ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Βύρων Ματαράγκας: Η τέχνη της ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης

Νατάσα Παμπρή 7 λεπτά ανάγνωση
Βύρων Ματαράγκας
Η τέχνη της ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης

ΒΥΡΩΝ ΜΑΤΑΡΑΓΚΑΣ

  • Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Μπαχσέ-Σεχίρ της Κωνσταντινούπολης αναλύει στη «δ» τη συνάντηση Μητσοτάκη- Ερντογάν, τα όρια του Ελληνοτουρκικού διαλόγου, τη Χάγη, τη Χάλκη και το βάρος της αμοιβαίας δυσπιστίας

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις κινού­νται ανάμεσα στη ρητο­ρική της ύφεσης και στη σταθερή παρου­σία δομικών δια­φο­ρών, η πρό­σφατη συνά­ντηση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν επα­νέ­φερε στο προ­σκή­νιο το ερώτημα: «βρι­σκό­μα­στε μπροστά σε μια ουσια­στική επα­νεκ­κί­νηση ή σε μια προ­σε­κτικά σχε­δια­σμένη απο­κλι­μά­κωση;». Ο καθη­γη­τής Διεθνών Σχέσεων Βύρων Ματα­ρά­γκας τοπο­θε­τεί τη συζή­τηση σε ρεα­λι­στική βάση, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι οι θεμε­λιώ­δεις δια­φω­νίες, ιδίως σε ζητή­ματα Δικαίου της Θάλασ­σας, υφα­λο­κρη­πί­δας, ΑΟΖ και χωρικών υδάτων, παρα­μέ­νουν ενεργές και βαθιές. Παρά ταύτα, ανα­γνω­ρί­ζει πως ο θεσμι­κός διά­λο­γος, η προ­σε­κτική διπλω­μα­τική προ­ε­τοι­μα­σία και οι προ­σω­πι­κές σχέσεις των ηγεσιών δια­μορ­φώ­νουν ένα πλαίσιο «ελεγ­χό­με­νης απο­κλι­μά­κω­σης», το οποίο περιο­ρί­ζει τον κίνδυνο αιφ­νί­διων εντά­σεων.

Στη συνέ­ντευξη στη «δ», ο καθη­γη­τής αναλύει τον ρόλο της πολι­τι­κής βού­λη­σης Αθήνας και Άγκυρας, τη σημασία της ακα­δη­μαϊ­κής διπλω­μα­τίας, τις προ­ο­πτι­κές προ­σφυ­γής στη Χάγη, καθώς και τα ανοιχτά ζητή­ματα που αγγί­ζουν την ομο­γέ­νεια και τη Θεο­λο­γική Σχολή της Χάλκης. Παράλ­ληλα, φωτίζει τη βαθύ­τερη διά­σταση της αμοι­βαίας δυσπι­στίας μεταξύ των δύο κοι­νω­νιών, μιας δυσπι­στίας που εδρά­ζε­ται στο ιστο­ρικό παρελ­θόν και εξα­κο­λου­θεί να επη­ρε­ά­ζει το παρόν.

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη:

Πώς απο­τι­μάτε το πολι­τικό και διπλω­μα­τικό κλίμα που δια­μορ­φώ­θηκε μετά την πρό­σφατη συνά­ντηση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν. Πρό­κει­ται για ουσια­στική επα­νεκ­κί­νηση ή για μια ελεγ­χό­μενη απο­κλι­μά­κωση;

