ΟΟΣΑ: Θύμα χρηματοοικονομικής απάτης ένας στους επτά καταναλωτές

Η χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κή απάτη έπαψε να είναι πε­ρι­θω­ρια­κό φαι­νό­με­νο και κα­τα­τάσ­σε­ται πλέον ως ο υπ’ αριθ­μόν ένα κίν­δυ­νος για τους κα­τα­να­λω­τές χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών υπη­ρε­σιών πα­γκο­σμί­ως. Αυτό κα­τα­γρά­φει η έκ­θε­ση «Protecting Consumers from Financial Scams and Frauds» που δη­μο­σί­ευ­σε ο ΟΟΣΑ, βα­σι­σμέ­νη σε πρω­το­γε­νή δε­δο­μέ­να από 69 χώρες, εκ των οποί­ων οι 26 είναι μέλη του Ορ­γα­νι­σμού, και στις απα­ντή­σεις 102 δη­μό­σιων αρχών. Η συλ­λο­γή στοι­χεί­ων έγινε με­τα­ξύ Απρι­λί­ου και Ιου­νί­ου 2025.

Το 69% των δι­καιο­δο­σιών που συμ­με­τεί­χαν στο Consumer Finance Risk Monitor 2026 δή­λω­σε ότι η κα­τα­γε­γραμ­μέ­νη συ­χνό­τη­τα των απα­τών αυ­ξή­θη­κε το 2025 σε σύ­γκρι­ση με το 2024. Το δείγ­μα για τη σύ­γκρι­ση των ετών 2024 με 2025 ήταν 32 χώρες, ενώ για τη σύ­γκρι­ση με­τα­ξύ 2021 και 2022 ήταν 29. Το 70% των αρχών που διέ­θε­ταν στοι­χεία ση­μεί­ω­σε αύ­ξη­ση συ­χνό­τη­τας στις απά­τες από το 2023 στο 2024 και το 74% αύ­ξη­ση των χρη­μα­τι­κών απω­λειών στην ίδια πε­ρί­ο­δο.

Στις 36 χώρες με δια­θέ­σι­μα στοι­χεία για το σύ­νο­λο των απω­λειών του 2024, οι ζη­μιές ανά χώρα κυ­μάν­θη­καν από πε­ρί­που 90.000 δο­λά­ρια έως πάνω από 2 δισ. δο­λά­ρια. Ο μέσος όρος ανά δι­καιο­δο­σία ήταν πε­ρί­που 270 εκατ. δο­λά­ρια και η διά­με­σος 55 εκατ. δο­λά­ρια. Το άθροι­σμα των απω­λειών που ανα­φέρ­θη­καν στις αρχές αυτών των 36 χωρών φθά­νει τα 10 δισ. δο­λά­ρια. Το μέ­γε­θος αυτό αφορά μόνο όσα κα­ταγ­γέλ­λο­νται επι­σή­μως, καθώς η Global Anti-Scam Alliance υπο­λο­γί­ζει τις απώ­λειες των κα­τα­να­λω­τών πα­γκο­σμί­ως σε 442 δισ. δο­λά­ρια για το 2025. Ένας στους επτά κα­τα­να­λω­τές δή­λω­σε ότι έπεσε θύμα απά­της.

Το φόντο είναι η εκρη­κτι­κή άνο­δος των ψη­φια­κών πλη­ρω­μών. Η συ­νο­λι­κή αξία συ­ναλ­λα­γών σε ψη­φια­κές πλη­ρω­μές προ­βλέ­πε­ται να ξε­πε­ρά­σει τα 26 τρισ. δο­λά­ρια το 2026, με ετή­σιο ρυθμό ανά­πτυ­ξης 7,6% την επό­με­νη πε­ντα­ε­τία, σύμ­φω­να με στοι­χεία της Statista που πα­ρα­θέ­τει ο ΟΟΣΑ.

