Μαρία – Ωραιοζήλη Κουτσουπιά: Το δημογραφικό παραμένει ένα υπαρξιακό ζήτημα για την Ελλάδα και ολόκληρη την Ευρώπη

Δεδο­μέ­νης της ενα­σχό­λη­σής σας με τον τομέα του δικαίου ψηφια­κών ζητη­μά­των και της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, ποια είναι σήμερα η πολι­τική που ακο­λου­θεί­ται στην Ευρώπη και στην Ελλάδα; Υπάρ­χουν εξε­λί­ξεις σε επίπεδο νομο­θε­τικό;

Κυρία Παμπρή, η ψηφιακή πολι­τική και νομο­θε­σία στην Ευρώπη βρί­σκο­νται σε ένα επίπεδο εκρη­κτι­κής ανά­πτυ­ξης, αντι­κα­το­πτρί­ζο­ντας την εστίαση της Ευρώπης στον τομέα της ψηφια­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης και ανα­δει­κνύ­ο­ντας τη σημασία της ψηφια­κής σφαίρας ως κύριου πυλώνα πολι­τι­κής, παράλ­ληλα με τη βιώσιμη ανά­πτυξη. Μόνο στα τελευ­ταία χρόνια, από το 2021 και έπειτα, εκτός από τον Γενικό Κανο­νι­σμό Προ­στα­σίας Προ­σω­πι­κών Δεδο­μέ­νων (GDPR), έχουν σχε­δια­στεί ή/και έχουν ψηφι­στεί πολλά νομο­θε­τή­ματα. Ενδει­κτικά ανα­φέ­ρο­νται τα κυριό­τερα: Data Governance Act, Data Act, DORA, NIS 2 Directive, Health Data Spaces Regulation, ePrivacy Regulation, DSA, DMA, Cyber Resilience Act, και European Media Freedom Act. Μεί­ζο­νος σημα­σίας νέα νομο­θε­τή­ματα είναι βεβαίως και ο Κανο­νι­σμός AI Act που μόλις ψηφί­στηκε όπως και η Οδηγία περί ευθύνης, AI Liability Directive, που είναι υπό επε­ξερ­γα­σία.

Στην Ελλάδα, η συμ­μόρ­φωση ως προς τους ανωτέρω κανο­νι­σμούς έχει ήδη υλο­ποι­η­θεί ή βρί­σκε­ται υπό έκδοση εντός του προ­βλε­πό­με­νου δια­στή­μα­τος (βλ. Εθνική Αρχή Κυβερ­νο­α­σφά­λειας και νομο­σχέ­διο για την ενσω­μά­τωση της Πράξης για τις Ψηφια­κές Υπη­ρε­σίες που ψηφί­ζε­ται αυτές τις ημέρες), ενώ για την τεχνητή νοη­μο­σύνη είναι αξιο­ση­μεί­ωτο ότι οι πρώτοι κανόνες στην χώρα μας τέθηκαν με τον νόμο 4961/2022 για την ανά­πτυξη και ασφαλή χρήση της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης και την αξιο­ποί­ηση ανα­δυό­με­νων τεχνο­λο­γιών (Δια­δί­κτυο των Πραγ­μά­των, Συστή­ματα Μη Επαν­δρω­μέ­νων Αερο­σκα­φών, Τρισ­διά­στα­τες Εκτυ­πώ­σεις) πριν ακόμα υιο­θε­τη­θεί το ευρω­παϊκό πλαίσιο (AI Act) που προ­σφά­τως ξεκί­νησε να ισχύει (Κανο­νι­σμός 1689/2024 – Αύγου­στος 2024). Βεβαίως, η τεχνο­λο­γία τρέ­χο­ντας με ιλιγ­γιώ­δεις ρυθμούς πάντα ξεπερνά την νομο­θε­σία και ως εκ τούτου οι εν λόγω κανόνες θα πρέπει να εκσυγ­χρο­νι­στούν πριν ξεκι­νή­σει να ισχύει ο νέος κανο­νι­σμός με βάση τα τεχνο­λο­γικά δεδο­μένα του 2024 (genAI, multimodels etc).

