Αγγελος Συρίγος: «Πρέπει να αποτουρκοποιήσουμε την εξωτερική μας πολιτική»

Ο κα­θη­γη­τής Διε­θνούς Δι­καί­ου και Εξω­τε­ρι­κής Πο­λι­τι­κής στο Πά­ντειο Πα­νε­πι­στή­μιο και βου­λευ­τής Α’ Αθή­νας της ΝΔ μιλά για την επι­στρο­φή της Τουρ­κί­ας σε μια πιο διεκ­δι­κη­τι­κή ρη­το­ρι­κή, το κα­λώ­διο Ελ­λά­δας–Κύ­πρου, τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, την απο­τρε­πτι­κή ισχύ και την ανά­γκη η Ελ­λά­δα να ανα­λά­βει πιο ενερ­γό γε­ω­πο­λι­τι­κό ρόλο.

Σε μια πε­ρί­ο­δο κατά την οποία η Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειος πα­ρα­μέ­νει πεδίο έντο­νων γε­ω­πο­λι­τι­κών αντα­γω­νι­σμών, ο κ. Άγ­γε­λος Συ­ρί­γος εκτι­μά ότι η Τουρ­κία απο­μα­κρύ­νε­ται από τη λο­γι­κή των «ήρε­μων νερών» και επα­νέρ­χε­ται σε μια πιο ενερ­γη­τι­κή πο­λι­τι­κή αμ­φι­σβη­τή­σε­ων. Ο κα­θη­γη­τής Διε­θνούς Δι­καί­ου και Εξω­τε­ρι­κής Πο­λι­τι­κής στο Πά­ντειο Πα­νε­πι­στή­μιο και βου­λευ­τής Α’ Αθή­νας της ΝΔ συν­δέ­ει αυτή την εξέ­λι­ξη με τις ενερ­γεια­κές έρευ­νες νο­τί­ως της Κρή­της, την πο­ρεία του κα­λω­δί­ου Ελ­λά­δας–Κύ­πρου και, κυ­ρί­ως, τη στε­νό­τε­ρη αμυ­ντι­κή συ­νερ­γα­σία Ελ­λά­δας, Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ.

Πα­ράλ­λη­λα, υπο­στη­ρί­ζει ότι η ελ­λη­νι­κή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή δεν μπο­ρεί να πε­ριο­ρί­ζε­ται σε μια λο­γι­κή αντί­δρα­σης στις κι­νή­σεις της Άγκυ­ρας. Όπως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ανα­φέ­ρει, η Ελ­λά­δα πρέ­πει να «απο­τουρ­κο­ποι­ή­σει» την πο­λι­τι­κή της και να κα­τα­στεί πιο ενερ­γός γε­ω­πο­λι­τι­κός πα­ρά­γο­ντας στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή, επεν­δύ­ο­ντας σε συμ­φέ­ρο­ντα, συ­νερ­γα­σί­ες και συμ­μα­χί­ες.

• Κύριε Συ­ρί­γο, στην Ρόδο και στα Δω­δε­κά­νη­σα πα­ρα­κο­λου­θού­με διαρ­κώς και πάντα με ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον, την τουρ­κι­κή ρη­το­ρι­κή και τις κι­νή­σεις της Άγκυ­ρας. Πώς βλέ­πε­τε την κα­τά­στα­ση αυτή την πε­ρί­ο­δο;

Είναι γε­γο­νός ότι η Τουρ­κία, εδώ και πε­ρί­που ενά­μι­ση μήνα, δεί­χνει ότι έχει επι­λέ­ξει να απο­μα­κρυν­θεί από τη λο­γι­κή που εί­χα­με ονο­μά­σει «ήρεμα νερά». Υπάρ­χουν τρεις βα­σι­κοί λόγοι που συν­δέ­ο­νται με αυτή την αλ­λα­γή.

