Νιόβη Χριστοπούλου: Η Εφαρμογή των Μειωμένων Συντελεστών ΦΠΑ και μια Εθνική Πολιτική Στήριξης της Νησιωτικότητας

Ένας μη­χα­νι­κός με έδρα την Κάρ­πα­θο που επι­βλέ­πει την ανέ­γερ­ση κα­τοι­κιών στην Κά­λυ­μνο τι­μο­λο­γεί με ΦΠΑ 17%. Ο ίδιος μη­χα­νι­κός, για την ίδια ερ­γα­σία, αν την εκτε­λέ­σει στη Ρόδο, τι­μο­λο­γεί με 24%. Ο συ­νά­δελ­φός του με έδρα τη Ρόδο που ερ­γά­ζε­ται στην Κάρ­πα­θο επί­σης με 24%.

Τρία τι­μο­λό­για, τρεις συ­ντε­λε­στές, με κοινό πα­ρο­νο­μα­στή την αντι­φα­τι­κή εφαρ­μο­γή της αρχής της νη­σιω­τι­κό­τη­τας.

Της Νιό­βης Χρι­στο­πού­λου*

Τα πα­ρα­δείγ­μα­τα αυτά είναι κα­τα­γε­γραμ­μέ­να στην εγκύ­κλιο Ε.2113/2025 του Διοι­κη­τή της ΑΑΔΕ — ως το ισχύ­ον φο­ρο­λο­γι­κό δί­καιο από την 1η Ια­νουα­ρί­ου 2026.

Το ζή­τη­μα της ασυ­νε­πούς εφαρ­μο­γής του μέ­τρου, ει­δι­κά στην Ρόδο, έχει τεθεί επα­νει­λημ­μέ­να και τεκ­μη­ριω­μέ­να: από την Ένωση Ξε­νο­δό­χων, τον Εμπο­ρι­κό Σύλ­λο­γο, το Επι­με­λη­τή­ριο Δω­δε­κα­νή­σου, το Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο, τους βου­λευ­τές του νομού, και από τους 34 δη­μάρ­χους της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου με ομό­φω­νο ψή­φι­σμα στις 17 Οκτω­βρί­ου 2025. Στις 25 Αυ­γού­στου, η Ένωση Ξε­νο­δό­χων Ρόδου με επι­στο­λή της στον πρω­θυ­πουρ­γό επα­νά­φε­ρε το αί­τη­μα για επα­να­φο­ρά του μειω­μέ­νου συ­ντε­λε­στή ΦΠΑ στο σύ­νο­λο των Δω­δε­κα­νή­σων. Η επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία έχει δια­τυ­πω­θεί κυ­ρί­ως ως αί­τη­μα έντα­ξης. Υπάρ­χει όμως και μια δεύ­τε­ρη ανά­γνω­ση, λι­γό­τε­ρο προ­βε­βλη­μέ­νη, που αξί­ζει να συ­ζη­τη­θεί.

Τι ορί­ζει η Ευ­ρω­παϊ­κή Οδη­γία

Η διά­τα­ξη που επι­τρέ­πει στην Ελ­λά­δα τους μειω­μέ­νους κατά 30% συ­ντε­λε­στές είναι το άρθρο 104 παρ. 2, όπως δια­μορ­φώ­θη­κε με την Οδη­γία (ΕΕ) 2022/542 του Συμ­βου­λί­ου:

«Η Ελ­λά­δα μπο­ρεί να εφαρ­μό­ζει στους νο­μούς Λέ­σβου, Χίου, Σάμου, Δω­δε­κα­νή­σου και Κυ­κλά­δων και στα νησιά της Θάσου, των Βο­ρεί­ων Σπο­ρά­δων, της Σα­μο­θρά­κης και της Σκύ­ρου συ­ντε­λε­στές έως 30% χα­μη­λό­τε­ρους από τους αντί­στοι­χους συ­ντε­λε­στές που εφαρ­μό­ζο­νται στην ηπει­ρω­τι­κή Ελ­λά­δα.»

Το κεί­με­νο ανα­φέ­ρε­ται σε νο­μούς. Ο νομός Δω­δε­κα­νή­σου πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στο σύ­νο­λό του, χωρίς πλη­θυ­σμια­κή δια­βάθ­μι­ση. Το ίδιο ισχύ­ει για τις Κυ­κλά­δες.