Ως προς την πολι­τική που ακο­λου­θεί­ται, μετά τον νόμο για το Επι­τε­λικό Κράτος που έλυσε αρκετά ζητή­ματα δια­χεί­ρι­σης δεδο­μέ­νων και ψηφια­κών λύσεων, η “Βίβλος Ψηφια­κού Μετα­σχη­μα­τι­σμού”, που υιο­θε­τή­θηκε το 2020, απο­τε­λεί το θεμέλιο της στρα­τη­γι­κής για τον ψηφιακό μετα­σχη­μα­τι­σμό της Ελλάδας έως το 2027. Χαρ­το­γρα­φεί το όραμα, τους άξονες, τις λεπτο­με­ρείς παρεμ­βά­σεις, τα έργα, την υλο­ποί­ηση και το μοντέλο δια­κυ­βέρ­νη­σης για την ψηφιακή μετά­βαση της χώρας. Βασι­σμένη σε 6 κύριους άξονες: συν­δε­σι­μό­τητα, ψηφια­κές δεξιό­τη­τες, ψηφια­κές δημό­σιες υπη­ρε­σίες, ψηφια­κές επι­χει­ρή­σεις, και­νο­το­μία και ψηφιακή ενσω­μά­τωση – η στρα­τη­γική συμπλη­ρώ­νε­ται από το επι­χει­ρη­σιακό πρό­γραμμα για τον ψηφιακό μετα­σχη­μα­τι­σμό (2021-2027) στο πλαίσιο της πολι­τι­κής συνοχής της ΕΕ.

Ποιες είναι οι βασικές προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελλάδα; Κυρία Κου­τσου­πιά, θεω­ρείτε ότι η ψηφιο­ποί­ηση και η εκτε­τα­μένη χρήση τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης είναι μέσα σε αυτά;

Η Ελλάδα αντι­με­τω­πί­ζει πολλές και σύν­θε­τες προ­κλή­σεις. Από τις πιο κρί­σι­μες είναι η άνοδος της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, η ανάγκη για μια συνε­κτική κοινή αμυ­ντική πολι­τική, το μετα­να­στευ­τικό ζήτημα και το δημο­γρα­φικό. Κάθε ένα από αυτά τα ζητή­ματα φέρει τερά­στιες τεχνι­κές, πολι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές δυσκο­λίες που απαι­τούν άμεση και βαθιά κατα­νό­ηση αλλά και ρεα­λι­στι­κές προ­τά­σεις και λύσεις. Η τεχνητή νοη­μο­σύνη, συγκε­κρι­μένα, επη­ρε­ά­ζει όλους τους τομείς – από την αγορά εργα­σίας και την οικο­νο­μία μέχρι την προ­στα­σία της ιδιω­τι­κό­τη­τας και τα δικαιώ­ματα των πολιτών. Οι πολι­τι­κοί του σήμερα πρέπει να είναι καλά προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι και να γνω­ρί­ζουν σε βάθος τα τεχνικά χαρα­κτη­ρι­στικά αυτών των ζητη­μά­των. Μόνο έτσι θα μπο­ρέ­σουν να δια­κρί­νουν τι είναι προς το συμ­φέ­ρον της Ελλάδας και να προ­τεί­νουν στο­χευ­μέ­νες λύσεις, συμ­μα­χώ­ντας ή συγκρουό­με­νοι όταν χρειά­ζε­ται.

Γνω­ρί­ζο­ντας ότι είναι ένας τομέας που σας ενδια­φέ­ρει ιδιαί­τερα, θα ήθελα ένα σχόλιό σας για το δημο­γρα­φικό!

Το δημο­γρα­φικό παρα­μέ­νει ένα υπαρ­ξιακό ζήτημα για την Ελλάδα και ολό­κληρη την Ευρώπη. Πριν από αιώνες, οι απειλές για την Ευρώπη προ­έρ­χο­νταν από λιμούς, επι­δη­μίες ή εχθρι­κές δυνά­μεις από την Ανατολή. Σήμερα, η μεγα­λύ­τερη απειλή είναι η στα­διακή συρ­ρί­κνωση του πλη­θυ­σμού, ενώ άλλοι λαοί συνε­χί­ζουν να αυξά­νο­νται. Δεν είναι μόνο ένα οικο­νο­μικό πρό­βλημα, είναι και πολι­τι­σμικό. Σε πολλές πόλεις της Ευρώπης, όπως η Μασ­σα­λία, το Αμβούργο και το Μάλμε, βλέ­πουμε τη ραγδαία αύξηση των μου­σουλ­μα­νι­κών πλη­θυ­σμών και την άνθηση των πολι­τι­στι­κών τους συμ­βό­λων, όπως τα τζαμιά. Η ακρο­δε­ξιά μπορεί να θίγει αυτά τα ζητή­ματα, αλλά δεν προ­τεί­νει πραγ­μα­τι­κές λύσεις.

