Λαγοκέφαλος: Ο πανελλήνιος διαγωνισμός που αποκαλύπτει τη σιωπηλή εισβολή στις ελληνικές θάλασσες

•Ερασιτέχνες αλιείς από όλη τη χώρα καταγράφουν την εξάπλωση του τοξικού είδους

•Εντυπωσιακή συμμετοχή και ανησυχητικά πρώτα ευρήματα

•Αναμένεται «επικήρυξη» από τα συναρμόδια υπουργεία με κίνητρα για την αλίευση του είδους

Μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε από έναν ερασιτέχνη αλιέα εξελίσσεται σε μια πανελλαδική προσπάθεια καταγραφής ενός από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ελληνικές θάλασσες. Ο πρώτος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Αλιείας Λαγοκέφαλου που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και ξεκίνησε από τη Ρόδο, συγκεντρώνει εκατοντάδες συμμετοχές και χιλιάδες φωτογραφίες από κάθε γωνιά της χώρας, αποκαλύπτοντας τη ραγδαία εξάπλωση του τοξικού ψαριού σε περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απίθανη η παρουσία του.

Ο εμπνευστής της δράσης, ο ερασιτέχνης αλιέας κ. Μιχάλης Καρποδίνης, μίλησε στην ‘δ’ για τα πρώτα αποτελέσματα της προσπάθειας, τα οποία χαρακτηρίζει ιδιαίτερα επιτυχημένα ως προς τη συμμετοχή του κόσμου, αλλά ταυτόχρονα ανησυχητικά για την έκταση του προβλήματος.

Μια πρωτοβουλία πολιτών με στόχο την καταγραφή

Ο διαγωνισμός ξεκίνησε το περασμένο Σάββατο και θα διαρκέσει έως τις 30 Αυγούστου 2026, καλύπτοντας ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Σύμφωνα με τον κ. Καρποδίνη, ο βασικός στόχος δεν είναι η εξάλειψη του λαγοκέφαλου από τις θάλασσες, αλλά η δημιουργία μιας άτυπης βάσης δεδομένων που θα αποτυπώνει την πραγματική εικόνα της κατάστασης όπως εξελίσσεται.

«Σκοπός του διαγωνισμού δεν είναι τόσο να καθαρίσουμε τις θάλασσες –αυτό δεν μπορούμε να το κάνουμε εμείς, το κάνει η φύση. Σκοπός είναι μία άτυπη χαρτογράφηση που προσπαθούμε να κάνουμε και να δούμε σε ποια σημεία της Ελλάδας έχει φτάσει το πρόβλημα», δηλώνει χαρακτηριστικά.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να φωτογραφίζουν τα ψάρια που αλιεύουν και να αποστέλλουν τα στοιχεία της περιοχής όπου εντοπίστηκαν. Τα δεδομένα συγκεντρώνονται μέσω της διαδικτυακής κοινότητας που έχει δημιουργηθεί γύρω από τη δράση, ενώ ήδη σχεδιάζεται η ανάπτυξη ειδικής εφαρμογής και ιστοσελίδας για πιο ακριβή καταγραφή.

«Ετοιμάζω επίσης, ένα site και μία εφαρμογή, η οποία θα τραβάει δεδομένα από το κινητό, στην περιοχή που έχει πιαστεί το ψάρι. Θα ανεβαίνουν σε έναν χάρτη που θα φτιάξουμε, ο οποίος θα είναι διαθέσιμος στον κόσμο και σε όποιον ενδιαφέρεται να τον δει», εξηγεί.

Τα πρώτα ευρήματα προκαλούν ανησυχία

Αν και ο διαγωνισμός βρίσκεται μόλις στις πρώτες ημέρες διεξαγωγής του, τα μηνύματα που φτάνουν από όλη τη χώρα σκιαγραφούν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα.

«Τα πρώτα αποτελέσματα είναι πάρα πολύ καλά», αναφέρει ο κ. Καρποδίνης, εξηγώντας ότι φωτογραφίες και αναφορές φτάνουν καθημερινά από δεκάδες περιοχές, ακόμη και από σημεία όπου οι χαμηλές θερμοκρασίες των νερών θεωρούνταν ανασταλτικός παράγοντας για την παρουσία του είδους.