Ποιες είναι οι κύ­ριες απά­τες

Οι ση­μα­ντι­κό­τε­ροι τύποι απά­της κα­τα­γρά­φο­νται με δύο κρι­τή­ρια, τον αριθ­μό των θι­γό­με­νων και το ύψος των απω­λειών. Στην πρώτη κα­τά­τα­ξη απά­ντη­σαν 54 δι­καιο­δο­σί­ες, στη δεύ­τε­ρη 47.

Κατά αριθ­μό θι­γό­με­νων

Phishing, vishing ή smishing για προ­σω­πι­κά δε­δο­μέ­να

Απα­τε­ώ­νες που πα­ρι­στά­νουν τους πα­ρό­χους χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών υπη­ρε­σιών

Πλα­στά σχή­μα­τα πλη­ρω­μών και ψευ­δείς ασφα­λί­σεις

Απάτη με χρε­ω­στι­κές και πι­στω­τι­κές κάρ­τες

Απα­τε­ώ­νες που πα­ρι­στά­νουν κρα­τι­κούς λει­τουρ­γούς

Κλοπή ταυ­τό­τη­τας

Απάτη σε mobile banking και ψη­φια­κά πορ­το­φό­λια

Καθ’ ύψος απω­λειών

Phishing, vishing ή smishing

Απα­τε­ώ­νες που πα­ρι­στά­νουν τους πα­ρό­χους

Πλα­στά σχή­μα­τα πλη­ρω­μών και ψευ­δείς ασφα­λί­σεις

Απάτη με χρε­ω­στι­κές και πι­στω­τι­κές κάρ­τες

Απάτη σε mobile banking και ψη­φια­κά πορ­το­φό­λια

Απα­τε­ώ­νες που πα­ρι­στά­νουν κρα­τι­κούς λει­τουρ­γούς

Κλοπή ταυ­τό­τη­τας

Οι τρεις αι­τί­ες και τα πολλά πα­ρα­κλά­δια τους

Ως προς το πε­ρι­βάλ­λον στο οποίο «ευ­δο­κι­μούν» οι απά­τες, οι αρχές κα­τέ­τα­ξαν πρώτη την εξε­λιγ­μέ­νη τε­χνι­κή των απα­τε­ώ­νων με 63 ανα­φο­ρές, δεύ­τε­ρη τη διά­δο­ση και την επιρ­ροή των πλατ­φορ­μών κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης με 58 ανα­φο­ρές και τρίτη την πα­ρο­χή χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών υπη­ρε­σιών μέσω ψη­φια­κών πλατ­φορ­μών με 40 ανα­φο­ρές. Ακο­λου­θούν η χρήση τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης με 38 ανα­φο­ρές, η πρό­σβα­ση σε κι­νη­τές συ­σκευ­ές με 36, τα νέα επι­χει­ρη­μα­τι­κά μο­ντέ­λα όπως οι άμε­σες πλη­ρω­μές με 32, η πρό­σβα­ση σε κρυ­πτο­στοι­χεία με 30, η δια­συ­νο­ρια­κή συν­δε­σι­μό­τη­τα με 21, οι μη πι­στο­ποι­η­μέ­νες επεν­δυ­τι­κές συμ­βου­λές τύπου «finfluencers» με 19 και η χρήση ηλε­κτρο­νι­κών με­θό­δων πλη­ρω­μής από τους εμπό­ρους με 13.