Η συνά­ντηση του πρω­θυ­πουρ­γού της Ελλάδος Κυριά­κου Μητσο­τάκη με τον πρόεδρο της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Έρντο­γαν απο­τε­λεί τμήμα της δια­δι­κα­σίας ελεγ­χό­με­νης απο­κλι­μά­κω­σης. Υπάρ­χουν σοβαρές δια­φω­νίες μεταξύ της Ελλάδος και της Τουρ­κίας στα θέματα του Δικαίου της Θάλασ­σας. Η Ελλάδα ισχυ­ρί­ζε­ται ότι τα νησιά έχουν και υφα­λο­κρη­πίδα και Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη (AOZ) και προς τούτο επι­κα­λεί­ται την Σύμβαση των Ηνω­μέ­νων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασ­σας του 1982. Να προ­σθέ­σουμε και την δια­φω­νία των δύο χωρών ως προς το δικαί­ωμα της Ελλάδος να επε­κτεί­νει τα χωρικά της ύδατα σε 12 ναυτικά μίλια, που η Τουρκία θεωρεί αιτία πολέμου! Κατά το Διεθνές Δίκαιο, τα κράτη υπο­χρε­ού­νται να επι­λύ­ουν ειρη­νικά τις μεταξύ των δια­φο­ρές! Είναι δε οι τρόποι ειρη­νι­κής επί­λυ­σης των δια­φο­ρών μεταξύ των κρατών: Οι Δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Οι Φιλικές Υπη­ρε­σίες. Η Έρευνα. Η Μεσο­λά­βηση. Η Συν­διαλ­λαγή. Η Διαι­τη­σία. Ο Δικα­στι­κός Δια­κα­νο­νι­σμός. Η χρήση ένοπλης βίας, δηλαδή η προ­σφυγή στον πόλεμο για την επίλυση διε­θνούς δια­φο­ράς αντί­κει­ται στο Διεθνές Δίκαιο! Και στην περί­πτωση αυτή οι αντι­μα­χό­με­νοι θα καθί­σουν στο τραπέζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, μόνο που ο νικητής θα επι­βά­λει τους όρους του! Επί­κληση του Διε­θνούς Δικαίου από τον ηττη­μένο δεν χωρεί! Η συνά­ντηση Μητσοτάκη- Έρντο­γαν ήταν πολύ καλά προ­ε­τοι­μα­σμένη και από τις δύο πλευρές! Επι­ση­μάν­θη­καν οι δια­φο­ρές μεταξύ των δύο κρατών σε μία δια­δι­κα­σία ευπρε­πούς και πολι­τι­σμέ­νου δια­λό­γου και απο­ξη­ράν­θη­καν οι εστίες ανα­ζω­πύ­ρω­σης και κλι­μά­κω­σης, έστω και εάν οι δύο ηγέτες συμ­φώ­νη­σαν ότι δια­φω­νούν!

Σε ποιο βαθμό οι εσω­τε­ρι­κές πολι­τι­κές ισορ­ρο­πίες σε Ελλάδα και Τουρκία επη­ρε­ά­ζουν τον ρυθμό και το βάθος της προ­σέγ­γι­σης κι επίσης εκτι­μάτε ότι η τρέ­χουσα φάση δια­λό­γου έχει δομικά χαρα­κτη­ρι­στικά αντοχής ή εξαρ­τά­ται κυρίως από τη βούληση των δύο ηγετών;

Σε ό,τι αφορά στην Τουρκία, το πρό­βλημά της είναι άλλο και είναι αλλού! Το πρό­βλημά της είναι το Κουρ­δικό στους νοτιο-ανατολικούς νομούς της χώρας! Η δια­κή­ρυξη της αυτο­διά­λυ­σης του ΡΚΚ (5-7 Μαίου 2025) σκάλωσε στη Συρία και η δια­δι­κα­σία παρά­δο­σης των όπλων από τους πολε­μι­στές/τρο­μο­κρά­τες της οργά­νω­σης «πάγωσε» και αυτή! Έγινε μία μόνο δημόσια τελετή παρά­δο­σης και καύσης των όπλων από 30 μέλη της Οργά­νω­σης, 15 άνδρες και 15 γυναί­κες, στις 11 Ιουλίου 2025 στην Σου­λει­μα­νίγε, στην Περι­φε­ρειακή Διοί­κηση Κουρ­δι­στάν του Ιράκ. Η ευόδωση της τρέ­χου­σας φάσης δια­λό­γου εξαρ­τά­ται από την πολι­τική βούληση των δύο ηγετών και τις προ­σω­πι­κές σχέσεις αυτών. Ο πρό­ε­δρος κ. Έρντο­γαν έχει την πολι­τική βούληση προ­ω­θή­σεως της δια­δι­κα­σίας ελεγ­χό­με­νης απο­κλι­μά­κω­σης. Στην Ελλάδα ο πρω­θυ­πουρ­γός κ. Μητσο­τά­κης θα πρέπει να εμμεί­νει στην πολι­τική προ­ω­θή­σεως της δια­δι­κα­σίας ελεγ­χό­με­νης απο­κλι­μά­κω­σης με την καλ­λιέρ­γεια καλών προ­σω­πι­κών σχέσεων με τον πρόεδρο κ. Έρντο­γαν. Οι καλές προ­σω­πι­κές σχέσεις μεταξύ των δύο υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών απο­τε­λούν τον θεμέλιο λίθο της δια­δι­κα­σίας ελεγ­χό­με­νης απο­κλι­μά­κω­σης. Ευχής έργο θα ήταν και ο υπουρ­γός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας να είχε καλές προ­σω­πι­κές σχέσεις με τον Τούρκο ομόλογό του, τον στρα­τηγό Γιασάρ Γκιου­λέρ, ο οποίος ως Κεμα­λι­στής είναι δυτι­κό­στρο­φος, που σημαί­νει ότι δεν «αντι­πα­θεί» πολι­τικά μία δυτική χώρα, όπως είναι η Ελλάδα! Όμως, ο Νίκος Δένδιας προ­τί­μησε την οδό της «εθνο­πα­τριω­τι­κής» επι­δεί­ξεως!