«Μου έχουν στείλει από πολλές περιοχές φωτογραφίες με λαγοκέφαλους ακόμη και από την Θάσο –που ειλικρινά δεν περίμενα να υπάρχουν εκεί με τόσο κρύα νερά», σημειώνει.

Η διαπίστωση αυτή ενισχύει τις ανησυχίες των ειδικών που τα τελευταία χρόνια προειδοποιούν για τη συνεχή γεωγραφική εξάπλωση του λαγοκέφαλου, ενός ξενικού και ιδιαίτερα τοξικού  είδους που εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και έχει πλέον εγκατασταθεί μόνιμα σε πολλές περιοχές της χώρας.

Ανταπόκριση πέρα από κάθε προσδοκία

Η συμμετοχή των ερασιτεχνών (και μη) αλιέων φαίνεται να ξεπερνά κάθε αρχική εκτίμηση και προσδοκία. Μέσα σε μόλις λίγες ημέρες από την έναρξη του διαγωνισμού, η σχετική καμπάνια έχει συγκεντρώσει τεράστια απήχηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Αυτό που δεν περίμενα ήταν η τόσο μεγάλη ανταπόκριση του κόσμου. Έχω κοντά σε τρεις μέρες, έχω κοντά στα δύο εκατομμύρια προβολές στη σελίδα μου», δηλώνει.

Ο ίδιος παραδέχεται ότι ο όγκος των πληροφοριών είναι πλέον δύσκολο να διαχειριστεί από μόνος του. «Έχουμε ήδη πάρα πολλές φωτογραφίες, μηνύματα και αναρτήσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Παρά το μέγεθος της προσπάθειας, ο κ. Καρποδίνης τονίζει ότι πρόκειται για μια καθαρά προσωπική και εθελοντική πρωτοβουλία. « Όλο αυτό, είναι μία ατομική προσπάθεια και οι σελίδες και όλα είναι με δικά μου έξοδα. Προσπαθώ όσο μπορώ και όσο αντέχω να κάνω ό,τι θα γίνει».

Ένα είδος που αλλάζει τις ισορροπίες

Όπως έχει γίνει γνωστό, ο λαγοκέφαλος θεωρείται ένα από τα πλέον προβληματικά εισβολικά είδη στη Μεσόγειο. Η ισχυρή παρουσία του επηρεάζει την τοπική θαλάσσια βιοποικιλότητα, ενώ η κατανάλωσή του είναι εξαιρετικά επικίνδυνη για τον άνθρωπο λόγω της τετραδοτοξίνης που περιέχει.

Στη δημόσια συζήτηση συχνά παρουσιάζεται ως ψάρι χωρίς φυσικούς εχθρούς. Ο κ. Καρποδίνης ωστόσο επισημαίνει ότι υπάρχουν είδη που μπορούν να λειτουργήσουν ως θηρευτές του.

«Έχει τη ζαργάνα, έχει τον κυνηγό, έχει τη χελώνα. Επίσης, υπάρχουν και κάποια καρχαριοειδή που τα τρώνε», αναφέρει.

Κατά την άποψή του, η ενίσχυση των φυσικών θηρευτών θα μπορούσε να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό εργαλείο περιορισμού της εξάπλωσης. «Πιστεύω ότι ένα μέτρο που θα μπορούσε να είναι πιο αποτελεσματικό είναι να γίνει η απαγόρευση αλιείας των θηρευτών του. Δηλαδή του κυνηγού και της ζαργάνας. Θεωρώ ότι θα έπρεπε ήδη εδώ και καιρό να έχει απαγορευτεί».

Ένα πρόβλημα που μετρά δεκαετίες

Παρά το γεγονός ότι το ζήτημα απασχολεί πλέον έντονα επιστήμονες, αλιείς και τοπικές κοινωνίες, η παρουσία του λαγοκέφαλου στα ελληνικά νερά δεν είναι νέα. Ο ίδιος ο κ. Καρποδίνης θυμάται την πρώτη του επαφή με το είδος πριν από περισσότερα από είκοσι χρόνια.