Ο πρώ­τος είναι οι έρευ­νες που πρό­κει­ται να κάνει η Chevron νο­τί­ως της Κρή­της. Στο μέτρο που αυτές πε­ρι­λαμ­βά­νουν πε­ριο­χές οι οποί­ες βρί­σκο­νται μέσα σε εκεί­νες που προ­βλέ­πει το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, αμ­φι­σβη­τούν στην πράξη τη λο­γι­κή αυτού του μνη­μο­νί­ου.

Ο δεύ­τε­ρος λόγος αφορά στην επα­νέ­ναρ­ξη των ερ­γα­σιών για την πό­ντι­ση του κα­λω­δί­ου με­τα­ξύ Ελ­λά­δας και Κύ­πρου, με την εί­σο­δο της γαλ­λι­κής εται­ρεί­ας Meridian. Η αλ­λα­γή αυτή έχει ενο­χλή­σει την Τουρ­κία.

Το κύριο ση­μείο, όμως, που προ­κα­λεί έντο­νη αντί­δρα­ση στην Άγκυ­ρα είναι η στενή αμυ­ντι­κή συ­νερ­γα­σία με­τα­ξύ Ελ­λά­δας, Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ.

• Γιατί θε­ω­ρεί­τε ότι η συ­νερ­γα­σία Ελ­λά­δας, Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ προ­κα­λεί τόσο έντο­νη αντί­δρα­ση από την Τουρ­κία;

Η Τουρ­κία αι­σθά­νε­ται ότι πε­ρι­κυ­κλώ­νε­ται. Και το συ­ναί­σθη­μα είναι κάτι που δεν ελέγ­χε­ται εύ­κο­λα. Δεν έχει ση­μα­σία μόνο αν τα δε­δο­μέ­να είναι αντι­κει­με­νι­κά έτσι ή όχι. Αν κά­ποιος αι­σθά­νε­ται ότι πε­ρι­κυ­κλώ­νε­ται, αντι­δρά με βάση αυτή την αντί­λη­ψη.

Στην πε­ρί­πτω­ση της Τουρ­κί­ας, το Ισ­ρα­ήλ θε­ω­ρεί­ται αυτή τη στιγ­μή ο κύ­ριος αντί­πα­λός της στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου και της Μέσης Ανα­το­λής. Η συ­νερ­γα­σία, λοι­πόν, Ελ­λά­δας, Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ εντάσ­σε­ται σε ένα ευ­ρύ­τε­ρο γε­ω­πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον που η Άγκυ­ρα πα­ρα­κο­λου­θεί στενά.

• Η επα­νέ­ναρ­ξη της δια­δι­κα­σί­ας για το κα­λώ­διο Ελ­λά­δας–Κύ­πρου φαί­νε­ται να έχει ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία.

Βε­βαί­ως. Η Τουρ­κία θε­ω­ρού­σε ότι το ζή­τη­μα του κα­λω­δί­ου είχε ου­σια­στι­κά κλεί­σει. Με τα επει­σό­δια που είχαν προη­γη­θεί στην Κάσο και βο­ρεί­ως της Κρή­της, θε­ω­ρού­σε ότι η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά είχε υπο­χω­ρή­σει.

Η εί­σο­δος της γαλ­λι­κής εται­ρεί­ας Meridian, το αυ­ξη­μέ­νο γαλ­λι­κό εν­δια­φέ­ρον και η ανα­κοί­νω­ση από την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά ότι θα ξα­ναρ­χί­σουν οι ερ­γα­σί­ες για την πό­ντι­ση του κα­λω­δί­ου απο­τέ­λε­σαν, κατά την εκτί­μη­σή μου, το τε­λευ­ταίο στοι­χείο που επα­νέ­φε­ρε την Τουρ­κία στην πα­λαιό­τε­ρη λο­γι­κή της αμ­φι­σβή­τη­σης.

