρόληψη και δια­χεί­ριση της εισα­γω­γής και εξά­πλω­σής τους ενώ το 2016 καταρ­τί­στηκε κατά­λο­γος χωρο­κα­τα­κτη­τι­κών ειδών κοι­νο­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος.

Σύμφωνα με το άρθρο 19 του 1143/2014 προ­βλέ­πε­ται ότι: Εντός 18 μηνών αφότου ένα χωρο­κα­τα­κτη­τικό ξένο είδος συμπε­ρι­λη­φθεί στον ενω­σιακό κατά­λογο, τα κράτη μέλη θέτουν σε εφαρ­μογή απο­τε­λε­σμα­τικά δια­χει­ρι­στικά μέτρα για τα χωρο­κα­τα­κτη­τικά ξένα είδη ενω­σια­κού ενδια­φέ­ρο­ντος για τα οποία τα κράτη μέλη έχουν δια­πι­στώ­σει ότι έχουν εξα­πλω­θεί ευρέως στην επι­κρά­τειά τους, προ­κει­μέ­νου να ελα­χι­στο­ποι­ή­σουν τις επι­πτώ­σεις των ειδών αυτών στη βιο­ποι­κι­λό­τητα, στις σχε­τι­κές οικο­συ­στη­μι­κές υπη­ρε­σίες και, όταν συντρέ­χει περί­πτωση, στην υγεία του ανθρώ­που ή στην οικο­νο­μία. Τα εν λόγω δια­χει­ρι­στικά μέτρα είναι ανάλογα προς τις επι­πτώ­σεις στο περι­βάλ­λον και προ­σαρ­μο­σμένα στις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες των κρατών μελών, βασί­ζο­νται σε ανάλυση κόστους-οφέλους και περι­λαμ­βά­νουν, στον βαθμό που είναι εφικτό, τα μέτρα απο­κα­τά­στα­σης που ανα­φέ­ρο­νται στο άρθρο 20. Ιεραρ­χού­νται ανάλογα με την αξιο­λό­γηση κιν­δύ­νου και την οικο­νο­μική απο­δο­τι­κό­τητά τους.

Τα δια­χει­ρι­στικά μέτρα συνί­στα­νται σε θανα­τη­φόρα ή μη θανα­τη­φόρα φυσικά, χημικά ή βιο­λο­γικά μέτρα που απο­σκο­πούν στην εξά­λειψη, στον έλεγχο του πλη­θυ­σμού ή στον περιο­ρι­σμό του πλη­θυ­σμού ενός χωρο­κα­τα­κτη­τι­κού ξένου είδους. Κατά περί­πτωση, τα δια­χει­ρι­στικά μέτρα περι­λαμ­βά­νουν μέτρα που εφαρ­μό­ζο­νται στο οικοσύστημα-αποδέκτη με σκοπό να αυξή­σουν την ανθε­κτι­κό­τητά του σε τρέ­χου­σες και μελ­λο­ντι­κές εισβο­λές. Η εμπο­ρική χρήση ήδη εγκα­τε­στη­μέ­νων χωρο­κα­τα­κτη­τι­κών ξένων ειδών είναι δυνατόν να επι­τρα­πεί προ­σω­ρινά στο πλαίσιο των δια­χει­ρι­στι­κών μέτρων που απο­σκο­πούν στην εξά­λειψή τους, στον έλεγχο ή στον περιο­ρι­σμό του πλη­θυ­σμού τους, υπό την προ­ϋ­πό­θεση αυστη­ρής αιτιο­λό­γη­σης και εφόσον έχουν προ­βλε­φθεί όλοι οι δέοντες έλεγχοι προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθεί τυχόν νέα εξά­πλωση”.

Ο λαγο­κέ­φα­λος Lagocephalus sceleratus (Gmelin, 1789), είναι ένα ξενικό χωρο­κα­τα­κτη­τικό είδος με δυσμε­νείς επι­πτώ­σεις στη βιο­ποι­κι­λό­τητα, τις οικο­συ­στη­μι­κές υπηρεσίες-οικονομία (π.χ. αλιεία) και την υγεία. Εισήλθε στη Μεσό­γειο μέσω της Διώ­ρυ­γας του Σουέζ, έχει πλέον πολύ ευρεία εξά­πλωση, ιδιαί­τερα στο ανα­το­λικό και νότιο τμήμα της Μεσο­γείου και το συνα­ντάμε σε όλες τις ελλη­νι­κές θάλασ­σες. Λόγω της τοξι­κό­τη­τάς του απα­γο­ρεύ­ε­ται η ανθρώ­πινη κατα­νά­λωση. Ενώ από το 2018 έχει εκπο­νη­θεί μελέτη αξιο­λό­γη­σης κιν­δύ­νου (risk assessment) σε ευρω­παϊκό επίπεδο δεν έχει περι­λη­φθεί στον κατά­λογο Κοι­νο­τι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος. Λόγω των επι­πτώ­σεών του (κατα­στρο­φές στα αλιευ­τικά εργα­λεία, μείωση στα αλιεύ­ματα λόγω θήρευ­σης, αύξηση του χρόνου ξεψα­ρί­σμα­τος ή/και την επι­σκευή των εργα­λείων, αλλαγή χρόνου και τόπου αλιείας, ανθρώ­πινη υγεία) και βάσει των προ­βλε­πό­με­νων στον ΕΚ 1143/2014, θεω­ρεί­ται επι­τα­κτική η χάραξη πολι­τι­κής και η λήψη απο­φά­σεων που αφορούν στην αντι­με­τώ­πιση αυτού του είδους, με τη σύνταξη ενός Σχεδίου Δια­χεί­ρι­σης (ΣΔ) του πλη­θυ­σμού του λαγο­κέ­φα­λου, με απώτερο σκοπό την κατά το δυνατόν αντι­με­τώ­πιση των επι­πτώ­σεών του στη βιο­ποι­κι­λό­τητα, αλλά και τις οικο­συ­στη­μι­κές υπηρεσίες-οικονομία και την υγεία.

Δυστυ­χώς και στο θέμα των εισβο­λι­κών ειδών υπάρχει καθυ­στέ­ρηση στην αντί­δραση από την ελλη­νική πολι­τεία, η οποία δεν είχε δείξει ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον. Τον Ιανουά­ριο του 2023 η Ελλάδα παρα­πέμ­φθηκε στο Δικα­στή­ριο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης για καθυ­στέ­ρηση στην υλο­ποί­ηση του κανο­νι­σμού για τα χωρο­κα­τα­κτη­τικά είδη, ενώ είναι ουσια­στικά η πρώτη φορά που δια μέσω του ΟΦΥΠΕΚΑ και του ΣΧ η Ελλάδα ενδέ­χε­ται να αντι­γρά­ψει την συνταγή που ήδη υλο­ποιεί η Κύπρος, επι­θυ­μώ­ντας να βάλει τέλος ή να ελέγξει το «τέρας» των θαλασ­σών!