«Ο πρώτος λαγοκέφαλος που προσωπικά έχω πιάσει ήταν το 2004. Και δεν ήξερα ποιο ψάρι είναι». Η αναφορά αυτή αναδεικνύει και το χρονικό βάθος του προβλήματος, καθώς, όπως υποστηρίζει, για πολλά χρόνια δεν υπήρξε η απαραίτητη κινητοποίηση.

«Τουλάχιστον υπάρχει ενδιαφέρον που εδώ και είκοσι χρόνια που έχει ανακαλυφθεί δεν έχει ασχοληθεί κανείς».

Προσοχή στην επαφή με το είδος

Πέρα από την τοξικότητά του, ο λαγοκέφαλος είναι γνωστός και για τα ιδιαίτερα ισχυρά δόντια του, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς.

Ο κ. Καρποδίνης συστήνει ψυχραιμία αλλά και προσοχή στους λουόμενους εάν τον δουν σε ρηχά νερά: «Δεν θέλουμε να τρομοκρατήσουμε κανένα. Απλά είναι ένα ζωντανό πλάσμα το οποίο έχει το αίσθημα της επιβίωσης. Όταν του πετάμε φαγητό θα πάει να φάει το φαγητό. Πολύ πιθανόν να μπερδέψει και να δαγκώσει κάτι άλλο που δεν πρέπει».

Και προσθέτει: «Αυτό που πρέπει να αποφύγουμε είναι δεν τα ταΐζουμε ποτέ. Δεν ερχόμαστε σε κοντινή επαφή ούτε για να τα δούμε με τα ψάρια. Όσο μπορούμε, τα αποφεύγουμε».

Καθώς ο διαγωνισμός θα συνεχιστεί έως το τέλος Αυγούστου, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στα τελικά αποτελέσματα και στα συμπεράσματα που θα προκύψουν από τη συγκέντρωση των στοιχείων.

Η πρωτοβουλία έχει ήδη καταφέρει να κινητοποιήσει εκατοντάδες ερασιτέχνες αλιείς, αναδεικνύοντας με τον πιο άμεσο τρόπο την έκταση του προβλήματος. Παράλληλα, δημιουργεί ένα πολύτιμο αρχείο παρατηρήσεων που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί τόσο από επιστημονικούς φορείς όσο και από την πολιτεία.

Για τον Μιχάλη Καρποδίνη, το ζητούμενο παραμένει ένα: να υπάρξει ουσιαστική ευαισθητοποίηση και να ληφθούν μέτρα πριν η παρουσία του λαγοκέφαλου μεταβάλει ακόμη περισσότερο την ισορροπία των ελληνικών θαλασσών.

Μία παρέμβαση που άργησε… 15 χρόνια

Την ίδια ώρα, οι επαγγελματίες αλιείες αναφέρουν ότι η παρέμβαση από τα συναρμόδια υπουργεία (Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος) έχουν καθυστερήσει εδώ και…. 15 χρόνια. Σύμφωνα με όσα είδαν την δημοσιότητα αναμένεται να βγει σύντομα πρόσκληση με την οποία θα ‘επικηρυχθεί’ ο λαγοκέφαλος ενώ θα δίδεται οικονομικό κίνητρο με αποζημιώσεις σε όσους αλιεύουν αυτό το είδος.

Όπως ανέφερε στην ‘δ’ ο αντιπεριφερειάρχης Πρωτογενούς Τομέα κ. Φιλήμονας Ζαννετίδης, η ΠΝΑι βρίσκεται εν αναμονή μίας σχετικής πρόσκλησης που θα αφορά στην αλίευση του λαγοκέφαλου.

«Αναμένουμε την σχετική οδηγία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις περαιτέρω οδηγίες όπως θα δοθούν από τα συναρμόσια υπουργεία. Εμείς πάντως, σαν ΠΝΑι θα συνδράμουμε τους αλιείες μας» όπως ανέφερε.