• Μι­λά­με, δη­λα­δή, για επι­στρο­φή στην πα­λαιό­τε­ρη τουρ­κι­κή πο­λι­τι­κή;

Σε με­γά­λο βαθμό ναι, αλλά υπάρ­χει μια δια­φο­ρο­ποί­η­ση. Η Τουρ­κία περνά πλέον σε μια λο­γι­κή σύμ­φω­να με την οποία θε­ω­ρεί ότι είναι το ηγε­μο­νι­κό κρά­τος στην πε­ριο­χή και ότι δεν μπο­ρεί να γί­νε­ται τί­πο­τε χωρίς τη σύμ­φω­νη γνώμη της.

Αυτό αφορά μια σειρά ζη­τη­μά­των. Από την πό­ντι­ση ενός κα­λω­δί­ου έως την το­πο­θέ­τη­ση αμυ­ντι­κών όπλων στα ελ­λη­νι­κά νησιά ή ακόμη και την πα­ρου­σία του Έλ­λη­να πρω­θυ­πουρ­γού στο Κα­στελ­λό­ρι­ζο. Η λο­γι­κή ότι για τέ­τοιες ενέρ­γειες χρειά­ζε­ται η άδεια της Τουρ­κί­ας δεν μπο­ρεί να γίνει απο­δε­κτή.

• Ποιος είναι ο ρόλος των Ηνω­μέ­νων Πο­λι­τειών μέσα σε αυτή την εξί­σω­ση;

Πρέ­πει να βλέ­που­με τα πράγ­μα­τα από την αμε­ρι­κα­νι­κή σκο­πιά. Εμείς έχου­με την τάση να αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε την κα­τά­στα­ση αντι­πα­ρα­θε­τι­κά, ως Ελ­λά­δα και Τουρ­κία. Για τις Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες, όμως, κάθε χώρα έχει τον δικό της ρόλο στην πε­ριο­χή, ανά­λο­γα με τα αμε­ρι­κα­νι­κά συμ­φέ­ρο­ντα.

Η Τουρ­κία έχει τη δική της γε­ω­πο­λι­τι­κή χρη­σι­μό­τη­τα σε πε­ριο­χές όπως η Συρία, η Μέση Ανα­το­λή και ο Καύ­κα­σος. Η Ελ­λά­δα έχει τη δική της ση­μα­σία για την αμε­ρι­κα­νι­κή αντί­λη­ψη στην πε­ριο­χή και ιδιαί­τε­ρα σε σχέση με τα Βαλ­κά­νια.

Δεν πρέ­πει, επο­μέ­νως, να αντι­με­τω­πί­ζου­με την αμε­ρι­κα­νι­κή πο­λι­τι­κή με τα δε­δο­μέ­να της δε­κα­ε­τί­ας του 1980. Το βα­σι­κό αμε­ρι­κα­νι­κό ζη­τού­με­νο είναι η εξυ­πη­ρέ­τη­ση των δικών της συμ­φε­ρό­ντων.

• Έχετε χρη­σι­μο­ποι­ή­σει μια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κή φράση, ότι η Ελ­λά­δα πρέ­πει να «απο­τουρ­κο­ποι­ή­σει» την εξω­τε­ρι­κή της πο­λι­τι­κή. Τι ση­μαί­νει αυτό στην πράξη;

Επί πολλά χρό­νια η ελ­λη­νι­κή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή είναι προ­σαρ­μο­σμέ­νη στην τουρ­κι­κή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή. Κάνει κάτι η Τουρ­κία, απα­ντά­με εμείς. Είναι μια σχέση δρά­σης και αντί­δρα­σης. Θα έλεγα ότι εί­μα­στε κάτι σαν κισ­σός πάνω στην τουρ­κι­κή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή.

Για να μπο­ρέ­σου­με, όμως, να αντι­με­τω­πί­σου­με την Τουρ­κία, πρέ­πει να πά­ρου­με πρω­το­βου­λί­ες. Πρέ­πει να γί­νου­με ένας δρα­στή­ριος και ζω­τι­κός γε­ω­πο­λι­τι­κός παί­κτης στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή. Να κι­νη­θού­με πέρα από την Τουρ­κία και να έχου­με δική μας ατζέ­ντα.