Πιστεύω ακρά­δα­ντα ότι πρέπει να στη­ρί­ξουμε την Ελλη­νίδα μητέρα, όχι μόνο για να την ενθαρ­ρύ­νουμε να δημιουρ­γή­σει οικο­γέ­νεια, αλλά και να της δώσουμε τα εργα­λεία να επι­στρέ­ψει δυνα­μικά στην αγορά εργα­σίας. Η περι­φέ­ρεια και τα νησιά μας χρειά­ζο­νται συνεχώς ενί­σχυση, και η Ευρω­παϊκή Ένωση μπορεί να δια­δρα­μα­τί­σει σημα­ντικό ρόλο σε αυτήν την προ­σπά­θεια. Ωστόσο, το πιο σημα­ντικό είναι να επα­να­φέ­ρουμε την πίστη στις αξίες και την ιστορία μας και να αισθα­νό­μα­στε υπε­ρή­φα­νοι για την ταυ­τό­τητά μας.

Σίγουρα, δεν μπο­ρούμε να παρα­γνω­ρί­σουμε τα σημα­ντικά βήματα που γίνο­νται στη στήριξη της οικο­γέ­νειας από την κυβέρ­νηση, η οποία έχει θέσει ως προ­τε­ραιό­τητα την ενί­σχυση του θεσμού.

Τα μέτρα, όπως τα επι­δό­ματα γέν­νη­σης και τέκνων, οι παροχές για τρί­τε­κνους και πολύ­τε­κνους, τα προ­γράμ­ματα πρώιμης παρέμ­βα­σης, καθώς και η ενί­σχυση των απο­δο­χών για τους υπη­ρε­τού­ντες στα νησιά και τις ακρι­τι­κές περιο­χές, είναι μόνο μερικά παρα­δείγ­ματα όσων έχουν ήδη υλο­ποι­η­θεί. Ο σχε­δια­σμός έως το 2027 προ­βλέ­πει πολλά ακόμα μέτρα που θα ενι­σχύ­σουν περαι­τέρω την οικο­γέ­νεια και την περι­φέ­ρεια.

Παρα­τη­ρή­σαμε στις Ευρω­ε­κλο­γές ότι τα κόμματα των άκρων, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλη την Ευρώπη, τελικώς κέρ­δι­σαν έδαφος, κρα­τώ­ντας βέβαια το Κέντρο και την Κεντρο­δε­ξιά πάντοτε στην πρώτη θέση. Ποια θα πρέπει να είναι η απά­ντηση σε αυτήν την άνοδο;

Είναι αλήθεια ότι παρα­τη­ρή­σαμε μια άνοδο της Ακρο­δε­ξιάς στην Ευρώπη, ενώ η Ακρο­α­ρι­στερά δεν φάνηκε να έχει την ίδια δυνα­μική. Το κέντρο και η Κεντρο­δε­ξιά παρέ­μει­ναν ψηλά και αυτό, κατά τη γνώμη μου, δείχνει ότι οι πολίτες εκεί ανα­ζη­τούν ουσια­στι­κές λύσεις. Η αρι­στερά δίνει έμφαση σε ζητή­ματα όπως ο δικαιω­μα­τι­σμός, η πολι­τική ορθό­τητα και η συμπε­ρί­ληψη—και ενώ αυτά τα θέματα είναι σημα­ντικά, ο κόσμος αισθά­νε­ται ότι δεν απα­ντούν στις μεγα­λύ­τε­ρες προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουμε σήμερα, όπως το δημο­γρα­φικό, το μετα­να­στευ­τικό, οι τεχνο­λο­γι­κές εξε­λί­ξεις στην τεχνητή νοη­μο­σύνη και τα ζητή­ματα άμυνας.

Οι πολίτες χρειά­ζο­νται άμεσες και εφαρ­μό­σι­μες λύσεις σε αυτά τα ζητή­ματα, όχι συν­θή­ματα. Η απά­ντηση στην άνοδο των άκρων βρί­σκε­ται στην υπεύ­θυνη πολι­τική δράση, με έμφαση στη σκληρή δουλειά και στην αξιο­ποί­ηση ικανών ανθρώ­πων που είναι αφο­σιω­μέ­νοι στις θεμε­λιώ­δεις αρχές της Ευρώπης.