Η με­τα­κί­νη­ση της διά­τα­ξης έχει επι­πλέ­ον ση­μα­σία που δεν έχει επι­ση­μαν­θεί ιδιαί­τε­ρα. Το πα­λαιό άρθρο 120 ανήκε σε κε­φά­λαιο με τίτλο «Ει­δι­κές δια­τά­ξεις που εφαρ­μό­ζο­νται μέχρι τη θέ­σπι­ση ορι­στι­κού κα­θε­στώ­τος» — ήταν, δη­λα­δή, με­τα­βα­τι­κή ρύθ­μι­ση. Η Οδη­γία του 2022 κα­τήρ­γη­σε εκεί­νο το κε­φά­λαιο και με­τέ­φε­ρε τη ρύθ­μι­ση στο άρθρο 104, εντός του κε­φα­λαί­ου για τη διάρ­θρω­ση των συ­ντε­λε­στών. Η νη­σιω­τι­κή μεί­ω­ση έπαψε έτσι να απο­τε­λεί προ­σω­ρι­νή πα­ρέκ­κλι­ση και εντά­χθη­κε στο μό­νι­μο μέρος του ευ­ρω­παϊ­κού συ­στή­μα­τος ΦΠΑ. Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα αντι­με­τω­πί­ζε­ται πλέον ως διαρ­κής συν­θή­κη, όχι ως έκτα­κτη πε­ρί­στα­ση.

Πού το­πο­θε­τεί­ται το ερώ­τη­μα

Η Οδη­γία χα­ράσ­σει το πεδίο γε­ω­γρα­φι­κά. Το πλη­θυ­σμια­κό όριο των 20.000 κα­τοί­κων είναι εθνι­κή επι­λο­γή· δεν το επέ­βα­λε η Ευ­ρω­παϊ­κή οδη­γία ή κά­ποια προη­γού­με­νη δη­μο­σιο­νο­μι­κή δέ­σμευ­ση. Οφεί­λει επο­μέ­νως να δι­καιο­λο­γη­θεί με εθνι­κά κρι­τή­ρια.

Το άρθρο 4 παρ. 5 του Συ­ντάγ­μα­τος προ­βλέ­πει συ­νει­σφο­ρά στα δη­μό­σια βάρη χωρίς δια­κρί­σεις. Το άρθρο 101 παρ. 4 υπο­χρε­ώ­νει τον νο­μο­θέ­τη και τη Διοί­κη­ση να συ­νε­κτι­μούν τις ιδιαί­τε­ρες συν­θή­κες των νη­σιω­τι­κών πε­ριο­χών. Το άρθρο 106 παρ. 1 ανα­φέ­ρε­ται ρητά στην προ­α­γω­γή της οι­κο­νο­μί­ας των νη­σιω­τι­κών και πα­ρα­με­θό­ριων πε­ριο­χών. Το άρθρο 174 της Συν­θή­κης για την Λει­τουρ­γία της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης ανα­γνω­ρί­ζει τις νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές ως αντι­κεί­με­νο εδα­φι­κής συ­νο­χής.

Υπό αυτό το πρί­σμα, το ερώ­τη­μα δεν απευ­θύ­νε­ται στις Βρυ­ξέλ­λες. Απευ­θύ­νε­ται στην ελ­λη­νι­κή διοί­κη­ση και δια­τυ­πώ­νε­ται απλά: ποια είναι η αντι­κει­με­νι­κή δι­καιο­λό­γη­ση ενός αριθ­μη­τι­κού ορίου που δια­χω­ρί­ζει τη Ρόδο από τη Σύμη, όταν η διά­τα­ξη που ενερ­γο­ποιεί­ται δεν ανα­φέ­ρε­ται σε αριθ­μούς κα­τοί­κων;

Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα δεν συ­ναρ­τά­ται με το μέ­γε­θος του νη­σιού. Το επι­ση­μαί­νει και η πρό­σφα­τη επι­στο­λή της Ένω­σης Ξε­νο­δό­χων Ρόδου. Το ίδιο προ­κύ­πτει και από το κεί­με­νο της Κοι­νο­τι­κής Οδη­γί­ας το οποίο δεν θέτει πλη­θυ­σμια­κά όρια.