Από την πλευ­ρά της ζή­τη­σης, ο ανε­παρ­κής ψη­φια­κός χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κός αλ­φα­βη­τι­σμός συ­γκέ­ντρω­σε 63 ανα­φο­ρές, η αυ­ξη­μέ­νη χρήση των μέσων κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης 60 και η έλ­λει­ψη στοι­χειώ­δους ελέγ­χου από τους κα­τα­να­λω­τές 38. Ακο­λου­θούν η αύ­ξη­ση των ηλε­κτρο­νι­κών συ­ναλ­λα­γών με 37, οι συ­μπε­ρι­φο­ρι­κές προ­κα­τα­λή­ψεις με 34, η υιο­θέ­τη­ση ψη­φια­κών πλατ­φορ­μών με 31, η ευα­λω­τό­τη­τα των κα­τα­να­λω­τών και η υπερ­βο­λι­κή εξάρ­τη­ση από άτυ­πες πηγές πλη­ρο­φό­ρη­σης με 26 η κα­θε­μιά, ενώ η διά­θε­ση ανά­λη­ψης κιν­δύ­νου των ιδιω­τών επεν­δυ­τών, η χρήση πλατ­φορ­μών ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρί­ου και οι δη­μο­γρα­φι­κές με­τα­βο­λές συ­γκέ­ντρω­σαν από 17 ανα­φο­ρές.

Η τρίτη κα­τη­γο­ρία αφορά τα κενά στα συ­στή­μα­τα των ίδιων των πα­ρό­χων. Πρώτη αιτία, με 36 ανα­φο­ρές, τα ανε­παρ­κή συ­στή­μα­τα εντο­πι­σμού ή απο­τρο­πής μη εξου­σιο­δο­τη­μέ­νων συ­ναλ­λα­γών. Δεύ­τε­ρη, με 33, η αδυ­να­μία εντο­πι­σμού εξου­σιο­δο­τη­μέ­νων συ­ναλ­λα­γών που ξε­κί­νη­σαν με δόλια μέσα. Τρίτη, με 27, η έλ­λει­ψη εκ­στρα­τειών ενη­μέ­ρω­σης προς τους κα­τα­να­λω­τές. Ακο­λου­θούν η απου­σία πλαι­σί­ων συ­νερ­γα­σί­ας με­τα­ξύ των πα­ρό­χων και τα ανε­παρ­κή συ­στή­μα­τα κατά της πλα­στο­προ­σω­πί­ας στε­λε­χών με 25 ανα­φο­ρές, οι επι­θε­τι­κές δια­φη­μι­στι­κές κα­μπά­νιες σε πλατ­φόρ­μες κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης με 24, η ανε­παρ­κής κυ­βερ­νο­α­σφά­λεια με 19, η συ­μπε­ρι­φο­ρά των δια­δι­κτυα­κών αγο­ρών και η μη ασφα­λής απο­θή­κευ­ση δε­δο­μέ­νων με 15 και η συ­μπε­ρι­φο­ρά των πα­ρό­χων τη­λε­πι­κοι­νω­νιών με 14 ανα­φο­ρές.

Ο ΟΟΣΑ δια­πι­στώ­νει ότι 47 αρχές δια­θέ­τουν σύ­στη­μα τα­ξι­νό­μη­σης, ενώ σε πέντε βρί­σκε­ται υπό ανά­πτυ­ξη. Πο­σο­στό 52% των αρχών χρη­σι­μο­ποιεί τυ­πο­λο­γία και 48% δεν χρη­σι­μο­ποιεί. Τα τρία συ­χνό­τε­ρα κρι­τή­ρια είναι το χρη­μα­το­πι­στω­τι­κό προ­ϊ­όν ή υπη­ρε­σία που επλή­γη με 35 ανα­φο­ρές, η μέ­θο­δος του απα­τε­ώ­να με 28 και ο τρό­πος επι­κοι­νω­νί­ας με το θύμα με 25. Ακο­λου­θούν με 21 ανα­φο­ρές η μέ­θο­δος πλη­ρω­μής και το αν η συ­ναλ­λα­γή ήταν εξου­σιο­δο­τη­μέ­νη ή όχι, ενώ 10 αρχές κα­τα­γρά­φουν αν η οντό­τη­τα ήταν αδειο­δο­τη­μέ­νη.