Η κεντρο­δε­ξιά πρέπει να συνε­χί­σει να προ­σφέ­ρει συγκε­κρι­μέ­νες λύσεις που θα αντα­πο­κρί­νο­νται στις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες των πολιτών.

Σε πιο προ­σω­πικό επίπεδο τώρα, ποια είναι η τρέ­χουσα εργα­σιακή – επαγ­γελ­μα­τική σας δρα­στη­ριό­τητα; Σας βρί­σκουμε στην Ελλάδα ή στις Βρυ­ξέλ­λες;

Με βρί­σκετε σίγουρα και στα δύο, ανάλογα με τις ημέρες του μήνα! Θα το πάρω όμως από την αρχή, ξεκι­νώ­ντας από τα βασικά, είμαι Νομικός, με εμπει­ρία δικη­γο­ρίας σε Αθήνα και Βρυ­ξέλ­λες, σε ελλη­νι­κές αλλά και διε­θνείς δικη­γο­ρι­κές εται­ρείες. Επο­μέ­νως, αυτή η ιδιό­τητα δεν παύει να υφί­στα­ται. Παράλ­ληλα με αυτά, στα τελευ­ταία σχεδόν τρία χρόνια ως πρό­ε­δρος και συνι­δρύ­τρια του Ινστι­τού­του Δικαίου Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης Rythmisis, μιας μη κερ­δο­σκο­πι­κής πρω­το­βου­λίας έχω λάβει μέρος σε αρκετές δράσεις ενη­μέ­ρω­σης στην Ελλάδα και στο εξω­τε­ρικό. Η τρέ­χουσα εργα­σιακή και επαγ­γελ­μα­τική μου δρα­στη­ριό­τητα λοιπόν μοι­ρά­ζε­ται ανάμεσα σε Αθήνα και Βρυ­ξέλ­λες έως τώρα, ενώ προ­βλέ­πε­ται στο αμέσως επόμενο χρονικό διά­στημα να είμαι λίγο περισ­σό­τερο στις Βρυ­ξέλ­λες και στον ευρω­παϊκό χώρο της και­νο­το­μίας και της υπο­στή­ρι­ξής της με ευρω­παϊκά εργα­λεία. Επι­πλέον, με μεγάλη χαρά και τιμή αναφέρω ότι πλέον συμ­με­τέχω στην εθνική προ­σπά­θεια για ενσω­μά­τωση της νέας ευρω­παϊ­κής νομο­θε­σίας για την τεχνητή νοη­μο­σύνη, ως Μέλος των Ομάδων Εργα­σίας του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου για την Τεχνητή Νοη­μο­σύνη (EU AI Board).

Και μία συνο­λική απο­τί­μηση: Πώς ήταν για εσάς η εμπει­ρία των Ευρω­ε­κλο­γών;

Το ταξίδι των Ευρω­ε­κλο­γών ήταν για μένα συναρ­πα­στικό και πολύ διδα­κτικό.

Η Νέα Δημο­κρα­τία και ο Πρω­θυ­πουρ­γός κ. Κυριά­κος Μητσο­τά­κης, με εμπι­στεύ­θηκε ως υπο­ψή­φια Ευρω­βου­λευτή στις εκλογές του Ιουνίου 2024 και αυτό μου έδωσε την ευκαι­ρία να επι­σκε­φτώ σχεδόν όλη τη χώρα, 32 νομούς -για να ακριβολογώ- από την Κρήτη έως την Θράκη, να γνωρίσω τους συμπο­λί­τες μας, να συζη­τήσω μαζί τους, να κατα­γράψω τις σκέψεις και τις ανη­συ­χίες τους, να μετα­φέρω το μήνυμα των Ευρω­ε­κλο­γών και εν γένει να “ακούσω” και να “ακουστώ”. Κι αυτό δεν στα­μά­τησε με τις εκλογές, είναι μία σχέση και μία αλλη­λε­πί­δραση που συνε­χί­ζε­ται και όσο περνάει από το χέρι μου θα την διατηρώ. Οι Ευρω­ε­κλο­γές τελικώς θα έλεγα ότι μου προ­σέ­φε­ραν πολύ­πλευρη γνώση και σοφία που ευελ­πι­στώ ότι κατα­νό­ησα και στοχεύω να αξιο­ποι­ήσω.