Ανα­φέ­ρε­ται συχνά ότι το μέτρο κό­στι­σε 25 εκατ. ευρώ, άρα η επέ­κτα­ση θα ήταν δη­μο­σιο­νο­μι­κά αμε­λη­τέα. Τα 25 εκατ. αφο­ρούν όμως σε 19 νησιά με 67.418 μό­νι­μους κα­τοί­κους. Η Ρόδος έχει πε­ρί­που 125.113. Επι­πλέ­ον, ο ΦΠΑ που δεν ει­σπράτ­τε­ται ακο­λου­θεί τη φο­ρο­λο­γη­τέα κα­τα­να­λω­τι­κή βάση και όχι τον πλη­θυ­σμό: η του­ρι­στι­κή κί­νη­ση της Ρόδου, της Μυ­κό­νου ή της Πάρου δεν συ­γκρί­νε­ται με εκεί­νη της Κάσου.

Το ση­μειώ­νω επει­δή η υπο­ε­κτί­μη­ση του κό­στους απο­δυ­να­μώ­νει το αί­τη­μα πε­ρισ­σό­τε­ρο από όσο το ενι­σχύ­ει. Και επει­δή οδη­γεί σε μια χρή­σι­μη διά­κρι­ση: ο έλεγ­χος της δη­μο­σιο­νο­μι­κής επι­βά­ρυν­σης είναι θε­μι­τός σκο­πός. Η δια­φω­νία δεν αφορά το αν το κρά­τος δι­καιού­ται να ελέγ­ξει τη δα­πά­νη, αλλά το ερ­γα­λείο με το οποίο την ελέγ­χει.

Η Νη­σιω­τι­κό­τη­τα και τα κοινά εξω­τε­ρι­κά σύ­νο­ρα της ΕΕ

Μέσα στον τε­λευ­ταίο μήνα κα­τα­γρά­φη­κε ρεκόρ τουρ­κι­κών πα­ρα­βιά­σε­ων στο Αι­γαίο, ανα­κοι­νώ­θη­κε μό­νι­μη βάση μη επαν­δρω­μέ­νων αε­ρο­σκα­φών στη Ρόδο και ανα­δια­τά­χθη­καν συ­στή­μα­τα Patriot με άξονα την Κάρ­πα­θο. Η Δω­δε­κά­νη­σος αντι­με­τω­πί­ζε­ται, ορθά, ως πε­ριο­χή στρα­τη­γι­κής ση­μα­σί­ας.

Η φο­ρο­λο­γι­κή της με­τα­χεί­ρι­ση όμως σχε­διά­ζε­ται σε δια­φο­ρε­τι­κό πλαί­σιο, με κρι­τή­ρια που δεν ευ­θυ­γραμ­μί­ζο­νται με την στρα­τη­γι­κή της ση­μα­σία. Ένα εξω­τε­ρι­κό σύ­νο­ρο της ΕΕ δεν συ­ντη­ρεί­ται μόνο με υπο­δο­μές και εξο­πλι­σμό. Συ­ντη­ρεί­ται και από πλη­θυ­σμό που έχει οι­κο­νο­μι­κό λόγο να πα­ρα­μεί­νει, από επι­χει­ρή­σεις που λει­τουρ­γούν και τον χει­μώ­να, από νέους που δεν με­τα­κο­μί­ζουν στην ηπει­ρω­τι­κή χώρα επει­δή το κό­στος ζωής έγινε δυ­σα­νά­λο­γο.

Η οι­κο­νο­μι­κή βιω­σι­μό­τη­τα ενός κα­τοι­κη­μέ­νου νη­σιού είναι, με κάθε μέτρο σύ­γκρι­σης, από τις πιο οι­κο­νο­μι­κές μορ­φές πε­ρι­φε­ρεια­κής και εθνι­κής πο­λι­τι­κής που δια­θέ­τει η χώρα. Ένα φαρ­μα­κείο στη Χάλκη, ένας τε­χνί­της στο Αγα­θο­νή­σι, μια επι­χεί­ρη­ση στη Ρόδο που δεν κλεί­νει τον Νο­έμ­βριο επι­βα­ρύ­νουν τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό λι­γό­τε­ρο από όσο απο­δί­δουν.

Τέσ­σε­ρις πα­ρα­τη­ρή­σεις

Πρώ­τον, ανα­δια­τύ­πω­ση του αι­τή­μα­τος. Η εφαρ­μο­γή του μειω­μέ­νου συ­ντε­λε­στή ΦΠΑ στην Ρόδο δια­τυ­πώ­νε­ται ως εξαί­ρε­ση στο ισχύ­ον πλαί­σιο και αντι­με­τω­πί­ζε­ται ανα­λό­γως. Ένα αί­τη­μα όμως συ­νε­πούς εφαρ­μο­γής του άρ­θρου 104 παρ. 2 στο σύ­νο­λο των νομών Δω­δε­κα­νή­σου και Κυ­κλά­δων δια­τυ­πώ­νε­ται ως ζή­τη­μα ου­σια­στι­κής υπο­στή­ρι­ξης της νη­σιω­τι­κό­τη­τας σύμ­φω­να με την Οδη­γία της ΕΕ.