Πώς ερμη­νεύ­ετε τη σημε­ρινή στάση της Άγκυρας στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο; Υπάρχει μετα­τό­πιση στρα­τη­γι­κής ή απλώς αλλαγή τόνου. Και το επε­κτείνω υπάρχει, κατά την εκτί­μησή σας, περι­θώ­ριο για μία πιο θεσμική δια­δι­κα­σία δια­λό­γου που θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει ακόμα και σε προ­σφυγή στη Χάγη;

Αν και ο δρόμος προς τη διεθνή δικαιο­δο­σία δεν είναι εύκολος, η προ­σφυγή στη Χάγη είναι ο στόχος προς επί­τευξη, καθότι μόνο το Διεθνές Δικα­στή­ριο μπορεί να επι­λύ­σει διε­θνείς δια­φο­ρές περί την υφα­λο­κρη­πίδα και την ΑΟΖ των δια­φω­νού­ντων κρατών κατ΄ε­φαρ­μογή των κανόνων του Διε­θνούς Δικαίου! Η Τουρκία δεν θα δεχθεί τον απο­κλει­σμό της από το Αιγαίο, ούτε και από την Ανα­το­λική Μεσό­γειο! Επ΄αυ­τού είναι και θα παρα­μεί­νει άκαμπτη!

Θεω­ρείτε ότι το κλίμα βελ­τί­ω­σης των διμερών σχέσεων αντα­να­κλά­ται και στην καθη­με­ρι­νό­τητα της ομο­γέ­νειας; Και επειδή έχουν ατύπως δοθεί και χρο­νο­δια­γράμ­ματα θεω­ρείτε ότι θα έχουμε επι­τέ­λους «άνοιγμα» της Θεο­λο­γι­κής Σχολής της Χάλκης;

Και η ομο­γέ­νεια και η Μου­σουλ­μα­νική μειο­νό­της της Δυτικής Θράκης έχουν επη­ρε­α­σθεί από τις δια­κυ­μάν­σεις των Ελληνο-Τουρκικών σχέσεων! Ασφαλώς το κλίμα βελ­τί­ω­σης αντα­να­κλά­ται και στην καθη­με­ρι­νό­τητα της ομο­γέ­νειας. Ως προς την Θεο­λο­γική Σχολή της Χάλκης, η κυβέρ­νηση του προ­έ­δρου Έρντο­γαν και προ­σω­πικά ο ίδιος ο πρό­ε­δρος, έχουν θετική προ­διά­θεση για την επα­να­λει­τουρ­γία της Σχολής! Όμως υπάρ­χουν πρα­κτικά θέματα προς ρύθμιση, όπως λ.χ. ο τρόπος εισα­γω­γής των φοι­τη­τών. Θα εισά­γο­νται και φοι­τή­τριες; Στην περί­πτωση αυτή οι κοι­τώ­νες της Σχολής θα γίνουν μεικτοί; Θα εισά­γο­νται και ετε­ρό­δο­ξοι; Και ετε­ρό­θρη­σκοι; Πώς θα απο­κλει­στούν από τη Σχολή Ρωμαιο­κα­θο­λι­κοί, Προ­τε­στά­ντες, Μου­σουλ­μά­νοι, Εβραίοι κ.α; H Θεο­λο­γική Σχολή της Χάλκης είναι και Μονή Καλο­γή­ρων! Γίνεται αντι­λη­πτό ότι, ένα τέτοιο καθε­στώς πολύ δύσκολα μπορεί να συμ­βι­βα­στεί με τη φύση και τα χαρα­κτη­ρι­στικά ενός Πανε­πι­στη­μίου! Εφόσον η Σχολή θα λει­τουρ­γή­σει ως Πανε­πι­στή­μιο, και όχι ως Μετα­λυ­κειακή Σχολή Επαγ­γελ­μα­τι­κής Καταρ­τί­σεως, θα πρέπει να έχει όλες τις προ­δια­γρα­φές που έχει ένα Πανε­πι­στή­μιο στην Τουρκία.