Αυτό ση­μαί­νει να συμ­με­τέ­χου­με ενερ­γά στα πε­ρι­φε­ρεια­κά δρώ­με­να, να δη­μιουρ­γού­με συμ­φέ­ρο­ντα, να ανα­πτύσ­σου­με συ­νερ­γα­σί­ες και να οι­κο­δο­μού­με σχέ­σεις που ενι­σχύ­ουν τη θέση της χώρας.

• Μπο­ρεί­τε να δώ­σε­τε ένα πα­ρά­δειγ­μα αυτής της δια­φο­ρε­τι­κής προ­σέγ­γι­σης;

Ένα πα­ρά­δειγ­μα είναι ο τρό­πος με τον οποίο η Ελ­λά­δα κι­νή­θη­κε κατά τον πό­λε­μο του Κόλ­που. Η Ελ­λά­δα κά­λυ­ψε αμυ­ντι­κά την Κύπρο, τη Βουλ­γα­ρία και, σε έναν βαθμό, τη Σα­ου­δι­κή Αρα­βία, ενώ προ­σέ­φε­ρε στρα­τιω­τι­κό υλικό στο Κατάρ και στα Ηνω­μέ­να Αρα­βι­κά Εμι­ρά­τα.

Αυτό είναι μια άλλη διά­στα­ση της εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής. Δεν αρκεί να εί­μα­στε πα­θη­τι­κός παί­κτης ή απλώς ένας πα­ρά­γο­ντας που εν­δια­φέ­ρε­ται για την ει­ρή­νη. Πρέ­πει να συμ­με­τέ­χου­με στα γε­γο­νό­τα και να ανα­λαμ­βά­νου­με πρω­το­βου­λί­ες.

• Πα­ράλ­λη­λα, όμως, υπάρ­χει διαρ­κώς η συ­ζή­τη­ση για το εν­δε­χό­με­νο μιας ελ­λη­νο­τουρ­κι­κής κρί­σης. Πόσο πι­θα­νό είναι να ρι­σκά­ρει η Τουρ­κία ένα θερμό επει­σό­διο;

Η λο­γι­κή της απο­τρο­πής είναι ακρι­βώς αυτή. Ακού­με συχνά την κρι­τι­κή ότι είναι υπερ­βο­λι­κές οι αγο­ρές αμυ­ντι­κών συ­στη­μά­των από την Ελ­λά­δα. Γιατί χρεια­ζό­μα­στε F-16, Rafale, F-35 ή φρε­γά­τες Belharra;

Η απά­ντη­ση είναι ότι αυτά τα συ­στή­μα­τα δεν αγο­ρά­ζο­νται για να επι­τε­θεί η Ελ­λά­δα στην Τουρ­κία. Αφο­ρούν στην απο­τρο­πή. Για να μπο­ρούν οι κά­τοι­κοι της Ρόδου και των άλλων νη­σιών να ερ­γά­ζο­νται, να ασκούν ελεύ­θε­ρα τις οι­κο­νο­μι­κές τους δρα­στη­ριό­τη­τες και να κυ­κλο­φο­ρούν χωρίς να αι­σθά­νο­νται ότι απει­λού­νται, χρειά­ζε­ται ασφά­λεια.

Η απο­τρε­πτι­κή ισχύς στέλ­νει το μή­νυ­μα ότι, σε πε­ρί­πτω­ση επί­θε­σης, το κό­στος για εκεί­νον που θα την επι­χει­ρή­σει θα είναι πολύ με­γα­λύ­τε­ρο από οποιο­δή­πο­τε όφε­λος θα μπο­ρού­σε να προσ­δο­κά.

• Άρα θε­ω­ρεί­τε ότι ο στό­χος της Τουρ­κί­ας είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο η πίεση μέσω της απει­λής παρά η πραγ­μα­τι­κή σύ­γκρου­ση;

Η εκτί­μη­σή μου είναι ότι αυτό που εν­δια­φέ­ρει την Τουρ­κία είναι να πε­τύ­χει πράγ­μα­τα διά της απει­λής και όχι κατ’ ανά­γκην διά της χρή­σε­ως βίας. Να δη­μιουρ­γή­σει την εντύ­πω­ση ότι υπάρ­χουν προ­βλή­μα­τα και να οδη­γή­σει την άλλη πλευ­ρά σε υπο­χώ­ρη­ση.

Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο η Ελ­λά­δα πρέ­πει να δια­θέ­τει ισχυ­ρή απο­τρε­πτι­κή δυ­να­τό­τη­τα, αλλά ταυ­τό­χρο­να να έχει ενερ­γή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή.

• Οι συμ­μα­χί­ες αρ­κούν για να δια­σφα­λί­σουν την ελ­λη­νι­κή θέση;

Μέχρι σή­με­ρα βα­σι­ζό­μα­στε σε δύο πυ­λώ­νες: ο ένας είναι η ισχυ­ρή άμυνα, την οποία συ­νε­χί­ζου­με να ενι­σχύ­ου­με, και ο δεύ­τε­ρος είναι οι ισχυ­ρές συμ­μα­χί­ες. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, όμως, απο­δεί­χθη­κε ότι οι συμ­μα­χί­ες δεν απο­τε­λούν πάντα «ασφα­λή λι­μά­νια».

Στην κρίση του «Ορούτς Ρέις» το 2020, για πα­ρά­δειγ­μα, δια­πι­στώ­σα­με ότι οι Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες δεν έδει­ξαν ιδιαί­τε­ρη διά­θε­ση να πα­ρέμ­βουν, ενώ η Γερ­μα­νία προ­σπά­θη­σε να πα­ρέμ­βει χωρίς να κα­τα­φέ­ρει ιδιαί­τε­ρα πράγ­μα­τα.

Και σε ό,τι αφορά την Ευ­ρώ­πη, είναι λάθος να την αντι­με­τω­πί­ζου­με ως ένα ενιαίο σύ­νο­λο με κοινά αλ­τρουι­στι­κά συ­ναι­σθή­μα­τα. Κάθε κρά­τος έχει τα δικά του συμ­φέ­ρο­ντα. Τα συμ­φέ­ρο­ντα είναι αυτά που τε­λι­κά δέ­νουν τα κράτη με­τα­ξύ τους.

• Ποια είναι, επο­μέ­νως, η στρα­τη­γι­κή που πρέ­πει να ακο­λου­θή­σει η Ελ­λά­δα;

Πρέ­πει να γί­νου­με ζω­τι­κός γε­ω­πο­λι­τι­κός παί­κτης. Να κι­νη­θού­με δη­μιουρ­γώ­ντας συμ­φέ­ρο­ντα, δη­μιουρ­γώ­ντας συμ­μα­χί­ες και παί­ζο­ντας στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή.

Δεν είναι ότι δεν το κά­νου­με. Έχου­με ξε­κι­νή­σει εδώ και με­ρι­κά χρό­νια. Οι σχέ­σεις και οι συ­νερ­γα­σί­ες μας με το Ισ­ρα­ήλ και την Αί­γυ­πτο, οι προ­σπά­θειες με την Ιορ­δα­νία και την Ινδία, όλα αυτά απο­τε­λούν τμήμα αυτής της λο­γι­κής.

Χρειά­ζε­ται, όμως, να το κά­νου­με πιο έντο­να, γιατί την ίδια στιγ­μή και η Τουρ­κία ανα­πτύσ­σε­ται πολύ πιο έντο­να. Το ζη­τού­με­νο είναι η Ελ­λά­δα να μην πε­ριο­ρί­ζε­ται στο να πα­ρα­κο­λου­θεί τις εξε­λί­ξεις και να αντι­δρά σε αυτές, αλλά να έχει πρω­το­βου­λία, να δη­μιουρ­γεί σχέ­σεις και συμ­φέ­ρο­ντα και να δια­μορ­φώ­νει η ίδια, στον βαθμό που μπο­ρεί, το γε­ω­πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον της.