Η προ­τει­νό­με­νη τυ­πο­λο­γία στη­ρί­ζε­ται σε δέκα δια­στά­σεις. Έξι πε­ρι­γρά­φουν τη φύση της απά­της, τον στόχο, το μέσο επι­κοι­νω­νί­ας, τον τρόπο δρά­σης, το προ­ϊ­όν ή την υπη­ρε­σία, τη μέ­θο­δο πλη­ρω­μής ή επέν­δυ­σης και τον δρά­στη. Τέσ­σε­ρις πε­ρι­γρά­φουν την αντι­με­τώ­πι­ση, τη μέ­θο­δο εντο­πι­σμού, το κα­θε­στώς ανά­κτη­σης των κε­φα­λαί­ων, τη φύση της εξου­σιο­δό­τη­σης και το κα­θε­στώς αδειο­δό­τη­σης της οντό­τη­τας.

Πώς λει­τουρ­γούν οι επο­πτι­κές αρχές

Επί­ση­μο κα­νά­λι ανα­φο­ράς για τους κα­τα­να­λω­τές δια­θέ­τει το 86% των αρχών, δη­λα­δή 77 δη­μό­σιες αρχές που απά­ντη­σαν. Απαι­τή­σεις ισχυ­ρής ταυ­το­ποί­η­σης πε­λά­τη έχει το 82%, καθώς 70 αρχές δή­λω­σαν σχε­τι­κά πρό­τυ­πα. Υπο­χρέ­ω­ση ανα­φο­ράς πε­ρι­στα­τι­κών από τους πα­ρό­χους ισχύ­ει στο 78%, απαι­τή­σεις εντο­πι­σμού μη εξου­σιο­δο­τη­μέ­νων πλη­ρω­μών στο 67% και σε 60 αρχές, ενώ κα­νό­νες ευ­θύ­νης υιο­θε­τεί το 64%, δη­λα­δή 58 αρχές. Πρό­τυ­πα απο­ζη­μί­ω­σης δή­λω­σαν 45 αρχές, υπο­χρέ­ω­ση εκ­παί­δευ­σης προ­σω­πι­κού 50, υπο­χρέ­ω­ση δια­κο­πής της απά­της 59 και δυ­να­τό­τη­τα εξα­το­μί­κευ­σης των ρυθ­μί­σε­ων λο­γα­ρια­σμού 44. Ερ­γα­λεία τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης για τον εντο­πι­σμό απα­τών έχουν υιο­θε­τή­σει μόλις 7 αρχές, ωστό­σο 51 γνω­ρί­ζουν ότι τα χρη­σι­μο­ποιούν οι επο­πτευό­με­νες οντό­τη­τες και 19 δη­λώ­νουν ότι τέ­τοια ερ­γα­λεία ανα­πτύσ­σο­νται.

Στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση, η ισχυ­ρή ταυ­το­ποί­η­ση πε­λά­τη της PSD2 απαι­τεί δύο από τρία στοι­χεία: κάτι που γνω­ρί­ζει ο χρή­στης, κάτι που κα­τέ­χει και κάτι βιο­με­τρι­κό. Οι εξαι­ρέ­σεις επι­τρέ­πο­νταν μόνο για συ­ναλ­λα­γές χα­μη­λής αξίας, κάτω των 50 ευρώ για κάρ­τες. Ο Κα­νο­νι­σμός PSR, που ανα­μέ­νε­ται να τεθεί σε ισχύ το 2026, δια­τη­ρεί την υπο­χρέ­ω­ση και προ­σθέ­τει την επα­λή­θευ­ση του δι­καιού­χου για όλες τις με­τα­φο­ρές πί­στω­σης, υπη­ρε­σία που θα είναι δω­ρε­άν για τους κα­τα­να­λω­τές. Ο Κα­νο­νι­σμός 2024/886 έχει ήδη επι­βά­λει τον έλεγ­χο αντι­στοί­χι­σης ονό­μα­τος και IBAN στο σχήμα SEPA.