Ποιος θα μπο­ρούσε να είναι ο ρόλος της ακα­δη­μαϊ­κής διπλω­μα­τίας και των πανε­πι­στη­μίων -όπως το Πανε­πι­στή­μιο Bahçeşehir- στη δημιουρ­γία διαύλων κατα­νό­η­σης. Έχουμε αξιο­ποι­ή­σει οι δυο χώρες αυτό το κεφά­λαιο;

Αναμ­φι­βό­λως η ακα­δη­μαϊκή διπλω­μα­τία είναι ο πλέον πρό­σφο­ρος αγωγός προ­σέγ­γι­σης και γνω­ρι­μίας των λαών. Η συνερ­γα­σία μεταξύ Πανε­πι­στη­μια­κών ενός κλάδου σε προ­γράμ­ματα έρευνας, η ανταλ­λαγή μελών διδα­κτι­κού προ­σω­πι­κού και φοι­τη­τών φέρνει τους λαούς κoντά και διαλύει προ­κα­τα­λή­ψεις, τις οποίες δια­μόρ­φω­σαν μακρο­χρό­νιες αντι­πα­λό­τη­τες! Είμαι σε θέση να γνωρίζω ότι, τα τουρ­κικά Πανε­πι­στή­μια επι­διώ­κουν συνερ­γα­σία με Πανε­πι­στή­μια της Ελλάδος! Το Πανε­πι­στή­μιο Μπαχτσέ-σεχίρ της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης είναι ένα από αυτά! Όσο δε για τη φοι­τη­τιώσα νεολαία της Τουρ­κίας, επι­θυ­μούν την πραγ­μα­το­ποί­ηση μιας παρα­μο­νής σε Πανε­πι­στή­μιο της Ελλάδος στο πλαίσιο ενός Προ­γράμ­μα­τος Ανταλ­λα­γής Φοι­τη­τών, όπως είναι το ERASMUS. Δεν είμαι βέβαιος ότι οι δύο χώρες αξιο­ποί­η­σαν αρκού­ντως αυτό το κεφά­λαιο.

Απλο­ποιώ­ντας την κατά­σταση θα έλεγε κανείς ότι οι δια­φω­νίες αφορούν στην πολι­τική δια­χεί­ριση. Σε ό,τι έχει να κάνει με τον λαό, ποια είναι η μεγα­λύ­τερη παρα­νό­ηση που, κατά τη γνώμη σας, έχει η μία κοι­νω­νία για την άλλη;

Δεν θα έλεγα ότι πρό­κει­ται για παρα­νό­ηση! Πρό­κει­ται για την γνώμη, τις εντυ­πώ­σεις του ενός λαού για τον άλλον. Αυτές οι εντυ­πώ­σεις πηγά­ζουν από το ιστο­ρικό παρελ­θόν των δύο λαών. Οι Έλληνες, όπως και όλοι οι λαοί των Βαλ­κα­νίων και της Μέσης Ανα­το­λής έζησαν υπό τον ζυγό των Τούρκων επί τέσ­σε­ρις (4) ή πέντε (5) αιώνες! Έχουν κακές και επώ­δυ­νες ιστο­ρι­κές ανα­μνή­σεις διωγμών, φυσικών εξο­ντώ­σεων, υπο­χρε­ω­τι­κών εκτο­πι­σμών. Οι Τούρκοι, οι οποίοι δεν υπε­τά­γη­σαν σε άλλο λαό, δεν υπο­δου­λώ­θη­καν από άλλο λαό, δεν έχουν τέτοιες ιστο­ρι­κές εμπει­ρίες. Κατά συνέ­πεια, δεν κατα­λα­βαί­νουν γιατί οι Έλληνες τρέφουν αρνη­τικά αισθή­ματα για τους Τούρ­κους! Γιατί τους βλέπουν με δυσπι­στία! Όσο κι αν προ­σπαθώ να εξηγήσω στους Τούρ­κους συνο­μι­λη­τές μου ότι η Ελλάδα, που είναι το 1/8 της Τουρ­κίας και ως προς την εδαφική έκταση και ως προς τον πληθυσμό- ο πλη­θυ­σμός της Τουρ­κίας έφθασε τα 86 εκα­τομ­μύ­ρια με πολύ νεανικό πληθυσμό- εξ΄α­ντι­κει­μέ­νου δεν μπορεί να συνιστά απειλή για την Τουρκία, ενώ το αντί­θετο μπορεί να συμβεί, δηλαδή η Τουρκία οκτα­πλά­σια της Ελλάδος μπορεί να γίνει απειλή για την Ελλάδα, δεν πεί­θο­νται! Πρό­κει­ται για αμοι­βαία δυσπι­στία μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και όχι για παρα­νό­ηση!

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.