Δεύ­τε­ρον: εναλ­λα­κτι­κά κρι­τή­ρια μέ­τρη­σης.

Για πα­ρά­δειγ­μα, ο ν. 4551/2018 θέ­σπι­σε το Αντι­στάθ­μι­σμα Νη­σιω­τι­κού Κό­στους (Α.ΝΗ.ΚΟ.) με κρι­τή­ρια την από­στα­ση και το πραγ­μα­τι­κό κό­στος, υπο­λο­γί­ζο­ντας πόσο κο­στί­ζει η με­τα­φο­ρά προς ένα νησί, και συ­γκρί­νο­ντας το κό­στος της ίδιας από­στα­σης στην ηπει­ρω­τι­κή χώρα, προ­κει­μέ­νου να κα­λύ­ψει τη δια­φο­ρά.

Ενώ λοι­πόν η ελ­λη­νι­κή νο­μο­θε­σία έχει χρη­σι­μο­ποι­ή­σει αντι­κει­με­νι­κά κρι­τή­ρια κό­στους ως προς τις ιδιαί­τε­ρες δυ­σκο­λί­ες της νη­σιω­τι­κό­τη­τας, στην συ­γκε­κρι­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση εφάρ­μο­σε ένα «ρηχό» πλη­θυ­σμια­κό κρι­τή­ριο για την εφαρ­μο­γή των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ, σε αντί­φα­ση με το πνεύ­μα των σχε­τι­κών ρυθ­μί­σε­ων.

Θα συ­νη­γο­ρού­σε υπέρ της συ­νε­πούς εφαρ­μο­γής του μέ­τρου, η εφαρ­μο­γή με­τρή­σε­ων ώστε να κα­τα­γρα­φούν με αντι­κει­με­νι­κό τρόπο τόσο το όφε­λος όσο και το κό­στος (δη­μο­σιο­νο­μι­κό) των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ.

Τρί­τον: άλλα θε­σμι­κά βή­μα­τα.

Πέραν του Υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών, η Ει­δι­κή Μό­νι­μη Υπο­ε­πι­τρο­πή Νη­σιω­τι­κών και Ορει­νών Πε­ριο­χών της Βου­λής· η Επι­τρο­πή Νήσων και Πο­λι­τι­κής Συ­νο­χής της ΚΕΔΕ, που εκ­προ­σω­πεί­ται και στην Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή των Πε­ρι­φε­ρειών· και η Επι­τρο­πή Ανα­φο­ρών του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου, είναι fora όπου θα μπο­ρού­σαν να συ­ζη­τη­θούν τα κρι­τή­ρια εφαρ­μο­γής της Οδη­γί­ας.

Η Ευ­και­ρία της ΔΕΘ

Η ΔΕΘ ανοί­γει στις 5 Σε­πτεμ­βρί­ου και η συ­ζή­τη­ση θα επα­νέλ­θει. Θα ήταν κρίμα να επα­νέλ­θει με τους ίδιους όρους.

Η ευ­ρω­παϊ­κή νο­μο­θε­σία έπαψε το 2022 να θε­ω­ρεί τη νη­σιω­τι­κό­τη­τα προ­σω­ρι­νή συν­θή­κη και τη με­τέ­φε­ρε στο διαρ­κές μέρος του κει­μέ­νου, με γε­ω­γρα­φι­κά κρι­τή­ρια. Θα πρέ­πει τώρα να την στη­ρί­ξει και η Αθήνα. Ο πρω­θυ­πουρ­γός ανα­μέ­νε­ται στην Πάτμο στα μέσα Σε­πτεμ­βρί­ου. Θα έχει προη­γη­θεί η ΔΕΘ. Ας ελ­πί­σου­με ότι δεν θα χρεια­στεί μια ακόμα επι­στο­λή.

* Η Νιόβη Χρι­στο­πού­λου είναι δι­κη­γό­ρος Νέας Υόρ­κης & Ουά­σιγ­κτον D.C., υπο­ψή­φια Ευ­ρω­βου­λευ­τής με τη Νέα Δη­μο­κρα­τία (2024).