Τα στοι­χεία από την Ιτα­λία δεί­χνουν την έκτα­ση της με­τα­τό­πι­σης προς τις εξου­σιο­δο­τη­μέ­νες συ­ναλ­λα­γές. Η Banca d’Italia εξέ­δω­σε 1.577 προει­δο­ποι­ή­σεις απά­της, οι οποί­ες αφο­ρού­σαν πε­ρί­που 7.700 δό­λιους IBAN, δη­λα­δή αύ­ξη­ση 230% το 2024 ένα­ντι του 2023, και πάνω από 400 ει­δο­ποι­ή­σεις για εμπό­ρους. Το 90% των πε­ρι­στα­τι­κών αφο­ρού­σε πλη­ρω­μές εξου­σιο­δο­τη­μέ­νες από τον χρή­στη μέσω ισχυ­ρής ταυ­το­ποί­η­σης.

Στη Βρε­τα­νία, το 72% από τις απά­τες με εξου­σιο­δο­τη­μέ­νη εντο­λή πλη­ρω­μής στο πρώτο εξά­μη­νο του 2024 ξε­κί­νη­σε δια­δι­κτυα­κά, μέσω κοι­νω­νι­κών δι­κτύ­ων και μη­χα­νών ανα­ζή­τη­σης. Από τις 7 Οκτω­βρί­ου 2024 ισχύ­ει υπο­χρε­ω­τι­κή απο­ζη­μί­ω­ση για τις πε­ρισ­σό­τε­ρες τέ­τοιες υπο­θέ­σεις στο σύ­στη­μα Fast Payments, το πρώτο υπο­χρε­ω­τι­κό κα­θε­στώς πα­γκο­σμί­ως, ενώ το κό­στος επι­με­ρί­ζε­ται με­τα­ξύ απο­στέλ­λου­σας και λή­πτριας τρά­πε­ζας.

Ο αλ­φα­βη­τι­σμός είναι η λύση

Σύμ­φω­να με τη Διε­θνή Έρευ­να Χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού Αλ­φα­βη­τι­σμού Ενη­λί­κων OECD/INFE του 2023, το 15% των ενη­λί­κων και το 14% στις συμ­με­τέ­χου­σες χώρες του ΟΟΣΑ δή­λω­σε ότι έπεσε θύμα phishing, επεν­δυ­τι­κής απά­της, απά­της με πα­ρο­χή προ­σω­πι­κών στοι­χεί­ων ή μη εξου­σιο­δο­τη­μέ­νης συ­ναλ­λα­γής. Στις 39 δι­καιο­δο­σί­ες της έρευ­νας, μόλις το 29% των ενη­λί­κων συ­γκέ­ντρω­σε την ελά­χι­στη στο­χευ­μέ­νη βαθ­μο­λο­γία ψη­φια­κού χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού αλ­φα­βη­τι­σμού, δη­λα­δή 70 στους 100 βαθ­μούς.

Εκ­στρα­τεί­ες ενη­μέ­ρω­σης έχουν ανα­λά­βει 82 αρχές, πο­σο­στό 91%. Απ’ αυτές, οι 71 συμ­με­τεί­χαν σε γε­νι­κές εκ­στρα­τεί­ες, οι 29 σε στο­χευ­μέ­νες και οι 22 και στα δύο είδη. Ενη­μέ­ρω­ση για το πού ανα­φέ­ρε­ται ένα πε­ρι­στα­τι­κό πα­ρέ­χουν 80 αρχές, πρω­το­βου­λί­ες ψη­φια­κού αλ­φα­βη­τι­σμού υιο­θε­τούν 76 και έντα­ξη της απά­της στην εθνι­κή στρα­τη­γι­κή χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής εκ­παί­δευ­σης προ­ω­θούν 73.

Με άλ­λους φο­ρείς εντός της δι­καιο­δο­σί­ας τους συ­νερ­γά­ζο­νται 78 αρχές και δια­συ­νο­ρια­κά 53, ενώ σε 51 πε­ρι­πτώ­σεις η συ­νερ­γα­σία στη­ρί­ζε­ται σε μνη­μό­νιο συ­νεν­νό­η­σης. Η συ­νερ­γα­σία αφορά κυ­ρί­ως άλλες ρυθ­μι­στι­κές αρχές με 66 ανα­φο­ρές, τις διω­κτι­κές αρχές με 61 και τον ιδιω­τι­κό τομέα με 57, ενώ οι εκ­πρό­σω­ποι κα­τα­να­λω­τών συ­γκε­ντρώ­νουν μόλις 32. Τα στοι­χεία απά­της ανα­φέ­ρο­νται κατά κύριο λόγο σε αρχές επο­πτεί­ας συ­μπε­ρι­φο­ράς με 38 ανα­φο­ρές και σε αρχές κατά του ξε­πλύ­μα­τος χρή­μα­τος με 30, ενώ 22 αρχές, δη­λα­δή το 30% όσων έχουν τέ­τοιες υπο­χρε­ώ­σεις, ανα­φέ­ρουν και στην αστυ­νο­μία.

Τι συμ­βαί­νει στην Ελ­λά­δα, οι έξι συ­στά­σεις ΟΟΣΑ

Η Ελ­λά­δα εκ­προ­σω­πεί­ται στο ερω­τη­μα­το­λό­γιο με τρεις φο­ρείς, την Τρά­πε­ζα της Ελ­λά­δος, την Επι­τρο­πή Κε­φα­λαια­γο­ράς και το υπουρ­γείο Εθνι­κής Οι­κο­νο­μί­ας και Οι­κο­νο­μι­κών, όπως κα­τα­γρά­φε­ται στον κα­τά­λο­γο των απα­ντη­σά­ντων του Πα­ραρ­τή­μα­τος Α. Η έκ­θε­ση δεν πα­ρα­θέ­τει επι­μέ­ρους πο­σο­τι­κά στοι­χεία ή πα­ρα­δείγ­μα­τα πρα­κτι­κών για την Ελ­λά­δα, σε αντί­θε­ση με ό,τι συμ­βαί­νει για την Ιτα­λία, την Ιρ­λαν­δία, την Ισπα­νία, την Πορ­το­γα­λία ή την Ουγ­γα­ρία. Οι ελ­λη­νι­κές απα­ντή­σεις εν­σω­μα­τώ­νο­νται στα συ­γκε­ντρω­τι­κά πο­σο­στά και στις κα­τα­τά­ξεις των αι­τιών και των μέ­τρων.

Ο ΟΟΣΑ κα­τα­λή­γει σε έξι συ­στά­σεις πο­λι­τι­κής: τη θέ­σπι­ση και εφαρ­μο­γή ισχυ­ρών πλαι­σί­ων προ­στα­σί­ας του κα­τα­να­λω­τή, την ανά­πτυ­ξη δί­καιων και προ­σβά­σι­μων μη­χα­νι­σμών ευ­θύ­νης και απο­ζη­μί­ω­σης, τη δη­μιουρ­γία και προ­βο­λή ει­δι­κού κα­να­λιού ανα­φο­ράς, τη χρήση τυ­πο­λο­γί­ας για τη συλ­λο­γή και τα­ξι­νό­μη­ση δε­δο­μέ­νων, την ενί­σχυ­ση του ψη­φια­κού χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κού αλ­φα­βη­τι­σμού και τη συ­νερ­γα­σία με όλους τους φο­ρείς του οι­κο­συ­στή­μα­τος κατά της απά­της. Η κα­τα­πο­λέ­μη­ση των απα­τών απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τη­τα και της αμε­ρι­κα­νι­κής προ­ε­δρί­ας της G20 για το 2026.

Πηγή: powergame.gr